10 trục trặc thường gặp và cách xử lý khi ô tô điện vận hành trên đường

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa xe điện “không hỏng”. Thực tế vận hành cho thấy, các rủi ro của xe điện chuyển dịch sang những điểm khác như lốp, ắc quy 12V, hệ thống sạc, phần mềm, quản lý nhiệt, bộ điều khiển điện công suất, pin cao áp và an toàn sau ngập nước hoặc va chạm.

Theo thống kê của Câu lạc bộ Ô tô Đức (ADAC), một trong những tổ chức cứu hộ và khảo sát ô tô lớn nhất châu Âu, xe điện đời mới nhìn chung ít phải gọi cứu hộ hơn xe dùng động cơ đốt trong cùng tuổi. Nhưng khi xảy ra sự cố, nguyên nhân thường không nằm ở pin cao áp như nhiều người vẫn lo ngại, mà lại ở những thứ rất “đời thường” như lốp, bánh xe, ắc quy 12V, lỗi sạc, lỗi điện tử hoặc lỗi phần mềm.

Từ góc nhìn chuyên môn và người sử dụng, có thể nhận diện 10 nhóm trục trặc sau đây là thường gặp hoặc đáng lưu ý nhất khi xe điện vận hành trên đường.

1. Xịt lốp, nứt lốp, hỏng mâm hoặc bánh xe

Đây là một trong những sự cố phổ biến nhất với xe điện khi đang lưu thông. Người lái có thể thấy xe báo áp suất lốp thấp, vô-lăng rung, xe bị lệch lái, phát ra tiếng “bộp” hoặc cảm giác thân xe mất ổn định.

Nguyên nhân nằm ở đặc tính rất riêng của xe điện. Xe thường nặng hơn xe xăng cùng kích cỡ do mang khối pin lớn. Mô-men xoắn tức thời cũng cao, nghĩa là lực truyền xuống bánh rất mạnh ngay khi đạp ga. Vì thế, lốp xe điện chịu tải và chịu xoắn lớn hơn. Nếu người dùng không kiểm tra áp suất lốp thường xuyên, đi qua ổ gà, leo vỉa hè, chạy cao tốc dài hoặc sử dụng lốp không đúng tải trọng, nguy cơ xịt lốp, phù lốp, mòn lệch, nứt hông lốp sẽ tăng.

Cách xử lý an toàn là không phanh gấp. Người lái cần giữ chặt vô-lăng, giảm tốc từ từ, bật đèn cảnh báo nguy hiểm và tấp vào vị trí an toàn. Nếu chỉ thủng nhỏ ở mặt lốp, có thể dùng bộ vá tạm hoặc bơm lốp mini. Nếu rách hông lốp, móp mâm, nổ lốp hoặc xe không có lốp dự phòng thì nên gọi cứu hộ. Tuyệt đối không chạy cố, vì có thể làm hỏng mâm, cảm biến áp suất lốp và cả hệ thống treo.

2. Hết hoặc yếu ắc quy 12V

Nhiều người tưởng xe điện chỉ có pin lớn dưới sàn xe. Trên thực tế, xe điện vẫn cần một ắc quy 12V để cấp nguồn cho khóa cửa, màn hình, đèn, máy tính điều khiển, hệ thống an toàn và các rơ-le khởi động hệ điện cao áp.

Khi ắc quy 12V yếu hoặc chết, xe có thể không mở được cửa, màn hình không sáng, không vào được số, ứng dụng điện thoại không kết nối, dù pin chính vẫn còn rất nhiều. Đây là một trong những lỗi dễ gây bối rối nhất, vì người dùng nhìn thấy pin xe vẫn còn 50 -70% nhưng xe lại “bất động”.

