Tự chủ công nghệ - tuyến “phòng thủ” mới cho bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Yêu Tổ quốc trên không gian mạng Bên cạnh đất liền, hải đảo, vùng biển, vùng trời của Tổ quốc ta, không gian mạng (nội hàm bài viết này đề cập đến các kênh mạng xã hội - MXH) mà người Việt Nam dùng hàng ngày có thể xem là “Vùng lãnh thổ đặc biệt”.

Khi công nghệ trở thành hạ tầng quyền lực mới, việc làm chủ công nghệ không còn đơn thuần là câu chuyện phát triển kinh tế, mà đã trở thành yêu cầu chiến lược để bảo vệ chủ quyền quốc gia, giữ vững niềm tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong một thế giới đang bị chi phối ngày càng sâu bởi thuật toán và dữ liệu.

Một cuộc chiến không tiếng súng

Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, ở từng giai đoạn lịch sử khác nhau, Đảng và Nhà nước luôn phải đối mặt với các thế lực thù địch, chống phá cách mạng.

Nếu như giai đoạn tiền internet, phương thức được các thế lực thù địch sử dụng là lợi dụng tâm lý thiếu thông tin hoặc khó kiểm chứng để “thêu dệt”, bóp méo sự kiện liên quan đến kinh tế, chính sách, cán bộ, đời sống xã hội,… Và cách phổ biến là truyền miệng, nhỏ lẻ thông qua các cuộc “rỉ tai” một cách có chủ đích nơi quán sá, chợ, nơi công cộng khác. Hoạt động một cách có tổ chức hơn là sử dụng tài liệu in ấn, truyền đơn, sách báo trái phép, với các nội dung xuyên tạc, kích động bất mãn xã hội, bôi nhọ lãnh đạo, cơ quan nhà nước hay thổi phồng sai phạm cá biệt thành bản chất hệ thống. Đài phát thanh nước ngoài cũng là một hình thức được các thế lực thù địch sử dụng phổ biến, vì thời kỳ tiền internet đây được xem là kênh ảnh hưởng lớn.

Vẫn với mục đích chống phá đó, khi internet bắt đầu hiện diện tại Việt Nam, phương thức tuyên truyền chuyển dần sang môi trường số, như sử dụng diễn đàn; blog cá nhân; website cá nhân; gửi email hàng loạt với các tiêu đề giật gân kèm tài liệu PDF, video, hình ảnh chưa kiểm chứng,… Lợi dụng “đám đông trực tuyến”, tâm lý tò mò, lo ngại các vấn đề chính trị - xã hội, khủng hoảng kinh tế,… kẻ xấu đã “tạo vỏ bọc trí thức” bằng các bài phân tích, góc nhìn cá nhân, cắt ghép thông tin báo chí,… Trong khi đó, dân số Việt Nam thời kỳ đó sử dụng internet chưa nhiều, chưa được tiếp cận thông tin 2 chiều ngay trên không gian mạng.

Ngày nay, khi intertnet phủ sóng đến hơn 70% dân số Việt Nam, mạng xã hội phát triển trên nhiều kênh như TikTok, Youtobe, website, trang Facebook, Zalo,… đặc biệt là sự phổ biến của công nghệ AI từ năm 2022 đến nay, như một công cụ đặc biệt hữu ích cho kẻ xấu lợi dụng các chiêu thức chống phá Đảng và Nhà nước ta.

Ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính vừa có công văn gửi các cơ quan chức năng đề nghị hỗ trợ xử lý, gỡ bỏ các trang thông tin giả mạo Bộ Tài chính trên không gian mạng.

Để phục vụ mục tiêu xây dựng và phát triển đất nước trong bối cảnh mới, hàng loạt chính sách điều hành đất nước được đưa ra, hoặc trước các sự kiện trọng đại của đất nước đã trở thành “tâm điểm” để thế lực thù địch, chống phá đường lối cách mạng của Đảng tìm cách xuyên tạc. Chỉ tính riêng từ năm 2024 đến nay đã có đến 7 Nghị Quyết trụ cột, chiến lược của Bộ chính trị được ban hành liên quan đến các vấn đề lớn của đất nước như KH, CN; Giáo dục; An sinh xã hội; phát triển kinh tế; pháp luật,… Không chỉ là các phương thức trực tiếp, kẻ xấu còn sử dụng các phương thức tác động gián tiếp, nhắm trực tiếp vào các vấn đề dân sinh - xã hội, từ các câu chuyện có thật để cắt xén thông tin, tạo các deepfake giả giọng nói, tạo video AI giả để quy chụp, kích động tâm lý bất mãn, tạo cảm giác mất niềm tin.

