Hội thảo do PGS.TS. Phạm Ngọc Linh - Phó Chủ tịch LHHVN và TS. Nguyễn Viết Chức - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội) đồng chủ trì.
 |
| Toàn cảnh hội thảo "Phát huy vai trò của báo chí trong công cuộc chấn hưng văn hóa". Ảnh Bảo Hà |
Chấn hưng văn hóa là yêu cầu cấp thiết của giai đoạn hiện nay
Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh nhấn mạnh đây là một chủ đề mang tính thời sự và ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước ta đang hướng tới Lễ kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9 và 95 năm thành lập Đảng, đồng thời chuẩn bị cho nhiều mục tiêu phát triển quan trọng trong thời gian tới.
Ông cho rằng, văn hóa là nền tảng của xã hội, có sức lan tỏa và ảnh hưởng sâu rộng đến mọi mặt đời sống, từ tư tưởng, tình cảm, nhận thức đến hành vi ứng xử của mỗi cá nhân. Môi trường văn hóa lành mạnh sẽ giúp xã hội ổn định và phát triển. Ngược lại, nếu văn hóa xuống cấp sẽ để lại tác động tiêu cực. Do đó, trong những thời điểm đất nước đứng trước các dấu mốc quan trọng, việc chấn hưng văn hóa là yêu cầu cấp thiết, là nền tảng thúc đẩy xã hội phát triển bền vững.
Theo PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, hiện nay đất nước đang ở trước một vận hội mới, vừa triển khai nhiều cải cách quan trọng như thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW, sắp xếp tổ chức bộ máy, kiện toàn chính quyền địa phương hai cấp và hoạch định các mục tiêu tăng trưởng. "Chúng ta đặt mục tiêu năm nay tăng trưởng 8,5%, năm sau đạt hai con số. Vấn đề là làm thế nào để thực hiện thành công các mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội XIII đề ra cho giai đoạn đến năm 2030, 2045" - ông nêu rõ.
 |
| PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu tại Hội thảo. Ảnh Bảo Hà |
PGS.TS Phạm Ngọc Linh nhấn mạnh vai trò đặc biệt của báo chí: "Báo chí không chỉ là cầu nối thông tin, mà còn là cầu nối giữa quá khứ - hiện tại - tương lai. Đây là nhân tố quan trọng trong công cuộc chấn hưng văn hóa giai đoạn hiện nay". Hiện trong hệ thống của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam có hàng chục tổ chức, đơn vị đang ngày đêm thực hiện sứ mệnh bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.
|
Các đơn vị này rất cần sự đồng hành của báo chí - một lực lượng có sức ảnh hưởng lớn đến nhận thức, tư tưởng và hành vi của người dân. Thông qua báo chí, những thông tin, phân tích, góc nhìn sắc sảo sẽ góp phần tạo dựng không gian văn hóa phong phú và lành mạnh.
Tại hội thảo, TS. Nguyễn Viết Chức cho rằng, hiện nay văn hóa đã nhận được sự quan tâm đúng mức, vì vậy giới truyền thông và những người làm báo chí cũng cần dành sự quan tâm tương xứng.
Tuy nhiên, ông chỉ ra một thực tế rằng để thu hút sự tò mò, câu view và kiếm lợi nhuận, việc viết về những mặt tiêu cực thường nhanh và dễ hơn. Trong khi đó, viết về điều tốt lại khó hơn, bởi "kể chuyện tốt đã khó, mà phải kể sao cho hấp dẫn lại càng khó". Con người dễ bị cuốn hút bởi cái không hay, bởi vậy báo chí cần có nhiệm vụ làm cho cái tốt trở nên nổi bật, thu hút công chúng.