Cách xử lý là dùng chìa cơ hoặc cơ chế mở cửa khẩn cấp nếu xe có trang bị. Sau đó có thể kích ắc quy 12V bằng bộ kích chuyên dụng, theo đúng hướng dẫn của hãng. Cần nhấn mạnh: chỉ kích ắc quy 12V, không được can thiệp vào pin cao áp. Sau khi xe lên nguồn, nên để xe ở trạng thái sẵn sàng vận hành hoặc chạy một quãng ngắn, rồi đưa vào xưởng kiểm tra tình trạng ắc quy, bộ chuyển đổi điện áp một chiều - một chiều và khả năng rò dòng.

Với xe điện, một bộ kích ắc quy 12V nhỏ gọn nên được coi là vật dụng cần có trên xe.

3. Pin chính gần cạn hoặc hết điện giữa đường

Hết pin không phải sự cố phổ biến nhất như nhiều người lo sợ, nhưng vẫn là tình huống đáng chú ý, nhất là khi đi xa, chạy cao tốc, đi vùng ít trạm sạc hoặc phụ thuộc vào một trạm sạc duy nhất.

Dấu hiệu thường bắt đầu bằng cảnh báo pin yếu, xe giảm công suất, hệ thống tự động khuyến nghị tìm trạm sạc, điều hòa bị giới hạn, tốc độ tối đa giảm. Nếu tiếp tục chạy đến khi pin cạn, xe có thể dừng hoàn toàn và không cho vào số.

Nguyên nhân thường là tính sai quãng đường thực tế, quên rằng chạy cao tốc tiêu hao điện nhiều hơn, xe chở nặng, trời quá nóng hoặc quá lạnh, tắc đường lâu, hoặc trạm sạc dự kiến bị hỏng, quá tải, không tương thích.

Cách xử lý tốt nhất là phòng ngừa. Khi pin xuống 20%, người lái nên bắt đầu tìm trạm sạc phù hợp. Khi còn khoảng 15%, nên chuyển sang chế độ tiết kiệm, giảm tốc, hạn chế tăng tốc mạnh, tắt bớt thiết bị không cần thiết. Nếu xe đã dừng hẳn, cần bật cảnh báo, đưa xe ra khỏi làn nguy hiểm nếu có thể và gọi cứu hộ kéo xe đến trạm sạc hoặc điểm dịch vụ gần nhất. Không nên cố kéo xe bằng cách thông thường nếu sách hướng dẫn không cho phép, vì một số xe điện có thể hỏng hệ truyền động khi bị kéo sai cách.

4. Sạc không vào tại trạm công cộng

Đây là lỗi rất thực tế với người dùng xe điện, nhất là khi đi xa. Xe có thể báo không nhận sạc, sạc được vài phút rồi ngắt, công suất sạc thấp bất thường, súng sạc không khóa, ứng dụng thanh toán lỗi hoặc trụ sạc không phản hồi.

Nguyên nhân có thể đến từ trụ sạc, mạng thanh toán, ứng dụng, đầu cắm, cổng sạc của xe, nhiệt độ đầu sạc, hoặc lỗi giao tiếp giữa xe và trạm sạc. Không phải lúc nào xe cũng hỏng; rất nhiều trường hợp lỗi nằm ở hạ tầng sạc.

Cách xử lý là bình tĩnh rút ra cắm lại, kiểm tra xe đã tắt/đỗ đúng chế độ chưa, đổi trụ sạc khác, đổi phương thức thanh toán hoặc khởi động lại ứng dụng. Nếu một trạm không hoạt động, cần nhanh chóng chuyển sang phương án dự phòng, không nên để pin tụt quá thấp rồi mới tìm trạm khác.

Nếu xe không sạc được ở nhiều trạm khác nhau, hoặc sạc xoay chiều tại nhà được nhưng sạc nhanh một chiều không được, người dùng nên ghi lại mã lỗi, chụp màn hình cảnh báo và đưa xe vào xưởng kiểm tra cổng sạc, bộ sạc tích hợp trên xe, phần mềm và hệ thống quản lý pin.

