Cần xây dựng hệ sinh thái để doanh nghiệp điện tử Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên AI

Các diễn giả chụp ảnh lưu niệm cùng TS. Đỗ Nguyên Hưng sau phiên tọa đàm. Ảnh: Hoàng Tùng

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam hiện đã hình thành mạng lưới hàng trăm doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị điện - điện tử, trong đó 742 doanh nghiệp thuộc 7 lĩnh vực chủ chốt đã được lựa chọn để xây dựng Bản đồ Chuỗi giá trị điện - điện tử Việt Nam, phản ánh sự phát triển ngày càng rõ nét của hệ sinh thái sản xuất điện tử trong nước.

Trong những năm gần đây, ngành điện tử Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những trụ cột của nền kinh tế với kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng trưởng, giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Sự dịch chuyển của các tập đoàn công nghệ quốc tế cùng làn sóng đầu tư mới đã mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ tập trung vào lắp ráp như trước đây.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là không ít thách thức. Phần lớn doanh nghiệp điện tử trong nước vẫn có quy mô nhỏ, năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) còn hạn chế, công nghiệp hỗ trợ chưa đáp ứng được yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia và vẫn phụ thuộc nhiều vào linh kiện nhập khẩu.

Trong khi đó, áp lực về thiếu hụt lao động, yêu cầu ngày càng khắt khe từ chuỗi cung ứng toàn cầu, cùng xu hướng sản xuất xanh và chuyển đổi số đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi mô hình sản xuất để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI), Digital Twin, robot công nghiệp, hệ thống quản trị sản xuất thông minh (MES) và các mô hình Smart Factory được xem là chìa khóa giúp doanh nghiệp điện tử tối ưu vận hành, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng chính là lý do chuyển đổi số và sản xuất thông minh đang trở thành ưu tiên của cả cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Doanh nghiệp phải chủ động thay đổi để hội nhập

Ông Nguyễn Sỹ Tùng - Giám đốc Công nghệ Công ty ILSungTech cho rằng điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu là khát vọng phát triển và quyết tâm chuyển đổi.

Theo ông, bên cạnh những chính sách hỗ trợ ngày càng cởi mở của Chính phủ cùng sự đồng hành của các hiệp hội như Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA), bản thân doanh nghiệp phải xác định rõ mục tiêu, lợi thế cạnh tranh và lộ trình phát triển của mình.

Ông Nguyễn Sỹ Tùng: Doanh nghiệp phải chủ động chuyển đổi để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh: Hoàng Tùng

Đối với ILSungTech, doanh nghiệp ưu tiên đầu tư vào con người, nâng cao năng suất, quản trị chất lượng, thúc đẩy tự động hóa và xây dựng nhà máy thông minh, đồng thời tăng cường kết nối với các doanh nghiệp FDI để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Đoàn Nam Thái - Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ và Tự động hóa AVATECH nhấn mạnh, muốn phát triển các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao thì doanh nghiệp không thể tách rời hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D).

Đối với ông, các trường đại học hiện sở hữu đội ngũ nghiên cứu có năng lực, tuy nhiên mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn chưa đủ chặt chẽ. Việc tăng cường kết nối thông qua các hiệp hội sẽ giúp kết quả nghiên cứu nhanh chóng được thương mại hóa, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh sản phẩm ngày càng phức tạp.

Theo TS. Trương Thị Chí Bình - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI), nhiều doanh nghiệp hiện vẫn chưa tận dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Bà nhận định doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có thể tiếp cận nhiều ưu đãi về thuế, quỹ nghiên cứu phát triển, hỗ trợ đổi mới sáng tạo hay ưu đãi lãi suất đầu tư thiết bị tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, để hưởng được những chính sách này, doanh nghiệp cần chủ động theo đuổi và có sự đồng hành của các hiệp hội trong quá trình kết nối.

TS. Trương Thị Chí Bình: Doanh nghiệp cần tận dụng chính sách và tăng cường hợp tác để bứt phá. Ảnh: Hoàng Tùng

Không chỉ vậy, bà Bình cũng mong muốn doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy từ cạnh tranh sang hợp tác, tận dụng nguồn lực của viện nghiên cứu, trường đại học và các doanh nghiệp khác để cùng phát triển theo mô hình "win-win".

Đồng thời, đây cũng là thời điểm thích hợp để doanh nghiệp trong nước đẩy mạnh hợp tác, mua bán - sáp nhập (M&A) và tiếp nhận công nghệ từ các doanh nghiệp FDI nhằm nâng cao quy mô và năng lực cạnh tranh.

Nhà nước mong doanh nghiệp chủ động đề xuất nhu cầu

Đại diện cơ quan quản lý, ông Chu Việt Cường - Phòng Công nghiệp hỗ trợ, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết, nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đã được triển khai trong thời gian qua, từ đào tạo kỹ thuật, chuyển đổi số, kết nối cung - cầu, hỗ trợ đổi mới sáng tạo đến xây dựng cơ sở dữ liệu và xúc tiến thương mại quốc tế.

Với ông, điều Nhà nước cần hiện nay là lắng nghe nhu cầu thực tế từ doanh nghiệp để hoàn thiện chính sách phù hợp hơn. Trong đó, các hiệp hội nghề nghiệp sẽ đóng vai trò cầu nối, giúp cơ quan quản lý nắm bắt chính xác những khó khăn của doanh nghiệp, từ đó xây dựng các chương trình hỗ trợ sát với thực tiễn hơn.

Ông Chu Việt Cường: Nhà nước mong muốn chính sách hỗ trợ xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Ảnh: Hoàng Tùng

Ông cũng chia sẻ, Bộ Công Thương đang định hướng phát triển các doanh nghiệp đầu chuỗi trong nước, tạo động lực để các doanh nghiệp nội địa từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tổng kết phiên tọa đàm, TS. Đỗ Nguyên Hưng - Tổng Thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam khẳng định những chia sẻ của các diễn giả đã phác họa khá rõ bức tranh phát triển của ngành điện tử Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số.

Theo ông, trong nhiều năm qua, các hiệp hội, doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã từng bước hình thành hệ sinh thái hỗ trợ lẫn nhau. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để mở rộng kết nối trong nước cũng như quốc tế thông qua các chương trình hợp tác giữa Nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp và trường đại học.

Ông kỳ vọng nếu các doanh nghiệp chủ động tham gia, tích cực khai thác các nguồn lực hỗ trợ và tăng cường liên kết với các đối tác trong hệ sinh thái, Việt Nam sẽ sớm hình thành một hệ sinh thái sản xuất điện tử thông minh đủ năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên AI.