Doanh nghiệp nhỏ và vừa phải lớn lên bằng công nghệ và năng suất

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, khu vực doanh nghiệp này phải trở thành nền tảng vững chắc, nguồn bổ sung liên tục cho lớp doanh nghiệp lớn, đồng thời lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chất lượng nguồn nhân lực làm động lực nâng cao năng suất.

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại sự kiện - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Từ lực lượng đông đảo đến lực lượng có năng lực công nghệ

Sáng ngày 25/8 tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự lễ kỷ niệm 20 năm thành lập và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME).

Sau 20 năm, từ 300 hội viên ban đầu, VINASME đã phát triển mạng lưới hơn 65.000 hội viên, với 54 hội, hiệp hội doanh nghiệp thành viên tại 34 tỉnh, thành phố cùng hệ thống văn phòng đại diện, trung tâm hỗ trợ, viện nghiên cứu và các đơn vị trực thuộc.

Đánh giá vai trò của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết lực lượng này hiện chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, hiện diện ở hầu hết các ngành, lĩnh vực và địa bàn; đóng góp quan trọng vào mở rộng năng lực sản xuất, huy động nguồn lực xã hội, tạo việc làm, thu nhập và sinh kế cho gần 6,5 triệu người lao động.

Với quy mô gọn, bộ máy linh hoạt và khả năng phản ứng nhanh trước biến động của thị trường, doanh nghiệp nhỏ và vừa có sức thích ứng cao. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đổi mới mô hình kinh doanh, ứng dụng công nghệ số và thương mại điện tử.

Tuy nhiên, Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra điểm nghẽn: doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện “đông nhưng chưa mạnh”. Năng lực quản trị, tài chính, chất lượng nguồn nhân lực và sức chống chịu còn hạn chế; số doanh nghiệp làm chủ công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị và vươn ra thị trường quốc tế còn ít.

Đặc biệt, sự liên kết giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, viện nghiên cứu, trường đại học và giữa chính các doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa chặt chẽ; tỷ lệ tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng cao còn thấp.

Từ thực tế này, yêu cầu đặt ra không chỉ là có thêm nhiều doanh nghiệp, mà phải hình thành được một lớp doanh nghiệp có năng lực sản xuất, năng lực công nghệ và năng lực cạnh tranh cao hơn.

Công nghệ phải chuyển hóa thành năng suất

Một trong những thông điệp đáng chú ý nhất trong phát biểu của Thủ tướng là yêu cầu tạo bước chuyển rõ rệt về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Theo Thủ tướng, cần có cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp nhỏ và vừa, quan tâm ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao hiệu quả và tăng năng suất; việc hỗ trợ phải đi thẳng vào nhu cầu thiết thực của doanh nghiệp.

Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh: “Không để chuyển đổi số chỉ là khẩu hiệu; không để chuyển đổi xanh trở thành gánh nặng chi phí đơn thuần; phải biến công nghệ thành năng suất cao hơn, chi phí thấp hơn và thị trường rộng hơn”.

Đối với khu vực sản xuất công nghiệp, đây chính là yêu cầu chuyển từ ứng dụng công nghệ để có công nghệ sang ứng dụng công nghệ để tạo ra hiệu quả cụ thể.

Tự động hóa, số hóa sản xuất, kết nối dữ liệu, quản trị năng lượng, kiểm soát chất lượng, tối ưu dây chuyền hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo đều cần được nhìn từ bài toán năng suất và hiệu quả kinh doanh. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, quá trình này không nhất thiết bắt đầu bằng những hệ thống đầu tư lớn, mà có thể đi từ từng công đoạn, từng thiết bị, từng khâu quản trị có khả năng tạo ra giá trị rõ ràng.

Khi dữ liệu từ máy móc được thu thập và phân tích, doanh nghiệp có thể kiểm soát tốt hơn hiệu suất thiết bị, thời gian dừng máy, chất lượng sản phẩm và mức tiêu hao năng lượng. Khi các quy trình được chuẩn hóa và kết nối, doanh nghiệp có thêm cơ sở để nâng cao năng suất, giảm chi phí và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Theo định hướng của Thủ tướng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vì thế không phải những mục tiêu tách rời hoạt động sản xuất, mà phải trở thành động lực trực tiếp nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thủ tướng Lê Minh Hưng trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Từ doanh nghiệp nhỏ đến mắt xích trong chuỗi cung ứng

Cùng với công nghệ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy liên kết chuỗi và mở rộng thị trường.

Theo đó, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI tăng mua hàng trong nước, đặt hàng, chuyển giao công nghệ, đào tạo và phát triển nhà cung cấp Việt Nam; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng các tiêu chuẩn để tham gia chuỗi cung ứng.

Đây là hướng đi có ý nghĩa đặc biệt đối với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, cơ khí, điện, điện tử, tự động hóa và sản xuất thiết bị.

