Công nghiệp hỗ trợ mở rộng dư địa cho thị trường CNC và tự động hóa

Tại Diễn đàn Đại lý Máy công cụ Việt Nam 2026, các diễn giả cho rằng thị trường đang chuyển từ “mua máy” sang “đầu tư giải pháp”, trong đó năng lực triển khai, ứng dụng kỹ thuật và dịch vụ sau bán hàng sẽ quyết định khả năng hình thành chuỗi cung ứng công nghiệp hỗ trợ có sức cạnh tranh.

Ngày 26/8, tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Hội Tự động hóa Việt Nam tổ chức Diễn đàn Đại lý Máy công cụ Việt Nam 2026 với chủ đề “Kết nối & Hợp tác thương mại”, hướng tới tăng cường liên kết giữa nhà sản xuất, nhà phân phối, doanh nghiệp sản xuất và người mua trong lĩnh vực máy công cụ, CNC và tự động hóa.

Diễn đàn đặt vấn đề không chỉ ở quy mô thị trường máy công cụ mà rộng hơn là cách hình thành hệ sinh thái cung cấp thiết bị, công nghệ và dịch vụ cho sản xuất trong nước. Đây cũng là yếu tố có ý nghĩa đối với quá trình nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ, khi doanh nghiệp Việt Nam ngày càng phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về năng suất, chất lượng, độ chính xác và khả năng tham gia chuỗi cung ứng.

Công nghiệp tăng tốc, tạo cầu cho công nghiệp hỗ trợ

Phát biểu tại diễn đàn, ông Đỗ Nguyên Hưng - Tổng Thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam cho rằng ngành sản xuất Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ về năng suất, chất lượng, độ chính xác, tốc độ giao hàng và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Đỗ Nguyên Hưng - Tổng thư ký VAA phát biểu tại Diễn đàn

Trong quá trình đó, máy công cụ CNC, robot công nghiệp, hệ thống điều khiển, camera AI và các giải pháp sản xuất thông minh không còn đơn thuần là thiết bị hỗ trợ mà đang trở thành nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đối với công nghiệp hỗ trợ, ý nghĩa của xu hướng này càng rõ nét. Khi các ngành ô tô, xe máy, điện tử, cơ khí chính xác, kết cấu thép, thiết bị điện và các ngành chế tạo phát triển, nhu cầu về linh kiện, chi tiết, khuôn, đồ gá, sản phẩm kim loại tấm và các cụm chi tiết có độ chính xác cao cũng gia tăng.

Theo ông Đỗ Nguyên Hưng, các chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 cùng những chính sách mới về công nghệ cao đã xác định định hướng phát triển cơ khí chế tạo, máy CNC thế hệ mới, robot, hệ thống sản xuất linh hoạt và nhà máy thông minh.

Tuy nhiên, để biến cơ hội thành năng lực sản xuất thực tế, doanh nghiệp cần giải quyết bài toán lựa chọn công nghệ, tiếp cận chính sách, đầu tư đúng mức và khai thác hiệu quả thiết bị. Một máy móc hiện đại chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được tích hợp vào quy trình sản xuất phù hợp và có đội ngũ đủ năng lực vận hành.

Đây cũng là lý do diễn đàn hướng tới kết nối nhà sản xuất, nhà phân phối, đơn vị tích hợp và người sử dụng cuối, không chỉ để mua bán thiết bị mà hướng tới hình thành dự án, phát triển nhà cung cấp và xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn.

Ông Chu Viết Cường chia sẻ tại Diễn đàn

Từ góc nhìn cơ quan quản lý, ông Chu Việt Cường - đại diện Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương cho biết, 7 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11,4% so với cùng kỳ năm trước, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tăng khoảng 12%.

Tăng trưởng sản xuất kéo theo nhu cầu mở rộng công suất, đầu tư nhà máy mới, nâng cao năng suất và độ chính xác, đáp ứng tiêu chuẩn của khách hàng quốc tế và giảm sự phụ thuộc vào lao động trực tiếp. Đây là nền tảng tạo ra nhu cầu dài hạn đối với máy công cụ và tự động hóa.

Theo ông Cường, trong quý I/2026, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt gần 126,6 tỷ USD, tăng 27%. Máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất tiếp tục chiếm vai trò quan trọng trong dòng nhập khẩu phục vụ mở rộng năng lực sản xuất.