Nếu trước đây “trăm nghe không bằng một thấy”, thì ngày nay ngay cả những gì tận mắt nhìn thấy cũng chưa chắc là thật. Công nghệ AI tạo sinh đang khiến việc giả mạo hình ảnh, giọng nói, video trở nên dễ dàng chưa từng có. Không chỉ những người ít được tiếp cận thông tin, ít có hiểu biết, mà ngay cả tầng lớp trí thức cũng có thể là nạn nhân của các chiêu trò dẫn dắt, lừa đảo trực tuyến.

Trong khi đó, mỗi lượt xem, mỗi cú nhấp chuột, mỗi nội dung người dùng dừng lại vài giây trên mạng xã hội đều trở thành dữ liệu cho các thuật toán phân tích hành vi. Từ đó, nền tảng số liên tục “gợi ý” những nội dung phù hợp với cảm xúc, xu hướng và sở thích cá nhân. Điều đáng nói là thuật toán không hoàn toàn trung lập. Nó có xu hướng ưu tiên nội dung gây sốc, tạo tranh cãi hoặc kích thích cảm xúc mạnh nhằm giữ chân người dùng lâu hơn, lan rộng và tức thời hơn cả cơ quan truyền thông đại chúng chính thống. Bởi vậy, nên nhiều quốc gia đã phải siết quản lý dữ liệu và AI.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp, không gian mạng đang trở thành mặt trận mới của “chiến tranh mềm”. Không cần tiếng súng hay biên giới hữu hình, việc thao túng thông tin, dẫn dắt tâm lý xã hội, kích động cực đoan hoặc gây mất niềm tin cộng đồng có thể tạo ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với ổn định chính trị và an ninh quốc gia.

Xây dựng “lá chắn số” từ tự chủ công nghệ

Rõ ràng là công nghệ đang trở thành “hạ tầng quyền lực” mới, nhưng phụ thuộc công nghệ cũng là nguy cơ phụ thuộc tư tưởng. Một khi nền tảng số do nước ngoài kiểm soát dẫn đến dữ liệu được lưu trữ bên ngoài, phụ thuộc hoàn toàn vào AI và thuật toán không do mình làm chủ. Do đó, nguy cơ lớn nhất là dòng chảy thông tin, xu hướng xã hội hay hành vi công chúng đều có thể bị tác động từ bên ngoài.

Đối với cuộc chiến bảo vệ nền tảng tư tương, việc khẳng định chủ quyền dữ liệu, làm sạch dữ liệu được xem là tài nguyên “dầu mỏ mới”. “Lá chắn số” được xem là công cụ quan trọng để ngăn chặn thông tin xấu độc trên không gian mạng. Muốn vậy, công cuộc chuyển đổi số cần gắn với an ninh quốc gia.

Việc này đã được Đảng và Nhà nước chú trọng từ năm 2019, khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Gần 1 năm sau đó, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg phê duyệt "Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030". Từ đó đến nay, Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng; Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã được ban hành cùng hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành đã từng bước tạo nên một hành lang pháp lý đồng bộ cho không gian phát triển mới.

Từ sau năm 2020, Chính phủ liên tục thúc đẩy các chương trình như: Chính phủ số, Kinh tế số, Xã hội số, Phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam,… Để thúc đẩy các chương trình đó, hàng loạt các chương trình hành động đã được Chính phủ triển khai như Đề án 06 phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030; Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Từ năm 2025, Chính phủ cũng đã ban hành chính sách tăng hỗ trợ lực lượng chuyên trách chuyển đổi số và an ninh mạng thông qua Nghị định số 179/2025/NĐ-CP; thành lập Ban chỉ đạo chuyển đổi số và an toàn an ninh mạng.

Đặc biệt, tháng 12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển KH, CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế chính sách phát triển KH, CN nhiều năm nay. Nghị quyết cũng đã nhấn mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển đất nước, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu làm chủ công nghệ chiến lược, công nghệ lõi. Trong đó xác định rõ các công nghệ cần ưu tiên đầu tư gồm: Trí tuệ nhân tạo (AI); bán dẫn và vi mạch; dữ liệu lớn (Big Data); điện toán đám mây; công nghệ lượng tử; công nghệ sinh học; an ninh mạng.

