10 trục trặc thường gặp và cách xử lý khi vận hành xe máy điện

Nhưng cũng như ô tô điện, xe máy điện không phải “cứ cắm sạc là chạy mãi”, mà nó có logic hỏng hóc riêng. Nếu xe máy xăng thường khiến người dùng lo về bugi, chế hòa khí, kim phun, lọc gió, nhớt máy, nồi, dây cu-roa, thì xe máy điện lại đặt trọng tâm rủi ro vào pin, bộ sạc, bộ điều khiển, tay ga điện tử, mô-tơ, dây điện, cảm biến phanh, lốp, phanh, nước mưa và ngập nước.

Điều đáng nói là nhiều trục trặc của xe máy điện không bắt đầu từ một cú hỏng lớn, mà từ những thói quen rất nhỏ như sạc qua đêm, dùng sạc không đúng chuẩn, để xe dầm mưa, đi qua nước ngập, chở quá tải, bơm lốp non, rửa xe áp lực cao, tự đấu thêm đèn, còi, khóa chống trộm, hoặc sửa pin ở nơi không chuyên.

Theo Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Hoa Kỳ - CPSC, với các phương tiện di chuyển điện nhỏ như xe đạp điện, xe scooter điện và thiết bị dùng pin lithium-ion, người dùng cần sạc đúng hướng dẫn, không sạc khi ngủ hoặc khi vắng nhà, chỉ dùng bộ sạc do nhà sản xuất cung cấp hoặc khuyến nghị, không dùng pin đã bị sửa chữa, tái chế, thay cell không đạt chuẩn. Đây là khuyến cáo rất đáng tham khảo cho cả xe máy điện dân dụng tại Việt Nam.

Từ góc nhìn kỹ thuật và người sử dụng, có thể nhận diện 10 nhóm trục trặc thường gặp sau đây:

1. Xe hết pin, tụt pin nhanh hoặc báo pin ảo

Đây là tình huống phổ biến nhất mà người đi xe máy điện gặp trong đời sống hằng ngày. Xe đang đi bỗng báo pin giảm nhanh, vừa sạc đầy nhưng chạy được ít cây số đã tụt mạnh, hoặc màn hình báo còn pin nhưng xe yếu, ì, không lên tốc.

Nguyên nhân có thể đến từ nhiều phía. Pin đã chai sau một thời gian sử dụng; xe thường xuyên bị xả kiệt; người dùng hay sạc đầy rồi để lâu; xe phải chở nặng; lốp non; đường nhiều dốc; thời tiết nóng; hoặc hệ thống quản lý pin đọc dung lượng không còn chính xác. Với pin lithium-ion, việc thường xuyên để pin xuống quá thấp có thể làm giảm tuổi thọ pin. Khuyến nghị sử dụng pin theo vùng 20 -80% thường được các hãng xe điện xem là nguyên tắc giúp kéo dài tuổi thọ pin.

Trong nhiều nỗi lo ngại, sụt pin nhanh là nỗi sợ lớn nhất của người sử dụng xe điện khi tham gia giao thông

Cách xử lý trước mắt là giảm tốc, chuyển sang chế độ tiết kiệm nếu xe có, tắt bớt thiết bị phụ như đèn trang trí, sưởi, loa, cổng sạc điện thoại nếu không cần thiết, rồi tìm điểm sạc hoặc gọi người hỗ trợ. Không nên cố chạy đến khi xe cạn pin hoàn toàn.

Về lâu dài, người dùng nên tránh để pin thường xuyên về 0%, không để xe lâu ngày không sạc, không phơi xe ngoài nắng gắt nhiều giờ và nên kiểm tra pin tại đại lý hoặc xưởng chuyên xe điện khi thấy xe tụt pin bất thường.

2. Xe sạc không vào điện

Một lỗi rất thường gặp khác là cắm sạc nhưng đèn sạc không sáng, sạc lúc được lúc không, sạc rất lâu nhưng pin không tăng, hoặc xe báo lỗi sạc.

Nguyên nhân có thể đơn giản như ổ điện lỏng, dây sạc đứt ngầm, đầu cắm bẩn, cổng sạc bị oxy hóa, pin quá nóng sau khi vừa chạy về, hoặc bộ sạc hỏng. Nhưng cũng có thể nghiêm trọng hơn: pin lỗi, bộ quản lý pin lỗi, cầu chì đứt, dây điện bên trong chập chờn.