Từ đó, nhu cầu thị trường đang chuyển từ “có máy để sản xuất” sang “có công nghệ để sản xuất nhanh hơn, chính xác hơn, thông minh hơn và cạnh tranh hơn”.

Đáng chú ý, doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm một máy CNC đơn lẻ mà ngày càng cần giải pháp tổng thể gồm máy, dao cụ, đồ gá, đo kiểm, robot, phần mềm, dữ liệu sản xuất, bảo trì và đào tạo. Sự chuyển dịch này tạo ra không gian mới để các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Từ bán máy đến triển khai công nghệ cho doanh nghiệp Việt

Chia sẻ kinh nghiệm thực tế, ông Phan Văn Dũng - Giám đốc sản phẩm, Công ty Cổ phần Thiết bị và Giải pháp Cơ khí Automech, cho rằng vai trò của một đại lý máy công cụ hiện nay không thể dừng ở việc đưa thiết bị từ nhà sản xuất đến khách hàng.

Ông Phan Văn Dũng - Giám đốc sản phẩm, Công ty Cổ phần Thiết bị và Giải pháp Cơ khí Automech chia sẻ tại Diễn đàn

Automech định hướng hoạt động trên nhiều lĩnh vực như thiết kế giải pháp turnkey và thực hiện dự án; giải pháp cho ngành ô tô, xe máy, tàu cao tốc, vận tải đường sắt; gia công kim loại tấm, thang máng, tủ bảng điện; tự động hóa sản xuất cơ khí; máy CNC, máy gia công kết cấu thép, giải pháp hàn - cắt và các hệ thống cấp, dỡ phôi tự động, robot.

Doanh nghiệp cũng tham gia sản xuất và phát triển các sản phẩm như phụ tùng ô tô, khuôn dập, đồ gá hàn, đồ gá lắp ráp, đồ gá kiểm, linh kiện thiết bị gia dụng, dây chuyền tự động, linh kiện điện tử và nghiên cứu ứng dụng robot.

Từ thực tế này, ông Dũng cho rằng năng lực cốt lõi của một nhà phân phối công nghệ phải được xây dựng trên 5 yếu tố: hiểu thị trường, năng lực bán hàng, năng lực ứng dụng, dịch vụ và hệ sinh thái.

Nếu chỉ có năng lực bán hàng, đại lý có thể bán được máy nhưng khó giải quyết những bài toán phức tạp của nhà máy. Ngược lại, khi hiểu nhu cầu từng ngành, có năng lực kỹ thuật ứng dụng, lắp đặt, chạy thử, bảo trì, cung ứng phụ tùng và kết nối được với các nhà tích hợp, đại lý có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghiệp.

Đây cũng là hướng Automech đang theo đuổi: chuyển từ “Equipment Dealer” - đại lý thiết bị sang “Technology Solution Provider” - nhà cung cấp giải pháp công nghệ.

Theo đó, chuỗi giá trị không dừng ở giới thiệu sản phẩm, báo giá, đàm phán và giao hàng mà mở rộng sang demo, kiểm tra ứng dụng, kỹ thuật ứng dụng, lắp đặt, chạy thử, nghiệm thu, đào tạo, chuyển giao công nghệ và tích hợp máy móc với robot, tự động hóa, phần mềm, đồ gá và dây chuyền sản xuất.

Đối với công nghiệp hỗ trợ, cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ không thiếu nhu cầu sản xuất nhưng hạn chế về vốn, công nghệ và nhân lực kỹ thuật. Việc được tư vấn đúng giải pháp, thử nghiệm trên sản phẩm thực tế và có đơn vị đồng hành trong quá trình triển khai sẽ giúp giảm rủi ro đầu tư, đồng thời rút ngắn quá trình tiếp cận công nghệ.

Ông Dũng nhấn mạnh một bài học quan trọng từ quá trình phát triển thị trường: không bắt đầu bằng sản phẩm mà bắt đầu bằng nhu cầu khách hàng. Demo trên sản phẩm thực tế có giá trị hơn việc chỉ giới thiệu catalogue; khách hàng đầu tiên có thể trở thành dự án tham chiếu để mở rộng thị trường; còn năng lực kỹ thuật tại Việt Nam là yếu tố quyết định khả năng duy trì và phát triển khách hàng.