Việt Nam coi KH, CN là quốc sách hàng đầu, là động lực cho phát triển. Từ chủ trương đó, những năm gần đây KH, CN của Việt Nam đã có nhiều bước tiến vượt bậc chỉ số đổi mới sáng tạo tăng lên hàng năm. Năm 2025, WIPO công bố Báo cáo chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu, Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia, nền kinh tế. Việt Nam cũng được WIPO ghi nhận là một trong 9 quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất tính từ năm 2013. Báo cáo Chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu 2026 (Global Startup Ecosystem Index 2026) do StartupBlink công bố cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam tiếp tục cải thiện mạnh mẽ cả về thứ hạng và tốc độ phát triển. Cụ thể, Việt Nam tăng 5 bậc, vươn lên vị trí thứ 50 thế giới, mức cao nhất từ trước đến nay. Báo cáo đánh giá Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng nổi bật trong nhóm các quốc gia xếp hạng từ 21-50 toàn cầu.

KH, CN của Việt Nam đang ngày càng phát huy hiệu quả vào nền kinh tế. Đây chính là minh chứng cứng rắn phản bác lại các luận điệu sai trái, đi ngược lại mong muốn xây dựng đất nước tự chủ, tự cường đi lên của Việt Nam.

Hiện ước tính đóng góp vào tăng trưởng GDP 12-15%/năm. Theo số liệu báo cáo của Bộ KH và CN, năm 2025, quy mô và hiệu quả kinh tế của toàn ngành KHCN tiếp tục được mở rộng mạnh mẽ. Doanh thu đạt 5,465 triệu tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ; đóng góp trực tiếp vào GDP đạt 1,4 triệu tỷ đồng, tăng 35% so với cùng kỳ.

Sự đóng góp này không chỉ là các con số doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn mang lại sự khơi thông trong các hoạt động khác như thực hiện dịch vụ công quốc gia. Theo báo cáo từ Văn phòng Chính phủ, đơn vị quản lý và vận hành cổng dịch vụ công Quốc gia, thông qua việc triển khai dịch vụ công trực tuyến giúp xã hội tiết kiệm gần 8.000 tỷ đồng/năm nhờ giảm thời gian đi lại, in ấn hồ sơ và các chi phí giao dịch khác.

Một minh chứng sinh động khác là từ cuối năm 2025, hơn 1.800 camera AI được đưa vào vận hành tại 195 nút giao trọng điểm tại Hà Nội. Không chỉ hỗ trợ xử lý vi phạm, hệ thống còn có khả năng phân tích lưu lượng phương tiện theo thời gian thực, điều khiển tín hiệu giao thông thông minh và cảnh báo sớm các điểm ùn tắc, góp phần xây dựng mô hình giao thông đô thị hiện đại, an toàn và hiệu quả hơn.

Hay việc triển khai Đề án 06 và đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến không chỉ thay đổi phương thức quản trị mà còn tạo ra lợi ích kinh tế rõ rệt. Theo báo cáo của Bộ Công An, việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến giúp tiết kiệm cho ngân sách nhà nước khoảng 2.505 tỷ đồng mỗi năm; riêng năm 2025, tổng giá trị tiết kiệm ước đạt hơn 4.184 tỷ đồng.

Định danh điện tử VNeID đang dần hình thành một "siêu ứng dụng" chuyển đổi số quốc gia, mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và nhà nước

Trí thức khoa học công nghệ trên mặt trận bảo vệ nền tảng tư tưởng

Những giá trị tích cực của KH, CN và đổi mới sáng tạo đang mang lại những “con số biết nói” và là minh chứng mạnh mẽ nhất cho việc coi KH, CN là quốc sách hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta và tạo được sự đồng thuận lớn trong xã hội. Đây cũng chính là những luận cứ để phản bác lại các quan điểm sai trái, thù địch cho rằng: "Việt Nam không thể làm chủ công nghệ lõi, chỉ nên đi gia công"; "Chuyển đổi số chỉ là khẩu hiệu, tốn kém ngân sách"; "Xây dựng cơ sở dữ liệu dân cư là để giám sát người dân"; "AI sẽ làm mất việc làm nên không cần thúc đẩy phát triển AI";…

