Bài toán tạo dựng giá trị bền vững cho xã hội

Từ hệ sinh thái du lịch đến hạ tầng phát triển

Một buổi sáng ở Phú Quốc, hành khách bước khỏi khoang máy bay, đi qua nhà ga, rẽ về khách sạn, khu vui chơi, chương trình nghệ thuật hoặc một khu đô thị ven biển. Trên bản đồ, đó là những điểm riêng biệt. Trong tư duy kinh tế, chúng là các mắt xích của một chuỗi giá trị tổ chức quanh dòng người.

Đội tàu bay Sun PhuQuoc Airways tại Phú Quốc, biểu hiện bước mở rộng của Sun Group từ phát triển điểm đến sang chủ động tổ chức dòng khách bằng hàng không.

Sun Group đang đi ngày càng xa khỏi hình ảnh nhà đầu tư cáp treo hay khu nghỉ dưỡng; hệ sinh thái đã chạm tới sân bay, hãng hàng không, đô thị, văn hóa, thể thao và dịch vụ kỹ thuật hàng không.

Sự dịch chuyển hiện rõ trong giai đoạn 2025 - 2026. Sun PhuQuoc Airways được cấp chứng nhận người khai thác tàu bay tháng 9/2025, cất cánh thương mại từ ngày 1/11/2025 và lựa chọn Phú Quốc trung tâm kết nối các đường bay trong nước và quốc tế. Tháng 11/2025, Sun Group tiếp quản khai thác Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc trong tiến trình chuẩn bị APEC 2027.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, tích hợp hàng không với du lịch là bước đi hợp lý: hãng bay đưa khách đến, sân bay nâng năng lực cửa ngõ, còn nghỉ dưỡng và sự kiện tạo lý do ở lại. Nhưng ở góc nhìn quốc gia, giá trị chỉ trọn vẹn khi hạ tầng ấy phục vụ cả các hãng khác, doanh nghiệp khác và người dân. Một sân bay tốt phải là hạ tầng dùng chung, không chỉ là cánh cửa dẫn vào tài sản của nhà đầu tư.

Vân Đồn mở ra một tầng nghĩa khác. Tháng 6/2026, Sun Group cùng HAECO, Japan Airlines và Toyota Tsusho ký thỏa thuận phát triển tổ hợp bảo dưỡng, sửa chữa và đại tu tàu bay khoảng 360 triệu USD, dự kiến hoạt động từ năm 2028. Nếu hình thành được đội ngũ kỹ sư và mạng lưới cung ứng đi kèm, Vân Đồn có thể bước từ kinh tế đón khách sang kinh tế kỹ thuật, bớt phụ thuộc vào chu kỳ du lịch.

Cùng lúc, Sun Group tiến vào các thiết chế văn hóa, thể thao. Nhà hát Opera Hà Nội được khởi công tháng 10/2025 tại bán đảo Quảng An, quy mô 19,1 héc-ta, tổng mức đầu tư công bố 12.756 tỷ đồng bằng nguồn vốn xã hội hóa. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc động thổ tháng 1/2026, tổng mức đầu tư hơn 145.600 tỷ đồng. Đây là những dự án vượt xa một sản phẩm thương mại thông thường, bởi nhà hát và sân vận động tham gia vào bản sắc đô thị, năng lực tổ chức sự kiện và quyền hưởng thụ của số đông.

Hệ thống đèn hiệu trên đường cất hạ cánh số 2 tại Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc - lát cắt về hạ tầng kỹ thuật phục vụ năng lực kết nối dài hạn

Việt Nam còn thiếu thiết chế văn hóa, thể thao tương xứng với quy mô dân số. Nguồn lực tư nhân có thể bù khoảng trống vốn, đưa công nghệ và quản trị vào những lĩnh vực đầu tư lớn. Nhưng xã hội hóa không đồng nghĩa tư hữu hóa giá trị công. Nhà hát chỉ sống khi có chương trình tốt, đội ngũ nghề nghiệp, khán giả đa dạng; khu thể thao chỉ hữu ích khi ngoài đại hội còn nuôi được đào tạo và kinh tế sự kiện quanh năm.

Đọc nhu cầu xã hội, không chỉ đọc sức mua

Năng lực đáng chú ý của Sun Group là khả năng đọc sự thay đổi của nhu cầu. Khi tầng lớp trung lưu mở rộng, người dân không chỉ muốn một chuyến đi mà muốn trải nghiệm liền mạch; không chỉ mua căn nhà mà mua môi trường sống. Địa phương cũng không chỉ cần nhiều khách, mà cần khách ở lâu hơn và tạo ra ngành nghề có hàm lượng kỹ năng cao.

