AI và Robot: Chìa khóa đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên sản xuất tự chủ

PGS. TS. Nguyễn Tấn Tiến - Giám đốc Phòng thí nghiệm Trung tâm quốc gia điều khiển kỹ thuật số và kỹ thuật hệ thống Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) phát biểu khai mạc diễn đàn. Ảnh: Phương Như.

Trong bối cảnh AI trở thành tâm điểm của đổi mới sáng tạo toàn cầu, các ngành gắn với tự động hóa và robot bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh chưa từng có. Sự trỗi dậy của AI không còn là xu hướng dự báo mà đã hiện diện trong từng dây chuyền sản xuất, từng thuật toán điều khiển và từng mô hình kinh doanh. Đặc biệt, sau Quyết định số 1131 của Thủ tướng Chính phủ về danh mục các công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược thì robot và tự động hóa là 1 trong số 11 lĩnh vực công nghệ chiến lược được Chính phủ quan tâm đã cho thấy Việt Nam đang ở thời điểm chuyển mình then chốt: Hoặc chủ động nắm bắt công nghệ, hoặc chấp nhận nguy cơ tụt lại trong nền kinh tế số đang tăng tốc.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, PGS.TS. Nguyễn Tấn Tiến - Giám đốc Phòng thí nghiệm Trung tâm quốc gia điều khiển kỹ thuật số và kỹ thuật hệ thống Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) nhấn mạnh làn sóng AI đang mở ra cơ hội phát triển vượt bậc cho cả doanh nghiệp lẫn hệ sinh thái nghiên cứu. PGS.TS. Nguyễn Tấn Tiến nhìn nhận diễn đàn lần này không chỉ là nơi trình bày kết quả khoa học, mà còn là nơi để các nhà nghiên cứu, kỹ sư và doanh nghiệp “soi lại chính mình”, cập nhật công nghệ mới nhất và thảo luận sâu hơn về định hướng phát triển cho các hệ thống thông minh trong tương lai. Chính tinh thần đó đã tạo nên không khí thảo luận sôi nổi, xuyên suốt diễn đàn, mang tính thực tế, thẳng thắn và thúc đẩy hành động.

Một trong những điểm nổi bật của diễn đàn là báo cáo về robot phỏng sinh học loài cá do nhóm nghiên cứu Trường ĐH Bách khoa TP. Hồ Chí Minh phát triển. Robot có khả năng lặn sâu 30 mét và di chuyển theo mô hình thủy động lực học sáu bậc tự do, mô phỏng chuyển động tự nhiên của cá. Công nghệ này được thiết kế phục vụ các nhiệm vụ quan trắc môi trường, khảo sát đáy biển, bảo trì hạ tầng ngầm, đồng thời mở ra tiềm năng ứng dụng trong quốc phòng. Do điều kiện nghiên cứu còn hạn chế, nhóm đã tự thiết kế cảm biến, thuật toán điều khiển và mô phỏng vật lý. Những kết quả bước đầu này được xem như “viên gạch nền” để Việt Nam tiến tới thế hệ robot dưới nước được điều khiển bởi AI trong tương lai.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn “Hoạt động đào tạo và nghiên cứu ứng dụng AI trên các hệ thống tự động hóa và robot tại Việt Nam”. Ảnh: Phương Như.

Lĩnh vực nông nghiệp chính xác cũng trở thành điểm sáng của diễn đàn, PGS.TS. Nguyễn Phạm Thục Anh - Giảng viên cao cấp Khoa Tự động hóa Trường Điện - Điện tử (ĐH Bách khoa Hà Nội) cho biết: “AI và thị giác máy đang thay đổi căn bản cách con người quan sát, dự đoán và can thiệp vào đồng ruộng. Các hệ thống camera, cảm biến độ chính xác cao có thể phát hiện cây thiếu nước, vùng đất nhiễm bệnh, hay các khu vực có cỏ dại với sai số thấp, từ đó cho phép can thiệp “đúng chỗ - đúng lúc - đúng lượng” và giảm đáng kể lãng phí tài nguyên. Nhóm nghiên cứu đã phát triển các mẫu robot phục vụ trồng trọt như robot cào cỏ, xới đất, đục màng phủ, hệ thống thu hoạch dứa tự động và mô hình vận chuyển thanh long bằng cáp treo. Những hướng tiếp cận này cho thấy nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng bước sang giai đoạn cơ giới hóa, tự động hóa dựa trên dữ liệu, phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt”.