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng xuyên biên giới đang tác động mạnh mẽ đến nhận thức xã hội, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng không còn là nhiệm vụ riêng của lĩnh vực tuyên giáo hay truyền thông. Đó còn là trách nhiệm của đội ngũ trí thức khoa học công nghệ. Bằng tri thức, năng lực sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ lõi, đội ngũ này góp phần xây dựng các nền tảng số an toàn, phát triển hệ sinh thái dữ liệu tin cậy, tăng cường khả năng nhận diện và đấu tranh với thông tin sai lệch, qua đó tạo nên một "lá chắn số" bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại mới.

Họ có thể là kỹ sư an ninh mạng; chuyên gia AI; nhà khoa học dữ liệu; chuyên gia công nghệ để tạo ra các sản phẩm “make in Việt Nam” (nền tảng điện toán đám mây, hạ tầng dữ liệu, hệ thống định danh điện tử,...). Khi dữ liệu quốc gia được lưu trữ và vận hành trên hạ tầng do người Việt làm chủ, khả năng bảo đảm chủ quyền số và an ninh thông tin sẽ cao hơn.

Họ có thể nghiên cứu AI để phát hiện tin giả và thông tin xấu độc như xây dựng hệ thống nhận diện tin giả, phát hiện mạng lưới tài khoản ảo, phân tích xu hướng lan truyền thông tin sai lệch, cảnh báo sớm các chiến dịch thao túng dư luận.

Ví dụ mới đây nhất, các nhà khoa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam gồm TS. Phạm Ngọc Minh; PGS.TS. Nguyễn Long Giang, PGS.TS. Nguyễn Việt Anh (Viện Công nghệ thông tin) và TS Ngô Duy Tân (Trung tâm Vũ trụ Việt Nam) đã nghiên cứu đề xuất ứng dụng AI đa phương thức trong hỗ trợ phát hiện, đánh giá mức độ đáng tin cậy hoặc khả năng sai lệch của thông tin và phân tích mạng xã hội.

Nhóm các nhà khoa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thảo luận về đề tài ứng dụng AI trong hỗ trợ phát hiện, đánh giá mức độ đáng tin cậy hoặc khả năng sai lệch của thông tin và phân tích mạng xã hội. Ảnh nhóm tác giả cung cấp

Không gian mạng hiện là nơi phát tán thông tin sai lệch, cũng là nơi tấn công hệ thống dữ liệu hoặc diễn ra đánh cắp thông tin. Các chuyên gia an ninh mạng sẽ góp phần bảo vệ hệ thống thông tin trọng yếu quốc gia, từ các website chính thống của bộ/ngành/các cơ quan quản lý nhà nước, các trang báo chí chính thống của Việt Nam; bảo vệ dữ liệu công dân; bảo vệ các nền tảng số quốc gia.

Các chuyên gia đầu ngành công nghệ cũng có thể tham gia vào quá trình xây dựng chính sách khoa học công nghệ liên quan đến các lĩnh vực AI, bán dẫn, an ninh dữ liệu, chuyển đổi số quốc gia, tham gia đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Đặc biệt là trực tiếp nghiên cứu và làm chủ các công nghệ chiến lược đã được Trung ương phê duyệt.

Bằng chính hiểu biết chuyên môn trong lĩnh vực của mình, các nhà khoa học có thể tham gia phản biện và đấu tranh trên không gian mạng bằng các bài viết bài phân tích khoa học, giải thích chính sách công nghệ, phản bác các thông tin sai lệch về AI, chuyển đổi số, bán dẫn, dữ liệu số, cung cấp luận cứ khoa học cho công chúng.

Trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn chỉ diễn ra trên diễn đàn lý luận, mà đang hiện diện trong từng dòng dữ liệu, từng thuật toán và từng nền tảng công nghệ số. Một quốc gia muốn giữ vững độc lập tư tưởng phải đủ năng lực làm chủ công nghệ, dữ liệu và không gian số của chính mình.

Vì thế, xây dựng năng lực tự chủ công nghệ không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế, mà còn là nhiệm vụ chiến lược nhằm giữ vững độc lập dân tộc, chủ quyền số và niềm tin xã hội trong thời đại mới.

Bảo Hà