AI mở rộng khả năng khám phá vật liệu, chẩn đoán thông minh

Trí tuệ nhân tạo
17/09/2026 04:04
Ngày 14/9, tại Hà Nội, Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Công nghệ Vật liệu, Trường Đại học VinUni và Hội Vật lý Việt Nam tổ chức bài giảng đại chúng “AI với Vật lý”.
aa
AI mở rộng khả năng khám phá vật liệu, chẩn đoán thông minh
PGS. TS Nguyễn Hồng Quang, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Vật lý Việt Nam phát biểu tại chương trình - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Phát biểu tại chương trình, PGS. TS Nguyễn Hồng Quang, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Vật lý Việt Nam cho rằng, sự phát triển mạnh mẽ của AI đang tạo ra một giai đoạn công nghệ mới, đặt ra yêu cầu đối với cộng đồng khoa học không chỉ hiểu về AI mà còn phải tìm ra cách ứng dụng công nghệ này hiệu quả trong từng lĩnh vực chuyên môn.

Tại chương trình, TS. Phan Đức Anh, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Công nghệ Vật liệu, Trường Đại học VinUni, trình bày bài giảng "Kỷ nguyên mới trong khám phá vật liệu: AI, Vật lý và Mô phỏng".

Theo TS. Phan Đức Anh, nghiên cứu vật liệu đã trải qua nhiều bước phát triển, từ phương pháp thực nghiệm truyền thống đến sử dụng mô phỏng trên máy tính để nghiên cứu các hệ vật lý phức tạp. Với sự phát triển của năng lực tính toán và AI, các nhà khoa học hiện có thêm công cụ để xử lý lượng dữ liệu lớn, dự đoán tính chất và tìm kiếm những cấu trúc vật liệu mới.

Một hướng tiếp cận đáng chú ý là thiết kế ngược. Thay vì bắt đầu từ một cấu trúc vật liệu rồi dự đoán tính chất, nhà nghiên cứu có thể xác định trước tính chất mong muốn và sử dụng AI để tìm kiếm cấu trúc phù hợp.

Cách làm này mở ra một hướng mới trong khám phá vật liệu: Con người xác định câu hỏi và mục tiêu khoa học, còn AI hỗ trợ tìm kiếm, phân tích hàng loạt phương án trong không gian dữ liệu rất lớn.

AI cũng có thể hỗ trợ các nhà khoa học tìm kiếm, tổng hợp và phân tích các công bố, nhận diện xu hướng nghiên cứu, gợi ý những vấn đề còn bỏ ngỏ và dự đoán tính chất của nhiều loại vật liệu như polymer, thuốc, kim loại, hợp kim...

Tuy nhiên, TS. Phan Đức Anh lưu ý AI không thay thế vai trò của nhà khoa học. Hiệu quả của mô hình phụ thuộc lớn vào chất lượng, quy mô và tính phù hợp của dữ liệu. Do đó, nhà nghiên cứu vẫn phải xác định đúng bài toán, lựa chọn dữ liệu, đánh giá mô hình và kiểm chứng kết quả.

AI mở rộng khả năng khám phá vật liệu, chẩn đoán thông minh
Bài giảng “AI với Vật lý” không chỉ cập nhật những ứng dụng của AI trong vật lý, mà còn mở ra góc nhìn mới về nghiên cứu khoa học trong kỷ nguyên dữ liệu - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

AI từ phòng thí nghiệm đến bài toán chẩn đoán

Nếu AI đang giúp mở rộng khả năng khám phá vật liệu, thì trong lĩnh vực vật lý nano, công nghệ này đang được đưa vào những bài toán có tính ứng dụng trực tiếp hơn.

PGS.TS. Lê Văn Lịch, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Công nghệ Vật liệu, Trường Đại học VinUni trình bày bài giảng "Vật lý nano và trí tuệ nhân tạo: Từ hiện tượng vật lý đến công nghệ chẩn đoán thông minh".

Nhóm nghiên cứu của ông đang ứng dụng AI trong phát hiện và định lượng virus viêm gan B (HBV), dựa trên sự kết hợp giữa hạt nano vàng, hiện tượng quang học nano và các mô hình học máy.

Hạt nano vàng có những đặc tính quang học đặc biệt, trong đó sự thay đổi màu sắc của dung dịch có thể cung cấp tín hiệu liên quan đến phản ứng xảy ra trong hệ thống. Nhóm nghiên cứu khai thác đặc tính này để phát triển cảm biến sinh học, sau đó sử dụng AI phân tích hình ảnh và chuyển thông tin màu sắc thành dữ liệu định lượng về tải lượng virus.

Bộ dữ liệu nghiên cứu gồm 990 ảnh, tương ứng với các mẫu có nồng độ virus từ 0 đến 10⁸ copies/reaction. Trong đó, 810 dữ liệu được sử dụng để huấn luyện, 162 dữ liệu để kiểm chứng và 18 dữ liệu để kiểm tra. Nhóm nghiên cứu đã lựa chọn, so sánh 3 mô hình học máy và 3 mô hình học sâu để đánh giá khả năng phù hợp với bài toán.

Một mục tiêu dài hạn là tích hợp thuật toán xử lý ảnh và mô hình AI vào điện thoại thông minh. Khi đó, người sử dụng có thể chụp ảnh mẫu bằng điện thoại và hệ thống tự động phân tích hình ảnh để đưa ra kết quả định lượng.

Để tiến tới ứng dụng thực tế, nhóm nghiên cứu tập trung vào tính chọn lọc, độ đặc hiệu, khả năng mở rộng sang các tác nhân gây bệnh khác và khả năng tích hợp thành giải pháp chẩn đoán tại chỗ.