Bức tranh ứng dụng AI trong doanh nghiệp càng được mở rộng qua báo cáo của ABB Việt Nam và Saolatek, hé lộ hai hướng chuyển động song song của tự động hóa Việt Nam trong nhà máy và trên không phận tầm thấp. Ở khối nhà máy, ông Trần An Khang - Giám đốc Ban Robot & Tự động hóa nhà máy ABB Việt Nam cho biết: “Các tập đoàn công nghệ toàn cầu đang chuyển mạnh sang đào tạo dựa trên robot công nghiệp, mô phỏng số và Digital Twin. ABB đã hợp tác với hơn 40 trường đại học tại Việt Nam để đưa robot và nền tảng AI vào chương trình đào tạo, hình thành đội ngũ kỹ sư có khả năng lập trình, giám sát và tối ưu dây chuyền thông minh”.

Ở không phận tầm thấp, ông Nguyễn Hữu Phi - Giám đốc công nghệ Saolatek, cho biết: “AI đang mở ra hệ sinh thái kinh tế tầm thấp (Low Altitude Economy) trong lĩnh vực có quy mô dự báo đạt 9.000 tỷ USD vào năm 2050, với ứng dụng từ nông nghiệp chính xác, logistics tầm thấp, giám sát hạ tầng đến cứu hộ”. Ông Phi nhận định Việt Nam có cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị này nếu sớm xây dựng hành lang pháp lý linh hoạt cho không phận tầm thấp và đầu tư mạnh vào R&D, đặc biệt trong AI điều khiển và phát triển cảm biến thông minh.

Các chuyên gia, diễn giả cùng nhau chia sẻ, thảo luận nhằm tìm ra hướng đi thực tiễn, hiệu quả phát triển AI và robot đối với doanh nghiệp Việt trong kỷ nguyên số. Ảnh: Phương Như.

Trong phần tọa đàm cuối của diễn đàn, các diễn giả đã tập trung vào bài toán chi phí cũng như nguồn lực trong nghiên cứu AI và robot tại Việt Nam. Các chuyên gia, diễn giả đều cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà ở mô hình đầu tư và cơ chế hỗ trợ R&D. PGS.TS. Nguyễn Tấn Tiến cho biết: “Nhiều phòng thí nghiệm vẫn phải tự chế tạo cảm biến, vật liệu, thành phần cơ khí vì thiếu ngân sách và khó tiếp cận hạ tầng chuyên dụng. Vì vậy, liên kết Viện - Trường và doanh nghiệp, chia sẻ hạ tầng thí nghiệm và tăng cường các chương trình hợp tác công tư là hướng đi bắt buộc để biến các mô hình thử nghiệm thành sản phẩm thương mại”.

PGS.TS. Lê Hoài Quốc - Chủ tịch Chi hội Robot Việt Nam, Chủ tịch Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: “Trước đây, hầu hết robot công nghiệp được thiết kế cho các nhiệm vụ cố định, lặp đi lặp lại trong môi trường được kiểm soát. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của AI vật lý đang tạo nên bước ngoặt. Robot có khả năng cảm nhận, suy luận và ra quyết định trong môi trường thực - vốn đầy biến động và phức tạp hơn nhiều so với mô hình truyền thống. Bằng cách đồng thiết kế thuật toán cùng điện tử, truyền động và hình thái, AI vật lý cho phép tạo ra các hệ thống an toàn, khéo léo và tiết kiệm năng lượng hơn. Sự chuyển dịch này đưa robot từ công cụ tự động hóa theo từng nhiệm vụ cụ thể, trở thành nền tảng đa dụng định hình cách chúng ta xây dựng, học hỏi và chăm sóc, với tác động xã hội tương đương bộ vi xử lý và internet”.

Khép lại diễn đàn, các đại biểu thống nhất rằng phát triển AI trong tự động hóa và robot là một hành trình lâu dài, đòi hỏi đào tạo nhân lực, đầu tư bền bỉ và hạ tầng thử nghiệm mở. Qua các nghiên cứu về robot phỏng sinh học, robot nông nghiệp và mô hình tự động hóa nhà máy bằng Digital Twin, có thể thấy doanh nghiệp Việt đã thực hiện những bước đi đầu tiên, đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của lĩnh vực AI và robot. Quan trọng hơn, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới của đội ngũ cán bộ khoa học trẻ đang tạo động lực mạnh mẽ, thúc đẩy những bước phát triển AI và robot tiếp theo trong tương lai.

Thế Quân - Phương Như