Việc mở rộng sang hàng không, đô thị, văn hóa và thể thao không phải sự phân tán ngẫu hứng, mà là lấp các khoảng trống trong hành trình khách hàng và dịch vụ đô thị. Nhà hát Opera Hà Nội có thể bổ sung thiết chế nghệ thuật; Rạch Chiếc tạo nền tảng cho thể thao và kinh tế sự kiện; Vân Đồn tạo việc làm kỹ thuật; Phú Quốc nâng năng lực tiếp đón quốc tế. Những chữ “có thể” rất quan trọng, tổng mức đầu tư chỉ nói lên quy mô cam kết, không bảo chứng chất lượng tác động.

Sun Group cùng HAECO, Japan Airlines và Toyota Tsusho ký thỏa thuận phát triển tổ hợp bảo dưỡng, sửa chữa và đại tu tàu bay tại Vân Đồn

Thị trường đo nhu cầu bằng khả năng chi trả. Xã hội còn có những nhu cầu không biểu hiện đầy đủ qua giá vé hay giá bất động sản như không khí sạch, nước sạch, không gian công cộng, quyền tiếp cận bờ biển, cơ hội của người bản địa. Phát triển bền vững đòi hỏi đọc cả “tín hiệu yếu” như quá tải ngày lễ, chi phí sống tăng, chất thải vượt năng lực xử lý, văn hóa bị giản lược thành tiết mục trang trí.

Điều đó đặc biệt quan trọng ở Phú Quốc. Hòn đảo đang đồng thời triển khai sân bay, đại lộ, khu đô thị, trung tâm hội nghị và nhiều hạng mục phục vụ APEC 2027. Riêng Khu đô thị hỗn hợp Bãi Đất Đỏ được công bố tổng mức đầu tư khoảng 64.000 tỷ đồng; Khu đô thị hỗn hợp du lịch sinh thái Núi Ông Quán khoảng 5.550 tỷ đồng. Quy mô ấy có thể giải quyết thiếu hụt lưu trú, thương mại và hạ tầng sự kiện, nhưng cũng tăng áp lực lên nước ngọt, năng lượng, giao thông, chất thải và khả năng hấp thụ dân số.

Bền vững vì thế không phải màu xanh trên phối cảnh. Một dự án nhiều cây chưa chắc xanh nếu làm tăng mạnh nhu cầu nước, điện, vận tải và phát thải trong cả vòng đời. Công nghệ có thể giám sát năng lượng, dự báo dòng khách, quản lý nước và chất thải; nhưng dữ liệu không thay thế giới hạn sinh thái. Không thuật toán nào có thể “tối ưu” một hòn đảo vượt quá sức chịu tải mà không để lại hệ quả.

Văn hóa cũng vậy. Tháng 5/2026, Sun Group và Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội ký thỏa thuận nghiên cứu phát triển văn hóa, di sản; trước đó hai bên đã có thỏa thuận hợp tác toàn diện. Đưa nhà nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia vào quy trình thiết kế là tín hiệu tích cực. Nhưng giá trị sẽ được kiểm chứng ở chỗ chất liệu bản địa có được chuyển hóa thành ngôn ngữ đương đại có chiều sâu, hay chỉ dừng ở mô-típ trang trí dễ nhận biết. Bản sắc không phải chiếc áo khoác lên sản phẩm thương mại; đó là cách cộng đồng nhận ra mình giữa biến đổi.

Phối cảnh Nhà hát Opera Hà Nội bên mặt nước Hồ Tây, gợi mở vai trò của nguồn lực tư nhân trong kiến tạo thiết chế văn hóa quy mô lớn

Thước đo của một tập đoàn lớn

Khi doanh nghiệp còn nhỏ, thành công thường được đo bằng khả năng sống sót và sinh lời. Khi đã trở thành chủ thể có thể định hình không gian đô thị và huy động nguồn lực hàng chục nghìn tỷ đồng, xã hội có quyền đòi hỏi thước đo rộng hơn. Lợi nhuận vẫn cần thiết; không doanh nghiệp nào bền vững nếu thua lỗ kéo dài. Nhưng lợi nhuận là điều kiện tồn tại, không phải toàn bộ chính danh của một tập đoàn có ảnh hưởng sâu đến tài nguyên và đời sống cộng đồng.