Những hướng nghiên cứu này cho thấy tiềm năng của AI khi được kết hợp với kiến thức chuyên ngành để giải quyết các bài toán thực tiễn. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của chuỗi bài giảng, trong đó “AI với Vật lý” tiếp nối chuỗi “AI và Toán học”, góp phần thúc đẩy trao đổi học thuật, kết nối các lĩnh vực khoa học và đưa những ứng dụng mới của AI đến gần hơn với công chúng.

Theo chinhphu.vn

tan-hoang-minh
Tin bài khác
Dòng chảy công nghệ từ phiến silicon đến chiếc smartphone

Dòng chảy công nghệ từ phiến silicon đến chiếc smartphone

Một cú chạm mở camera, một khuôn hình hiện lên sắc nét giữa chiều ngược sáng. Chiếc điện thoại thông minh (smartphone) đáp lại nhanh đến mức người dùng hiếm khi nghĩ về hành trình tạo ra nó. Phía sau sự giản tiện ấy là những nhà máy phải kiểm soát vật chất ở kích thước cực nhỏ, những dây chuyền lắp ráp liên tục và các phép đo không được phép dễ dãi.
Sau tự động hóa, các nhà máy hướng tới sản xuất thông minh hơn

Sau tự động hóa, các nhà máy hướng tới sản xuất thông minh hơn

Sau nhiều năm tập trung tự động hóa từng công đoạn, ngành sản xuất đang chuyển sang giai đoạn mới, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và tri thức kỹ thuật được kết nối để hỗ trợ ra quyết định, tối ưu quy trình và nâng cao hiệu quả vận hành trên toàn nhà máy.
Nhận định phiên giao dịch ngày 16/11: Giải ngân thăm dò khi chỉ số lùi về vùng hỗ trợ 1.700-1.720 điểm

Nhận định phiên giao dịch ngày 16/11: Giải ngân thăm dò khi chỉ số lùi về vùng hỗ trợ 1.700-1.720 điểm

VN-Index được dự báo tiếp tục rung lắc trong biên độ 1.720-1.780 điểm trong ngắn hạn, khi dòng tiền vẫn thận trọng và chưa có sự lan tỏa rõ rệt. Nhà đầu tư được khuyến nghị hạn chế mua đuổi, có thể cân nhắc giải ngân thăm dò khi chỉ số lùi về vùng hỗ trợ 1.700-1.720 điểm, đồng thời chú ý quản trị rủi ro nếu VN-Index đóng cửa dưới mốc 1.700 điểm.
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 16/11/2026: Tuổi Tý vận trình khởi sắc, tuổi Dần cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 16/11/2026: Tuổi Tý vận trình khởi sắc, tuổi Dần cần thận trọng

Những bí ẩn của khoa học đời sống luôn là chủ đề thu hút sự quan tâm của con người. Tử vi vòng quay công nghệ ngày 16/11/2026 sẽ cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trên các phương diện công danh, tiền bạc, tình duyên và sức khỏe, qua đó mang đến những góc nhìn tham khảo về một ngày mới với nhiều cơ hội và thử thách.
Hàn Quốc dẫn đầu thế giới về mật độ robot công nghiệp

Hàn Quốc dẫn đầu thế giới về mật độ robot công nghiệp

Mật độ robot trong ngành sản xuất toàn cầu tiếp tục lập kỷ lục mới, trong đó Hàn Quốc dẫn đầu với 1.066 robot công nghiệp trên mỗi 10.000 lao động, theo số liệu của Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR).
Trường Đại học Điện lực: 60 năm vun đắp nguồn nhân lực cho ngành năng lượng

Trường Đại học Điện lực: 60 năm vun đắp nguồn nhân lực cho ngành năng lượng

Trải qua 60 năm xây dựng và phát triển, Trường Đại học Điện lực từng bước khẳng định vai trò trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Trước yêu cầu chuyển dịch năng lượng và làm chủ công nghệ, nhà trường hướng tới nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đóng góp vào bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Tuyển sinh đại học năm 2027 giảm còn 11 phương thức xét tuyển

Tuyển sinh đại học năm 2027 giảm còn 11 phương thức xét tuyển

Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố 11 phương thức xét tuyển đại học áp dụng từ năm 2027, giảm 8 phương thức so với năm trước, đồng thời bổ sung hình thức xét tuyển bằng kết quả học tập và thi tốt nghiệp trung học nghề.
BYD lộ diện bản quyền xe điện siêu nhỏ 2 cửa tối ưu khí động học

BYD lộ diện bản quyền xe điện siêu nhỏ 2 cửa tối ưu khí động học

Tối ưu cấu trúc khí động học và công nghệ chiếu sáng LED, BYD vừa công bố bản quyền mẫu ô tô điện siêu nhỏ 2 cửa dành riêng cho giao thông đô thị.
Trung Quốc dự kiến đầu tư 940 tỷ USD cho chuyển đổi năng lượng trong năm 2026

Trung Quốc dự kiến đầu tư 940 tỷ USD cho chuyển đổi năng lượng trong năm 2026

Trung Quốc dự kiến chi khoảng 940 tỷ USD cho chuyển đổi năng lượng trong năm 2026, tiếp tục dẫn đầu thế giới về quy mô đầu tư.
Hợp tác 3 Nhà thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học

Hợp tác 3 Nhà thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học

Mô hình liên kết Nhà nước, Nhà trường, Doanh nghiệp được định hướng theo cách tiếp cận mới: doanh nghiệp và cơ quan quản lý đặt bài toán, trường đại học và viện nghiên cứu phát triển giải pháp, Nhà nước hỗ trợ nguồn lực và chia sẻ rủi ro.
master