5. Lỗi cổng sạc, khóa súng sạc, bộ sạc tích hợp hoặc cáp sạc

Khác với lỗi trạm sạc, nhóm lỗi này nằm nhiều hơn ở chính chiếc xe hoặc phụ kiện sạc. Người dùng có thể gặp tình huống cắm sạc tại nhà và trạm công cộng đều không vào, súng sạc không nhả, cổng sạc báo nóng, xe báo lỗi hệ thống sạc, hoặc cáp sạc di động không hoạt động.

Một số xe có khóa điện từ giữ chặt súng sạc trong quá trình sạc. Nếu khóa này lỗi, người dùng có thể không rút được đầu sạc ra. Ngoài ra, cảm biến nhiệt ở cổng sạc, giắc tiếp xúc, dây tiếp địa, bộ sạc tích hợp trên xe hoặc cáp sạc đều có thể là nguyên nhân.

Cách xử lý là không giật mạnh súng sạc, vì có thể làm hỏng cổng sạc. Người dùng cần tìm cơ chế nhả khẩn cấp theo sách hướng dẫn của từng xe. Nếu thấy cổng sạc nóng bất thường, có mùi khét, vết cháy xém hoặc tiếng nổ lép bép, phải ngừng sạc ngay, ngắt nguồn nếu an toàn và gọi cứu hộ hoặc trung tâm dịch vụ.

Với sạc tại nhà, không chỉ kiểm tra xe mà còn phải kiểm tra ổ cắm, aptomat, dây tiếp địa và bộ sạc treo tường. Một hệ thống sạc tại nhà lắp đặt không đúng chuẩn có thể gây lỗi lặp lại, thậm chí nguy hiểm.

6. Lỗi bộ chuyển đổi điện áp, bộ nghịch lưu hoặc cụm điều khiển sạc - điện lực

Đây là nhóm lỗi kỹ thuật sâu hơn. Người dùng có thể thấy xe báo lỗi hệ thống điện, giới hạn công suất, không vào được số tiến hoặc lùi, đang chạy thì mất lực kéo, ắc quy 12V liên tục tụt điện hoặc xe không sạc được.

Trong xe điện, bộ chuyển đổi điện áp một chiều – một chiều có nhiệm vụ lấy điện từ pin cao áp để nạp lại ắc quy 12V và cấp điện cho các thiết bị thấp áp. Bộ nghịch lưu biến dòng điện một chiều từ pin thành dòng điện xoay chiều để điều khiển mô-tơ điện. Một số hãng còn dùng cụm điều khiển tích hợp cho cả sạc, chuyển đổi điện áp và phân phối điện.

Khi các bộ phận này lỗi, xe có thể vẫn còn pin nhưng không vận hành ổn định. Đây không phải lỗi người dùng nên tự xử lý.

Nếu cảnh báo màu vàng và xe vẫn chạy được, nên giảm tốc, tắt bớt phụ tải như điều hòa mạnh, sưởi ghế, màn hình phụ, rồi đến xưởng gần nhất. Nếu cảnh báo đỏ, xe mất lực kéo, không vào số hoặc xuất hiện lỗi hệ thống điện cao áp, cần dừng ở nơi an toàn và gọi cứu hộ. Người dùng không được tháo nắp, không chạm vào dây màu cam hoặc các cụm điện cao áp.

7. Quá nhiệt pin, mô-tơ hoặc hệ thống làm mát pin

Xe điện cần duy trì pin trong một dải nhiệt độ phù hợp. Khi pin, mô-tơ hoặc hệ thống điện công suất quá nóng, xe có thể tự giảm công suất, sạc nhanh bị chậm đột ngột, quạt làm mát kêu lớn, màn hình báo nhiệt độ pin hoặc nhiệt độ hệ thống truyền động cao.

Tình huống này dễ xảy ra khi chạy cao tốc lâu, leo đèo, tăng tốc mạnh liên tục, sạc nhanh nhiều lần liên tiếp trong ngày, chở nặng hoặc vận hành trong thời tiết nắng nóng. Ngược lại, thời tiết quá lạnh cũng có thể làm pin giảm hiệu suất, giảm tầm hoạt động và sạc chậm hơn.