Với một thương hiệu máy mới, Automech chia quá trình phát triển thành ba giai đoạn. Giai đoạn đầu là gia nhập thị trường, tập trung nghiên cứu nhu cầu, định vị sản phẩm, xác định khách hàng và thực hiện các dự án đầu tiên. Giai đoạn tiếp theo là phát triển thị trường thông qua khách hàng tham chiếu, mạng lưới khách hàng, trung tâm ứng dụng, đội ngũ kỹ thuật và hoạt động tiếp thị. Khi thị trường đã hình thành, doanh nghiệp chuyển sang xây dựng thương hiệu bền vững, lấy khách hàng và vòng đời sản phẩm làm trung tâm.

Cách tiếp cận này cho thấy quá trình đưa một công nghệ mới vào ngành công nghiệp hỗ trợ không thể diễn ra trong một bước. Đó là quá trình từ xây dựng thị trường, xây dựng cơ sở khách hàng đến xây dựng hệ sinh thái.

Hình thành hệ sinh thái công nghệ, nâng năng lực doanh nghiệp hỗ trợ

Một điểm chung được các diễn giả nhấn mạnh là thị trường máy công cụ và tự động hóa đang dịch chuyển từ quan hệ mua - bán đơn thuần sang quan hệ hợp tác dài hạn.

Ông Miao Renlai - Công ty VSL

Kinh nghiệm của Công ty VSL được ông Miao Renlai chia sẻ, cho thấy dịch vụ sau bán hàng có thể quyết định sự tồn tại của một nhà phân phối trên thị trường. Từ thực tế thiết bị dừng hoạt động nhưng phụ tùng phải chờ từ nước ngoài 7-10 ngày, VSL đã chuyển hướng xây dựng hệ thống dịch vụ “6S”, phát triển đội ngũ kỹ thuật và kho phụ tùng tại Việt Nam.

Theo ông Miao Renlai, nhà phân phối cần từ bỏ tư duy “bán xong là hết”, xây dựng dịch vụ xuyên suốt trước, trong và sau bán hàng; chủ động phụ tùng tại Việt Nam; tuân thủ pháp luật và văn hóa kinh doanh; đồng thời trở thành đối tác công nghệ lâu dài của doanh nghiệp sản xuất.

Những kinh nghiệm này bổ sung cho quan điểm của Automech: giá trị của đại lý không nằm ở việc bán thiết bị mà ở khả năng đưa công nghệ vào vận hành thực tế tại khách hàng.

Khi các mắt xích này được kết nối, một chiếc máy CNC có thể trở thành điểm khởi đầu cho một chuỗi giải pháp lớn hơn: từ gia công kim loại tấm đến tự động hóa, robot cấp và dỡ phôi, AGV, MES, dây chuyền sản xuất và cuối cùng là giải pháp nhà máy tích hợp.

Đây cũng là hướng mở để doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam nâng cấp năng lực. Thay vì chỉ tham gia ở những công đoạn gia công đơn giản, doanh nghiệp có thể từng bước tiếp cận sản xuất chính xác, tự động hóa, số hóa dữ liệu và các tiêu chuẩn cao hơn của chuỗi cung ứng.

Vì vậy, phát triển thị trường CNC và tự động hóa không chỉ là câu chuyện của ngành thiết bị. Đằng sau nhu cầu đầu tư máy móc là quá trình nâng cấp năng lực sản xuất của cả hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ.

Nếu nhà sản xuất cung cấp công nghệ, đại lý có năng lực triển khai, doanh nghiệp tích hợp làm chủ giải pháp và doanh nghiệp sản xuất có khả năng ứng dụng hiệu quả, chuỗi giá trị trong nước sẽ được củng cố.

Từ “bán máy” đến “bán giải pháp”, từ một thiết bị đơn lẻ đến hệ thống sản xuất tích hợp, thị trường CNC và tự động hóa đang mở ra một hướng phát triển mới cho công nghiệp Việt Nam. Trong đó, sự kết nối thực chất giữa các bên sẽ là điều kiện quan trọng để công nghiệp hỗ trợ không chỉ tăng về số lượng doanh nghiệp mà còn tiến lên những nấc thang cao hơn về công nghệ, chất lượng và giá trị gia tăng.

Hà Anh - Ngọc Anh