Chia sẻ về thực trạng, TS. Lê Công Lương - Phó Tổng thư ký Liên hiệp hội Việt Nam nhận định nhiều tạp chí của LHHVN đã nhận được sự cộng tác tích cực từ giới học thuật, đặc biệt là các chuyên gia đầu ngành, giúp nâng cao chất lượng nội dung và tính học thuật. Công nghệ số, nhất là nền tảng OJS, đang hỗ trợ hiệu quả trong biên tập, phản biện và xuất bản, góp phần giảm chi phí, tăng minh bạch. Các cơ quan báo chí LHHVN đã mở rộng chuyên mục về văn hóa, thể thao, du lịch; chú trọng nội dung nhân văn, thẩm mỹ lành mạnh; phản biện các hiện tượng tiêu cực và góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
Tuy nhiên, báo chí LHHVN vẫn đối mặt với khó khăn: nguồn lực hạn chế, nội dung văn hóa chưa hấp dẫn, ứng dụng công nghệ chưa đồng bộ, thiếu nhân sự biên tập chuyên nghiệp, hoạt động Hội đồng khoa học còn hình thức. Nhiều tạp chí chưa được chỉ số hóa quốc tế, ảnh hưởng đến hội nhập và uy tín học thuật.
VUSTA và sứ mệnh kết nối tri thức - khoa học - văn hóa
TS. Đặng Vũ Cảnh Linh - Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) cho rằng báo chí không chỉ đưa tin mà còn tham gia trực tiếp vào sản xuất sản phẩm văn hóa, kiến tạo hệ sinh thái hỗ trợ chấn hưng văn hóa. Báo chí vừa bảo tồn, tôn vinh giá trị văn hóa, vừa khuyến khích đổi mới, giúp nhiều hiện tượng như "Nam Quốc Sơn Hà", "Bắc Bling" trở thành xu hướng trong nước và vươn ra quốc tế.
Ông cũng nêu rõ LHHVN là tổ chức có chức năng đoàn kết, tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, điều phối hoạt động của các hội thành viên, đồng thời là đầu mối đại diện bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các thành viên và thúc đẩy sự phát triển KH&CN của đất nước.
LHHVN có một hệ thống cơ quan báo chí phong phú, trong đó nhiều tạp chí gắn liền với lĩnh vực văn hóa. Đội ngũ làm báo của LHHVN hầu hết là các chuyên gia, nhà văn hóa, nhà khoa học có trình độ chuyên môn cao, giàu tâm huyết với nghề. Các ấn phẩm văn hóa của hệ thống được xuất bản thường xuyên, có chiều sâu nội dung, chuyên mục hấp dẫn, góp phần định hướng dư luận về vai trò của giáo dục, truyền bá tri thức và khơi dậy động lực đổi mới sáng tạo trong văn hóa.
 |
| TS. Đặng Vũ Cảnh Linh - Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học nhấn mạnh báo chí không chỉ đưa tin mà còn tham gia trực tiếp vào sản xuất sản phẩm văn hóa. Ảnh Bảo Hà |
Hệ thống báo chí LHHVN hiện còn 69 cơ quan (1 báo, 68 tạp chí, 27 tạp chí được tính điểm học hàm, học vị) và giữ vai trò quan trọng trong truyền bá tri thức khoa học, cổ vũ giá trị văn hóa, xây dựng hệ sinh thái văn hóa - khoa học vì phát triển bền vững. GS.TS. Từ Thị Loan - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long nêu 3 điểm chính để chứng minh cho ý kiến trên:
Thứ nhất, báo chí LHHVN là tiếng nói của đội ngũ trí thức khoa học - công nghệ: Các tạp chí tiêu biểu như Khoa học và Tổ quốc, Trí thức và Phát triển, Tinh hoa Đất Việt,… lan tỏa tri thức, khuyến khích nghiên cứu vì cộng đồng, thúc đẩy chuyển giao công nghệ phục vụ văn hóa; hệ thống địa phương phản ánh đời sống văn hóa cơ sở, khơi dậy giá trị di sản, tinh thần khởi nghiệp.
Thứ hai, báo chí LHHVN mang sứ mệnh đặc thù: là nơi truyền bá tư tưởng khoa học, phổ biến tri thức, cổ vũ cho lối sống khoa học và văn hóa phát triển, từ đó tạo nên nguồn lực tinh thần quan trọng trong công cuộc chấn hưng văn hóa.
Thứ ba, trong thời đại số, báo chí LHHVN kiên định tiêu chí "trí tuệ - chuẩn mực - phản biện - xây dựng", đấu tranh chống biểu hiện phản văn hóa, thương mại hóa văn hóa và suy thoái đạo đức.