Thước đo đầu tiên là giá trị kinh tế thực, không phải hiệu ứng giá tài sản. Cần biết dự án tạo bao nhiêu việc làm ổn định, tỷ lệ lao động địa phương, doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi cung ứng đến đâu, nguồn thu và năng suất vùng cải thiện ra sao. Giá đất tăng có thể làm một số người giàu lên trên sổ sách, nhưng cũng đẩy chi phí sống lên cao. Phát triển chỉ bền khi thu nhập tăng nhanh hơn gánh nặng nó tạo ra.

Thước đo thứ hai là năng lực con người. Hàng không, khách sạn cao cấp, nghệ thuật biểu diễn, vận hành sân vận động và bảo dưỡng máy bay đều cần lao động được đào tạo. Sun Group đã công bố hợp tác với Đại học Anh Quốc Việt Nam và Language Link Việt Nam từ tháng 10/2025, tập trung vào quản trị và ngoại ngữ. Tác động xã hội sẽ lớn hơn nếu đào tạo mở rộng tới trường nghề, đại học địa phương, học bổng kỹ thuật và lộ trình nghề nghiệp cho lao động bản địa. Một dự án để lại đội ngũ giỏi có giá trị lâu dài hơn dự án chỉ để lại công trình đẹp.

Thước đo thứ ba là giá trị công cộng. Nhà hát, quảng trường, công viên, sân vận động, bờ biển và giao thông có lợi ích không thể quy giản thành doanh thu. Cần bảo đảm người dân được tiếp cận, không gian được vận hành thường xuyên và quyền lợi của các chủ thể khác được tôn trọng. Hệ sinh thái càng tích hợp, nguyên tắc dùng chung và cạnh tranh lành mạnh càng quan trọng.

Thước đo thứ tư là môi trường và khả năng chống chịu. Dự án cần công khai chỉ số về năng lượng, nước, phát thải, chất thải, đa dạng sinh học và sức chịu tải. Những con số ít hào nhoáng ấy quyết định công trình còn được xã hội chấp nhận sau vài thập niên hay không. Dự án lớn đều có tác động; cốt lõi là nhận diện đầy đủ, giảm thiểu có khoa học và chịu trách nhiệm đến cùng.

Phối cảnh Khu liên hợp Thể dục Thể thao Quốc gia Rạch Chiếc, nơi hạ tầng thể thao được đặt trong một quần thể đô thị, văn hóa và dịch vụ.

Sau cùng là quản trị và niềm tin. Với một tập đoàn tư nhân đa lĩnh vực, dữ liệu công khai thường nằm rải rác ở nhiều pháp nhân và dự án. Một báo cáo phát triển bền vững hợp nhất, có hệ thống chỉ tiêu rõ ràng và được bảo đảm độc lập, sẽ giúp xã hội nhìn đầy đủ hơn đóng góp của Sun Group, đồng thời giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro tốt hơn. Minh bạch không làm giảm hào quang; nó làm cho hào quang có trọng lượng.

Chính quyền không thể khoán trắng trách nhiệm phát triển cho nhà đầu tư. Nhà nước phải quy hoạch, giám sát môi trường, bảo đảm cạnh tranh và lợi ích dài hạn. Doanh nghiệp phải đầu tư, vận hành hiệu quả, minh bạch tác động. Cộng đồng cần được tham gia bằng sinh kế, đối thoại, cung ứng dịch vụ và quyền góp ý thực chất. Một đại dự án chỉ thực sự thành công khi người dân không đứng ngoài hàng rào, nhìn dòng khách đi qua quê mình.

Sun Group đã chứng minh năng lực tạo công trình, biểu tượng và thị trường. Giai đoạn tiếp theo khó hơn, đó là chuyển năng lực ấy thành giá trị xã hội có thể đo và truyền lại.

Nhà hát rồi sẽ cũ, sân bay phải nâng cấp, biểu tượng du lịch có thể lỗi thời. Thứ tồn tại lâu hơn là năng lực con người, chất lượng môi trường, niềm tin thể chế và một nền kinh tế địa phương bớt mong manh.

Một tập đoàn lớn không chỉ xây trong không gian; họ còn xây trong thời gian. Mỗi dự án là lời cam kết gửi về tương lai, nơi thế hệ sau sẽ hỏi: “Công trình này làm vùng đất giàu hơn theo nghĩa nào?” Khi câu trả lời hiện diện trong sinh kế, văn hóa, môi trường và phẩm chất sống, bê tông mới hóa thành di sản.

Vân Anh