Cách xử lý là giảm tốc, tránh tăng tốc gắt, hạn chế leo dốc nặng nếu xe đã báo nóng, tắt bớt phụ tải và tìm nơi an toàn để xe nghỉ. Nếu vừa sạc nhanh xong mà xe báo nhiệt, nên cho hệ thống làm mát hoạt động ổn định trước khi tiếp tục hành trình dài.

Nếu xuất hiện mùi khét, khói, tiếng xì, cảnh báo pin nghiêm trọng hoặc xe nóng bất thường ở khu vực gầm pin, phải rời khỏi xe, giữ khoảng cách và gọi cứu hộ chuyên nghiệp. Trong trường hợp có khói hoặc nguy cơ cháy, cần gọi lực lượng phòng cháy chữa cháy.

8. Lỗi phần mềm, màn hình, ứng dụng điện thoại, chìa khóa số và hệ thống hỗ trợ lái

Xe điện hiện đại giống một “máy tính có bánh xe”. Ưu điểm là xe có thể cập nhật phần mềm qua mạng, điều khiển bằng ứng dụng điện thoại, định vị trạm sạc, điều chỉnh pin và nhiều tính năng thông minh. Nhưng mặt trái là người dùng có thể gặp lỗi màn hình treo, ứng dụng không mở khóa, xe không nhận chìa khóa số, camera/cảm biến lỗi, định vị sai, cập nhật phần mềm xong phát sinh cảnh báo.

Những lỗi này không phải lúc nào cũng khiến xe mất an toàn, nhưng có thể gây phiền toái lớn. Đặc biệt, nếu màn hình trung tâm là nơi điều khiển nhiều chức năng quan trọng, việc màn hình bị treo có thể làm người lái lúng túng.

Cách xử lý thường là khởi động lại màn hình theo hướng dẫn của hãng, khóa xe và rời khỏi xe vài phút để hệ thống “ngủ” rồi mở lại, dùng thẻ khóa hoặc chìa cơ dự phòng thay vì chỉ phụ thuộc vào điện thoại. Người dùng không nên cập nhật phần mềm ngay trước chuyến đi xa, khi pin thấp hoặc khi cần dùng xe gấp.

Nếu lỗi liên quan đến phanh, lái, túi khí, pin, hệ thống hỗ trợ lái nâng cao hoặc cảnh báo an toàn chủ động, không nên coi đó là lỗi phần mềm đơn giản. Cần đưa xe vào xưởng kiểm tra.

9. Lỗi phanh tái sinh, phanh cơ, ABS hoặc cân bằng điện tử

Xe điện thường dùng phanh tái sinh, tức là khi người lái nhả ga hoặc đạp phanh nhẹ, mô-tơ điện sẽ thu hồi một phần năng lượng đưa ngược về pin. Nhờ vậy, má phanh cơ ít mòn hơn so với xe xăng/dầu.

Tuy nhiên, phanh cơ vẫn cực kỳ quan trọng trong tình huống khẩn cấp, khi pin đầy, khi đường trơn trượt hoặc khi hệ thống tái sinh bị giới hạn. Người dùng có thể gặp cảm giác phanh khác lạ, xe không còn hãm mạnh khi nhả ga, đèn ABS hoặc cân bằng điện tử sáng, bàn đạp phanh cứng/mềm bất thường, phanh kêu, rung hoặc hiệu quả phanh giảm sau khi đi qua mưa ngập.

Sau khi đi qua nước, bùn hoặc đường ngập nhẹ, nước có thể bám vào đĩa phanh, làm tăng quãng đường dừng. Khi đó, người lái nên chạy chậm và rà phanh nhẹ vài lần để làm khô phanh, đồng thời giữ khoảng cách xa hơn với xe phía trước.

Nếu đèn cảnh báo phanh màu đỏ sáng, bàn đạp phanh bất thường, xe không giảm tốc ổn định hoặc có tiếng kim loại nghiêm trọng, cần dừng xe và gọi cứu hộ. Phanh là hệ thống an toàn sống còn, không nên “để mai kiểm tra”.