Nâng cao vai trò báo chí của Liên hiệp hội trong công cuộc chấn hưng văn hóa
Để tiếp tục nâng cao vai trò của báo chí trong hệ thống, đặc biệt là trong công cuộc chấn hưng văn hóa, TS. Đặng Vũ Cảnh Linh đề xuất một số giải pháp:
Đẩy mạnh đào tạo và chuyển giao tri thức nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực báo chí. Hiện phần lớn các chuyên gia làm báo trong hệ thống là những người nhiều kinh nghiệm nhưng đã lớn tuổi, vì vậy cần chú trọng đào tạo đội ngũ phóng viên trẻ yêu thích văn hóa, có kế hoạch chuyển giao thế hệ, cử phóng viên đi học chuyên ngành văn hóa, đồng thời thiết lập cơ chế hợp tác giữa các cơ quan báo chí của LHHVN với viện nghiên cứu, trường đại học để tiếp cận những nghiên cứu mới nhất.
Đổi mới nội dung và phương thức truyền thông. Bên cạnh tạp chí in và điện tử, cần tận dụng mạng xã hội và các nền tảng số như YouTube, TikTok,… để mở rộng tiếp cận công chúng trẻ. Những thay đổi nhỏ về hình thức có thể tạo sức hút, khuyến khích giới trẻ quan tâm và tìm đọc các bài viết chuyên sâu.
Tăng cường ứng dụng công nghệ hiện đại, phát triển sản phẩm truyền thông đa phương tiện, đổi mới cách thể hiện để nội dung hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ.
Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành về thông tin văn hóa, xây dựng sự liên kết giữa các cơ quan báo chí thuộc LHHVN với cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa.
Phát huy vai trò kết nối của LHHVN với các cơ quan báo chí trong hệ thống. Với vai trò cơ quan chủ quản, LHHVN cần tăng cường định hướng thông tin, hỗ trợ tổ chức các sự kiện văn hóa, tạo diễn đàn trao đổi, tập huấn cho nhà báo trẻ, từ đó huy động sự tham gia tích cực vào công cuộc chấn hưng văn hóa.
GS.TS. Từ Thị Loan cũng đề xuất đổi mới tư duy về báo chí trong hệ thống LHHVN, coi báo chí không chỉ phản ánh hoạt động hội mà còn là lực lượng tác động xã hội, định hướng văn hóa. Bà nhấn mạnh cần nâng tầm chiến lược báo chí như công cụ chấn hưng văn hóa; tăng cường đào tạo phóng viên, biên tập viên về đề tài liên ngành; kết nối nhà báo với chuyên gia để nâng cao hàm lượng tri thức; đa dạng hóa hình thức truyền thông gắn với khoa học như chuyên trang, podcast, tọa đàm trực tuyến. Đồng thời, bà kiến nghị tăng liên kết giữa các tạp chí trong hệ thống, xây dựng cổng thông tin trí thức - văn hóa LHHVN, ban hành chiến lược truyền thông 2025 - 2035, lập quỹ hỗ trợ tác phẩm chất lượng cao và tổ chức tập huấn định kỳ về truyền thông văn hóa.
Kết thúc buổi làm việc, ông Nguyễn Văn Hanh - Phó Ban công tác Hội quần chúng, Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam nhấn mạnh: "Chủ đề của hội thảo rất ý nghĩa, đúng như các tham luận đã nêu: Văn hoá soi đường cho quốc dân đi. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nói: 'Văn hóa còn thì dân tộc còn'. Chúng ta cần nhận thức rõ rằng văn hóa luôn đồng hành cùng dân tộc, bắt đầu từ những điều, những cử chỉ nhỏ nhất. Sự phát triển của đất nước cũng chính là một phần của văn hóa".
Ông cho rằng, ở thời điểm hiện tại, người dân quan tâm đến văn hóa nhiều hơn; những gì đi ngược lại giá trị văn hóa sẽ dần bị loại bỏ. Trong tiến trình này, báo chí với vai trò định hướng và lan tỏa, sẽ là lực lượng quan trọng góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa.