VinFast từng hướng dẫn với lỗi xe máy điện không sạc được pin rằng người dùng cần kiểm tra nguồn điện, bộ sạc, đèn báo trên sạc, tình trạng kết nối giữa sạc và xe; nếu đã kiểm tra cơ bản mà vẫn không khắc phục được thì nên đưa xe đến xưởng dịch vụ.

Nguồn điện không tương thích, phích kết nối không vào điện cũng là nỗi lo lớn

Cách xử lý an toàn là rút sạc ra, kiểm tra ổ cắm, thử một ổ điện khác, quan sát dây sạc có bị gập, dập, nóng, mùi khét hay không. Nếu pin hoặc bộ sạc quá nóng, cần để nguội rồi mới thử lại. Không nên dùng sạc của xe khác chỉ vì “cắm vừa”, vì cùng đầu cắm chưa chắc cùng điện áp, dòng điện và thuật toán sạc.

Cơ quan Cứu hỏa và Cứu nạn bang New South Wales, Australia nhấn mạnh: chỉ nên dùng bộ sạc đã được phê duyệt; việc đầu cắm vừa không có nghĩa là bộ sạc tương thích; sạc sai điện áp hoặc dòng điện có thể làm pin quá nóng và gây cháy.

3. Bộ sạc nóng bất thường, có mùi khét hoặc chập chờn

Bộ sạc là “cửa ngõ” giữa điện lưới và pin. Đây là bộ phận nhỏ, nhưng rất quan trọng. Khi sạc nóng hơn bình thường, phát tiếng rè, có mùi khét, vỏ biến dạng, dây mềm nhũn, đèn báo nhấp nháy lạ hoặc ổ cắm có tia lửa, người dùng cần coi đó là cảnh báo nghiêm trọng.

Nguyên nhân thường là bộ sạc kém chất lượng, dùng sai sạc, ổ cắm quá tải, dây nối dài không đạt chuẩn, sạc trong môi trường ẩm, cắm sạc nhiều giờ không rút, hoặc bộ sạc bị rơi, nước vào, đứt ngầm.

Sử dụng bộ sạc kém chất lượng, nguồn điện không an toàn có thể dẫn đến cháy nổ bất cứ lúc nào

Cách xử lý là ngừng sạc ngay, rút điện nếu an toàn, để bộ sạc ở nơi thoáng, không đặt gần vật dễ cháy. Không tự quấn băng keo, nối dây, thay đầu cắm hoặc tiếp tục dùng “tạm vài hôm”. Với xe máy điện, một bộ sạc lỗi có thể làm hỏng cả pin, mà pin thường là bộ phận đắt nhất xe.

Các khuyến cáo an toàn quốc tế đều thống nhất ở điểm: không sạc khi ngủ, không sạc khi vắng nhà, không sạc gần lối thoát hiểm, không sạc cạnh vật dễ cháy và chỉ dùng bộ sạc được nhà sản xuất khuyến nghị. UL Standards & Engagement - tổ chức phát triển tiêu chuẩn an toàn thuộc hệ sinh thái UL cũng khuyến cáo chỉ mua pin và bộ sạc đã được đánh giá theo các tiêu chuẩn an toàn như UL 2849 hoặc UL 2272, đồng thời tránh pin, sạc thay thế không được phê duyệt.

4. Xe không lên điện, bật khóa không phản hồi

Một sáng vội đi làm, bật khóa xe nhưng màn hình không sáng, đèn không lên, còi không kêu, xe hoàn toàn im lìm. Đây là lỗi gây hoang mang vì người dùng thường nghĩ ngay đến “hỏng pin”.

Thực tế, nguyên nhân có thể nằm ở ổ khóa điện, cầu chì, aptomat tổng, giắc pin, dây nguồn, bộ điều khiển, pin cạn sâu hoặc hệ thống chống trộm. Một số xe có công tắc ngắt điện dưới cốp hoặc khu vực pin; nếu công tắc này bị ngắt, xe cũng không lên điện.

Nên kiểm tra màn hình cảm biến và đảm bảo xe đủ an toàn trước khi tham gia giao thông

Cách xử lý ban đầu là kiểm tra khóa, công tắc nguồn, aptomat hoặc cầu dao pin nếu xe có. Kiểm tra pin đã lắp đúng chưa, giắc pin có lỏng không, xe có đang ở chế độ khóa chống trộm hoặc khóa bánh không. Nếu xe vừa đi mưa, vừa rửa xe hoặc vừa bị ngập, tuyệt đối không cố bật đi bật lại nhiều lần, vì có thể làm chập mạch nặng hơn.