10. Ngập nước, va chạm gầm pin, lỗi cách điện cao áp hoặc nguy cơ cháy pin

Đây không phải nhóm lỗi hay gặp nhất, nhưng là nhóm nguy hiểm nhất và dễ bị xử lý sai nhất. Xe điện có pin cao áp đặt dưới sàn, được bảo vệ bằng vỏ cứng, cảm biến và nhiều lớp an toàn. Tuy nhiên, nếu xe bị ngập sâu, va chạm mạnh ở gầm, đâm vào vật sắc, leo vỉa hè mạnh hoặc bị tai nạn, hệ pin vẫn có thể bị tổn thương.

Dấu hiệu nguy hiểm gồm cảnh báo hệ thống điện cao áp, cảnh báo lỗi cách điện, xe dừng đột ngột sau khi qua nước sâu hoặc va gầm, có mùi khét, khói trắng/xám, tiếng xì, pin nóng bất thường hoặc xe không cho sạc.

Cục Quản lý An toàn Giao thông Đường bộ Quốc gia Hoa Kỳ (NHTSA) khuyến cáo xe điện hoặc xe lai điện bị ngập nước, hư hỏng pin hoặc có nguy cơ cháy không nên để trong gara, gần nhà, gần công trình hoặc gần vật dễ cháy. Một số hãng xe cũng khuyến cáo nếu xe điện có dấu hiệu ngập nước thì không mở khóa điện, không khởi động, không sạc lại và không tự chạm vào hệ pin cao áp.

Cách xử lý đúng là dừng xe ở nơi an toàn, rời khỏi xe, giữ khoảng cách, gọi cứu hộ của hãng. Nếu có khói, mùi khét, tiếng xì hoặc dấu hiệu cháy, cần gọi lực lượng phòng cháy chữa cháy. Tuyệt đối không tự tháo nắp pin, không sạc lại xe, không xịt rửa áp lực cao vào gầm pin, không dùng máy sấy hoặc đèn khò để làm khô xe.

Người dùng xe điện nên chuẩn bị gì?

Với xe điện, bộ đồ nghề trên xe nên có bơm lốp mini, keo vá tạm, đồng hồ đo áp suất lốp, bộ kích ắc quy 12V, áo phản quang, tam giác cảnh báo, đèn pin, găng tay, số cứu hộ của hãng, bảo hiểm và ứng dụng bản đồ trạm sạc.

Quan trọng hơn cả là thói quen sử dụng. Người lái nên kiểm tra áp suất lốp định kỳ, không để pin xuống quá thấp mới tìm trạm sạc, luôn có phương án sạc dự phòng khi đi xa, không phụ thuộc hoàn toàn vào chìa khóa điện thoại, không cập nhật phần mềm ngay trước hành trình dài và kiểm tra ắc quy 12V sau vài năm sử dụng.

Kết luận

Xe điện không phải là phương tiện “mong manh” hơn xe xăng, nhưng nó có logic hỏng hóc khác. Nếu xe xăng thường khiến người dùng lo về máy, hộp số, dầu, nước làm mát, bugi, bơm nhiên liệu, thì xe điện buộc người dùng chú ý nhiều hơn đến lốp, ắc quy 12V, phần mềm, sạc, nhiệt độ pin, hệ thống điện công suất và an toàn cao áp.

Lời khuyên ngắn gọn nhất là: đừng chỉ nhìn phần trăm pin chính. Một chiếc xe điện vận hành an toàn cần lốp tốt, ắc quy 12V khỏe, cổng sạc ổn định, phần mềm được cập nhật đúng lúc và người lái hiểu rõ những cảnh báo cơ bản trên xe.

Với xe điện, kiến thức sử dụng không quá phức tạp, nhưng phải đúng. Biết xử lý một lốp xịt, một ắc quy 12V chết, một trạm sạc lỗi hoặc một cảnh báo cao áp có thể giúp người lái tránh được rất nhiều rủi ro không đáng có trên đường.

Vân Anh