Ngày 28/6, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã ký ban hành Thông tư Số: 18/2021/TT-BGDĐT (Thông tư 18) về Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ thay thế cho Thông tư số 08/2017/TT-BGDĐT (Thông tư 08) ngày 04 tháng 4 năm 2017 của Bộ.
Quy chế áp dụng đối với các cơ sở giáo dục đại học; viện do Thủ tướng Chính phủ thành lập theo quy định của Luật Khoa học và công nghệ, các cơ sở giáo dục khác được phép đào tạo trình độ tiến sĩ; các tổ chức và cá nhân có liên quan.
Thông tư có một số điểm được xem là nới lỏng hơn các quy định trong tuyển sinh và đào tạo bậc tiến sĩ những năm gần đây.
Bà Nguyễn Thu Thủy – Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD và ĐT) cho biết, quan điểm của Bộ GD và ĐT khi xây dựng và ban hành Quy chế này là kế thừa những quy định tích cực và khả thi gắn với thực tế triển khai hoạt động đào tạo trình độ tiến sĩ của Quy chế 08 tại các cơ sở trong thời gian qua, đồng thời khắc phục một số hạn chế trong thực tiễn triển khai; đặc biệt, tăng cường quy định bảo đảm liêm chính học thuật, học thật, nghiên cứu thật và nhấn mạnh vào vai trò tự chủ, trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học theo Luật 34.
Cụ thể:
Quy định tiêu chuẩn người hướng dẫn nếu chưa có chức danh giáo sư, phó giáo sư:
Thông tư 18 được bổ sung thêm tiêu chuẩn có thời gian giảng dạy ở trình độ đại học hoặc thạc sĩ từ 01 năm (12 tháng) trở lên kể từ khi có bằng tiến sĩ.
Ngoài ra thay vì yêu cầu các bài báo, các chương sách tham khảo phải được công bố trên tạp chí nước ngoài, hội nghị khoa học quốc tế, Thông tư 18 cho phép được công bố trên cả các tạp chí, hội nghị khoa học trong nước.
Cụ thể: Thông tư 18 yêu cầu người hướng dẫn có công bố liên quan đến chuyên môn giảng dạy với vai trò là tác giả đứng tên đầu hoặc tác giả liên hệ của 02 bài báo, báo cáo khoa học trong các ấn phẩm được tính tới 0,75 điểm trở lên theo điểm tối đa do Hội đồng Giáo sư nhà nước quy định; hoặc là tác giả hoặc đồng tác giả của 01 sách chuyên khảo do các nhà xuất bản trong nước và quốc tế phát hành hoặc của 01 chương sách tham khảo do các nhà xuất bản quốc tế phát hành.
Thông tư 18 cũng cho phép người hướng dẫn là tác giả hoặc đồng tác giả của ít nhất 01 kết quả nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ đã đăng ký và được cấp bằng độc quyền sáng chế quốc gia hoặc quốc tế; hoặc của ít nhất 01 giải thưởng chính thức của cuộc thi quốc gia hoặc quốc tế được công nhận bởi cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với lĩnh vực nghệ thuật và nhóm ngành thể dục, thể thao. Thay vì chỉ quy định là tác giả chính của 01 bài báo đăng trên tạp chí khoa học thuộc danh mục các tạp chí ISI – Scopus;
Công tác tuyển sinh:
Thông tư 18 bổ sung quy định người dự tuyển tốt nghiệp trình độ tương đương bậc 7 theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam ở một số ngành đào tạo chuyên sâu đặc thù phù hợp với ngành đào tạo tiến sĩ.
Về phần ngoại ngữ, thông tư mới quy định có bằng tốt nghiệp trình độ đại học trở lên do một cơ sở đào tạo nước ngoài, phân hiệu của cơ sở đào tạo nước ngoài ở Việt Nam hoặc cơ sở đào tạo của Việt Nam cấp cho người học toàn thời gian bằng tiếng nước ngoài; Bằng tốt nghiệp trình độ đại học ngành ngôn ngữ tiếng nước ngoài do các cơ sở đào tạo của Việt Nam cấp; Có một trong các chứng chỉ ngoại ngữ theo quy định và còn có hiệu lực đến thời điểm làm hồ sơ dự tuyển.