Nếu kiểm tra cơ bản không được, nên gọi kỹ thuật hoặc đưa xe đến xưởng. Người dùng không nên tự tháo pin, tháo sàn xe, đấu tắt dây nguồn hoặc câu điện nếu không có chuyên môn.

5. Tay ga không ăn, xe không chạy dù màn hình vẫn sáng

Đây là lỗi khá đặc trưng của xe điện. Xe đã lên điện, màn hình sáng, pin còn, nhưng vặn ga không chạy, hoặc lúc chạy lúc không.

Nguyên nhân có thể là tay ga điện tử lỗi, dây tay ga lỏng, cảm biến tay ga hỏng, xe đang ở chế độ khóa động cơ, chân chống chưa gạt hết, cảm biến phanh đang báo “đang bóp phanh”, hoặc bộ điều khiển không nhận tín hiệu.

Cũng giống như xe xăng, việc vận hành xe máy điện cũng luôn phải đủ điều kiện an toàn và phải có lịch bảo dưỡng định kì

Với nhiều xe máy điện, hệ thống an toàn được thiết kế để ngắt mô-tơ khi người lái bóp phanh, gạt chân chống hoặc bật chế độ đỗ. Nếu cảm biến phanh bị kẹt, xe có thể hiểu nhầm rằng người lái đang bóp phanh, vì vậy tay ga sẽ không có tác dụng.

Cách xử lý là kiểm tra chân chống, chế độ đỗ, tay phanh trái/phải có bị kẹt không, đèn phanh phía sau có sáng liên tục không. Nếu đèn phanh sáng dù không bóp phanh, nhiều khả năng công tắc phanh bị kẹt hoặc lỗi. Người dùng có thể bóp nhả nhẹ vài lần để kiểm tra, nhưng không nên tự cắt dây cảm biến phanh vì đây là cơ chế an toàn.

Nếu lỗi lặp lại, cần đưa xe vào xưởng để kiểm tra tay ga, cảm biến phanh, dây tín hiệu và bộ điều khiển.

6. Xe yếu, giật cục, hụt ga hoặc mất lực kéo

Một số xe máy điện sau một thời gian sử dụng có hiện tượng lên ga không đều, xe giật cục, tăng tốc yếu, đang đi thì hụt lực, leo dốc kém, hoặc tốc độ tối đa giảm rõ rệt.

Nguyên nhân có thể do pin yếu, pin chai, bộ điều khiển quá nóng, mô-tơ lỗi, dây pha mô-tơ lỏng, cảm biến vị trí mô-tơ lỗi, tay ga chập chờn, phanh bị bó nhẹ hoặc lốp quá non. Nếu xe thường xuyên chở nặng, leo dốc, đi đường ngập, hoặc bị độ chế công suất, nguy cơ hỏng bộ điều khiển và mô-tơ sẽ tăng.

Mọi trục trặc trên đường phố đều bắt nguồn từ sự thiếu kiểm soát, thiếu chăm sóc cho phương tiện khi tham gia giao thông

Cách xử lý khi đang đi là giảm ga, tấp vào nơi an toàn, kiểm tra lốp, phanh, mùi khét, tiếng lạ quanh bánh sau hoặc khu vực mô-tơ. Nếu xe chỉ yếu khi pin thấp thì có thể là cơ chế bảo vệ pin. Nhưng nếu pin còn nhiều mà xe giật, hụt, kêu lạ hoặc báo lỗi, nên dừng sử dụng và đưa đi kiểm tra.

Không nên cố chạy khi xe đã có mùi khét hoặc giật mạnh, vì lỗi điện công suất có thể kéo theo hỏng bộ điều khiển, dây điện và pin.

7. Lốp non, thủng lốp, mòn lốp hoặc đảo lái

Xe máy điện thường có mô-men xoắn đến sớm, trọng lượng pin tập trung thấp, trong khi nhiều người lại ít để ý áp suất lốp. Lốp non khiến xe ì, tốn pin, nóng lốp, dễ cán đinh, dễ đảo lái và làm quãng đường di chuyển giảm đáng kể.

Người đi xe có thể nhận thấy xe nặng tay lái, vào cua không chắc, xe rung, bánh sau lắc, hoặc pin tụt nhanh hơn bình thường. Với xe dùng lốp không săm, thủng nhỏ có thể xì từ từ khiến người dùng khó phát hiện.