Để trở thành nhà cung cấp cho các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ cần sản phẩm có giá cạnh tranh, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, độ ổn định, khả năng giao hàng, truy xuất dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực sản xuất.

Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải từng bước chuẩn hóa quy trình, đầu tư công nghệ phù hợp, nâng cao chất lượng nhân lực và xây dựng hệ thống quản trị đủ năng lực đáp ứng những tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI cũng cần đóng vai trò dẫn dắt thông qua đặt hàng, chuyển giao công nghệ, đào tạo và phát triển nhà cung cấp Việt Nam.

Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu thay đổi tư duy cạnh tranh theo hướng tăng cường hợp tác, liên kết; chủ động tham gia các cụm liên kết ngành, chuỗi cung ứng và kết nối với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, viện nghiên cứu, trường đại học. “Trong nền kinh tế hiện đại, hợp tác cũng là một phương thức cạnh tranh và là con đường để doanh nghiệp nhỏ tạo ra sức mạnh lớn”, Thủ tướng chia sẻ.

Tự nâng cấp để bước vào lớp doanh nghiệp lớn

Định hướng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa mà Thủ tướng đưa ra không chỉ đặt trách nhiệm lên Nhà nước hay các tổ chức hiệp hội. Một thông điệp xuyên suốt là doanh nghiệp phải chủ động tự nâng cấp mình.

Thủ tướng nêu rõ: doanh nghiệp siêu nhỏ cần phấn đấu trở thành doanh nghiệp nhỏ; doanh nghiệp nhỏ phải lớn lên thành doanh nghiệp vừa; doanh nghiệp vừa phải có khát vọng trở thành doanh nghiệp lớn và vươn ra khu vực, thế giới. Chính sách của Nhà nước và sự hỗ trợ của Hiệp hội là quan trọng, nhưng không thể thay thế nỗ lực tự thân của cộng đồng doanh nghiệp.

Theo đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chất lượng nguồn nhân lực làm động lực nâng cao năng suất; đồng thời chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, chuẩn hóa quy trình, xây dựng thương hiệu và quản trị rủi ro.

Với ngành công nghiệp, quá trình “tự nâng cấp” này có thể bắt đầu từ việc nâng cao năng lực sản xuất và từng bước làm chủ công nghệ. Một doanh nghiệp cơ khí muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng có thể phải nâng cấp thiết bị, kiểm soát chính xác hơn quy trình gia công và chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp điện, điện tử cần nâng cao khả năng kiểm thử, truy xuất và quản lý dữ liệu. Doanh nghiệp tự động hóa cần phát triển từ cung cấp thiết bị đơn lẻ sang tích hợp giải pháp, tư vấn tối ưu và đồng hành cùng khách hàng trong toàn bộ quá trình vận hành.

Đó cũng là quá trình chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng công nghệ, chất lượng, năng suất và khả năng tạo giá trị.

Thủ tướng khẳng định mục tiêu đến năm 2030 và 2045 đòi hỏi khu vực kinh tế tư nhân phải phát triển lớn hơn về quy mô, cao hơn về năng suất, mạnh hơn về công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, đáp ứng tốt hơn thị trường trong nước và vươn xa hơn ra khu vực, quốc tế. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa phải trở thành nền tảng vững chắc và nguồn bổ sung liên tục cho lớp doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp lớn.

Tinh thần xuyên suốt được Thủ tướng nhấn mạnh là “Nhà nước kiến tạo - Hiệp hội kết nối - doanh nghiệp tiên phong”.

Đối với Nhà nước, yêu cầu là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, khơi thông nguồn lực về vốn, đất đai, mặt bằng sản xuất và tạo điều kiện tiếp cận hạ tầng, trung tâm đổi mới sáng tạo, dịch vụ hỗ trợ dùng chung. Các tổ chức tín dụng được yêu cầu tăng cường ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong thẩm định, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Về phía Hiệp hội, Thủ tướng yêu cầu phát huy vai trò điều phối, kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp lớn, FDI, ngân hàng, quỹ đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức quốc tế; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.

Còn với doanh nghiệp, yêu cầu cốt lõi vẫn là khát vọng lớn và năng lực tự nâng cấp.

Trong bức tranh đó, khoa học công nghệ và tự động hóa không chỉ là công cụ nâng cao hiệu quả của từng doanh nghiệp, mà còn có thể trở thành nền tảng giúp khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển từ vị trí “đông” sang “mạnh”, từ những mắt xích nhỏ lẻ trở thành các nhà cung cấp có năng lực trong chuỗi giá trị.

Đây cũng là con đường để hình thành liên tục một lớp doanh nghiệp mới có năng lực công nghệ, năng suất và sức cạnh tranh cao hơn, đúng với mục tiêu Thủ tướng đặt ra: doanh nghiệp nhỏ và vừa phải trở thành nền tảng vững chắc và nguồn bổ sung liên tục cho lớp doanh nghiệp lớn.