Đánh giá và công nhận bằng tiến sĩ:
Thông tư 18 năm 2021 quy định, ngoài các công bố quốc tế, cũng công nhận cho NCS khi có các công bố trong nước.
Cụ thể: là tác giả chính của báo cáo hội nghị khoa học, bài báo khoa học được công bố trong các ấn phẩm thuộc danh mục WoS/Scopus, hoặc chương sách tham khảo do các nhà xuất bản quốc tế có uy tín phát hành, hoặc bài báo đăng trên các tạp chí khoa học trong nước được Hội đồng Giáo sư nhà nước quy định khung điểm đánh giá tới 0,75 điểm trở lên theo ngành đào tạo, hoặc sách chuyên khảo do các nhà xuất bản có uy tín trong nước và quốc tế phát hành; các công bố phải đạt tổng điểm từ 2,0 điểm trở lên tính theo điểm tối đa do Hội đồng Giáo sư nhà nước quy định cho mỗi loại công trình (không chia điểm khi có đồng tác giả), có liên quan và đóng góp quan trọng cho kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án.
Ngoài ra, yêu cầu trên có thể được thay thế bằng minh chứng là tác giả hoặc đồng tác giả của: 01 kết quả nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ đã đăng ký và được cấp bằng độc quyền sáng chế quốc gia, quốc tế; hoặc 01 giải thưởng chính thức của cuộc thi quốc gia, quốc tế được công nhận bởi cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với lĩnh vực nghệ thuật và nhóm ngành thể dục, thể thao; có liên quan và đóng góp quan trọng cho kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, quy chế theo Thông tư 18 năm 2021 cho phép cơ sở đào tạo dựa trên những yêu cầu tối thiểu để có quy định chi tiết yêu cầu về trình độ chuyên môn phù hợp, năng lực ngoại ngữ, kinh nghiệm công tác và những yêu cầu khác đối với người dự tuyển tùy theo đặc điểm của từng lĩnh vực, ngành đào tạo và chương trình đào tạo cụ thể của cơ sở đào tạo.
Đánh giá về những điểm mới này, cùng có ý kiến cho rằng những yêu cầu tối thiểu có mặt tích cực là tạo điều kiện cho công tác tuyển sinh và đào tạo tiến sĩ được mở rộng hơn nhưng ví dụ như quy định về điều kiện ngoại ngữ hoặc công bố kết quả nghiên cứu không cụ thể tương ứng cho từng lĩnh vực thì dễ để cho cơ sở đào tạo “chỉ áp quy định ở mức tối thiểu”, trừ khi là các cơ sở đào tạo có mặt bằng năng lực nghiên cứu cũng như ngoại ngữ cao hơn sẽ tự có yêu cầu cao hơn.
Với quy định NCS có bài báo đăng trên tạp chí quốc gia có điểm công trình từ 0.75 trở lên khi xét công nhận tiến sĩ, có ý kiến cho rằng đây sẽ là động lực cho các tạp chí khoa học trong nước cải tiến chất lượng để lên hạng, nhiều cơ hội cho các đơn vị trong nước tham gia kế hoạch đào tạo hàng ngàn tiến sĩ trong thời gian tới, giải quyết tình trạng thiếu giảng viên trình độ tiến sĩ ở các trường đại học cao đăng và trong nước. Tuy nhiên, không loại trừ một cuộc “chạy đua” để các tạp chí được công nhận 0.75 điểm.
Thông tư 18 có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 8 năm 2021. Ngoài các điểm mới nêu trên, Thông tư 18 cũng bổ sung số lượng NCS mà giáo sư, tiến sĩ được hướng dẫn lên 2 người so với trước đây, tăng thời gian để NCS hoàn thành nhiệm vụ lên 6 năm.
Trà Giang