Cần trang bị kỹ năng và chuẩn bị sẵn một bộ dụng cụ sửa xe cơ bản để có thể cứu nguy khi xe dở chứng giữa đường

Cách xử lý là kiểm tra áp suất lốp định kỳ, đặc biệt trước khi chở nặng hoặc đi xa. Khi xe bị xịt lốp trên đường, cần giảm tốc từ từ, không phanh gấp, tấp vào lề, không cố chạy bằng vành. Nếu có bộ vá khẩn cấp và vết thủng nhỏ ở mặt lốp, có thể xử lý tạm; nếu rách hông lốp, nứt lốp hoặc mòn quá vạch an toàn thì phải thay.

Các hướng dẫn sử dụng xe điện hai bánh thường yêu cầu kiểm tra cơ bản trước khi đi, gồm đèn, phanh, độ mòn gai lốp, áp suất lốp và tiếng kêu bất thường.

8. Phanh yếu, bó phanh, kêu phanh hoặc lỗi cảm biến ngắt ga khi phanh

Phanh là hệ thống an toàn sống còn. Trên xe máy điện, phanh còn liên quan trực tiếp đến hệ thống điện, vì nhiều xe có cảm biến ngắt ga khi bóp phanh, thậm chí có thu hồi năng lượng khi giảm tốc.

Các dấu hiệu thường gặp gồm bóp phanh nhưng xe vẫn trôi dài, phanh kêu két két, tay phanh quá sâu, bánh bị bó, đĩa phanh nóng bất thường, hoặc xe không chạy vì hệ thống tưởng rằng người lái đang bóp phanh. Phanh yếu có thể do má phanh mòn, dầu phanh thiếu, dây phanh dão, đĩa phanh bẩn, nước vào, hoặc cụm phanh bị chỉnh sai. Bó phanh lại có thể khiến xe tốn pin, mô-tơ nóng và giảm quãng đường.

Phát hiện kịp thời trục trặc của xe qua tiếng kêu của động cơ, thay đổi bất thường khi vận hành để sửa chữa, đảm bảo an toàn cho người sử dụng, nâng cao tuổi thọ cho xe

Cách xử lý là kiểm tra phanh trước và sau ở tốc độ thấp trước khi đi. Nếu phanh kêu nhẹ sau mưa có thể rà phanh vài lần để làm khô. Nhưng nếu phanh mất lực, bó cứng, tay phanh bất thường hoặc đèn phanh sáng liên tục, cần dừng xe và sửa ngay. Không nên đi tiếp với suy nghĩ “xe điện chạy chậm nên không sao”.

Nhiều sách hướng dẫn xe điện cũng nhấn mạnh phải kiểm tra phanh định kỳ, không để dầu, mỡ bám vào cụm phanh, và khi phanh bất thường cần đưa đến điểm dịch vụ.

9. Xe bị nước vào sau mưa lớn, rửa xe hoặc đi qua ngập

Đây là lỗi rất phổ biến ở điều kiện Việt Nam, đặc biệt trong mùa mưa bão và tại các đô thị dễ úng ngập. Xe máy điện có thể được thiết kế chống nước ở mức nhất định, nhưng “chống nước” không có nghĩa là “chịu ngâm nước”.

Dấu hiệu nước vào gồm xe chập chờn, màn hình nhấp nháy, tay ga lúc được lúc không, đèn/còi hoạt động bất thường, xe báo lỗi, pin nóng, sạc không vào, hoặc có mùi khét sau khi đi mưa, ngập.

Giữ xe luôn sạch, khô, xử lý kịp thời khi động cơ xe bị ngấm nước

VinFast khuyến cáo người dùng xe máy điện không điều khiển xe qua khu vực ngập nước hoặc có nguy cơ sạt lở; nếu bắt buộc đi qua nước, không nên để nước vượt quá nửa bánh xe và phải giữ tốc độ chậm, ổn định. Đặc biệt, hãng khuyến cáo tuyệt đối không khởi động hoặc sạc xe khi xe đang bị ngập nước; nếu xe đã đi qua vùng ngập sâu quá khuyến cáo, cần đưa đến xưởng dịch vụ để kiểm tra tổng thể trước khi tiếp tục sử dụng.

Cách xử lý đúng là dừng xe ở nơi khô ráo, tắt nguồn, không cắm sạc, không cố vặn ga, không dùng máy sấy hoặc xịt khí nóng vào pin và cụm điện. Nếu xe bị ngập sâu, hãy gọi cứu hộ hoặc đưa đến xưởng chuyên xe điện. Rửa xe cũng phải tránh xịt áp lực cao trực tiếp vào cổng sạc, pin, màn hình, tay ga, ổ khóa, mô-tơ và giắc điện.

10. Pin phồng, nóng bất thường, có mùi lạ hoặc nguy cơ cháy pin

Đây không phải lỗi thường gặp nhất, nhưng là lỗi nguy hiểm nhất. Pin lithium-ion có mật độ năng lượng cao, giúp xe chạy xa hơn, nhẹ hơn, sạc nhanh hơn. Nhưng nếu pin bị va đập, ngấm nước, dùng sai sạc, bị thay cell kém chất lượng, sửa chữa không đúng, quá nhiệt hoặc lỗi hệ thống bảo vệ, nguy cơ cháy nổ có thể xảy ra.

Dấu hiệu cảnh báo gồm pin phồng, vỏ pin biến dạng, nứt, rò dịch, nóng bất thường, có mùi hóa chất, tiếng xì, khói, xe báo lỗi pin, sạc nóng bất thường hoặc xe đã từng bị ngập nước. Cơ quan Cứu hỏa và Cứu nạn New South Wales khuyến cáo không sử dụng hoặc sạc pin bị phồng, rò, quá nóng, nứt, móp, thủng, bị nghiền ép hoặc đã bị nước vào; pin hỏng nên để ở nơi thoáng, cách xa công trình và vật dễ cháy.

Cách an toàn nhất là bạn đưa xe đến các đại lý, cửa hàng sửa xe chính hãng, để đảm bảo phương tiện của bạn được chăm sóc tốt nhất. Ảnh minh họa

Cách xử lý là ngừng sử dụng ngay, không sạc tiếp, đưa pin/xe ra nơi thoáng nếu có thể làm an toàn, tránh xa vật dễ cháy, gọi kỹ thuật hoặc lực lượng cứu hỏa nếu có khói, mùi khét, tiếng xì, nhiệt tăng nhanh. Không đổ nước bừa bãi vào pin nếu không hiểu tình huống, không tự tháo pin, không dùng lại pin đã có dấu hiệu hư hỏng.

Với pin, tuyệt đối tránh tâm lý “sửa tạm”, “thay cell rẻ”, “độ pin chạy xa hơn” ở nơi không đủ chuyên môn. Phần pin không chỉ liên quan đến tiền sửa xe, mà liên quan trực tiếp đến an toàn nhà ở, hầm gửi xe và người xung quanh.

Người đi xe máy điện nên chuẩn bị gì?

Với xe máy điện, bộ đồ nhỏ nên có gồm: bơm mini hoặc đồng hồ đo áp suất lốp, bộ vá lốp không săm loại tốt, áo mưa không vướng bánh, đèn pin nhỏ, số điện thoại cứu hộ/đại lý, ứng dụng theo dõi pin nếu xe có hỗ trợ, và một thói quen rất quan trọng: kiểm tra xe trước khi đi.

Người dùng nên nhìn nhanh 5 điểm: pin còn bao nhiêu, lốp có non không, phanh có ăn không, đèn/còi có hoạt động không, xe có mùi khét/tiếng lạ/lỗi màn hình không. Chỉ mất một phút, nhưng có thể tránh được nhiều sự cố giữa đường.

Xe máy điện là phương tiện rất phù hợp với đô thị Việt Nam, nhưng nó đòi hỏi người dùng chuyển từ thói quen “nghe tiếng máy” sang thói quen “đọc tín hiệu điện”. Xe không nổ máy, không thay nhớt, không có tiếng pô, nhưng lại có những dấu hiệu rất riêng: pin tụt nhanh, sạc không vào, bộ sạc nóng, tay ga không ăn, xe giật, màn hình báo lỗi, phanh bó, lốp non, nước vào, pin nóng.

Lời khuyên ngắn gọn nhất là: đừng chỉ quan tâm xe còn bao nhiêu phần trăm pin. Một chiếc xe máy điện an toàn cần pin khỏe, sạc đúng, lốp đủ hơi, phanh tốt, dây điện khô ráo, cổng sạc sạch và người dùng biết dừng đúng lúc khi xe có dấu hiệu bất thường.

Nếu xe xăng cần “nghe máy”, thì xe máy điện cần “đọc xe”: đọc màn hình, đọc cảm giác tay ga, đọc mức tụt pin, đọc mùi lạ, đọc nhiệt độ sạc và đọc cả điều kiện đường sá. Biết đọc những tín hiệu ấy, người dùng sẽ đi xe máy điện an toàn hơn, bền hơn và ít bị động hơn trên đường.

Vân Anh