Chỉ có sự xác tín và sản phẩm báo chí chất lượng mới thắng được mạng xã hội và AI

Đó là một trong những vấn đề nóng, được quan tâm nhiều nhất, trong phiên khai mạc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2025 lần thứ II, diễn ra vào chiều 19/6, trong khuôn khổ Hội báo toàn quốc 2025 (từ 19-21/6), nhân kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam.

Được đánh giá là điểm nhấn quan trọng trong Hội báo toàn quốc năm nay, diễn đàn quy tụ gần 1.000 đại biểu gồm lãnh đạo cơ quan báo chí, nhà báo, chuyên gia truyền thông và diễn giả hàng đầu.

Ngay trong phiên khai mạc, các vấn đề nóng của báo chí kỷ nguyên số đã được đặt ra và nhận được sự quan tâm của rất nhiều chuyên gia, nhà báo đến từ nhiều cơ quan báo chí trong nước. Ảnh: Phong Nguyễn

AI và mạng xã hội trở thành mối đe dọa lớn nhất với báo điện tử

Phát biểu tại phiên khai mạc diễn đàn, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, người làm báo và nền báo chí thế giới đang đối mặt với sự thay đổi mạnh mẽ từ tác động của trí tuệ nhân tạo. Chatbot AI được sử dụng để sản xuất tin tức, dù còn ở quy mô nhỏ, nhưng đang tăng trưởng rất nhanh.

Cùng với đó, sự trỗi dậy của hệ sinh thái truyền thông thay thế, dẫn đầu bởi các Tiktoker, Youtuber, các nền tảng Facebook, Google,… đang trực tiếp cạnh tranh và lôi kéo lượng độc giả lớn của báo chí. Tại nhiều nước trên thế giới, thậm chí cả ở Việt Nam, truyền hình có khả năng tụt hậu với mạng xã hội về mức độ phổ biến kiến thức, tiếp nhận thông tin. Điều này chứng minh các kênh báo chí chính thống đang bị cạnh tranh gay gắt và có nguy cơ bị soán ngôi.

Tiếp đó là hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Tỷ lệ người né tránh tin tức, không muốn hoặc cố tình tránh tiếp xúc với tin tức ngày càng tăng. Độc giả cho rằng, những thông tin tiêu cực trên nhiều báo chí khiến họ cảm thấy nặng nề và muốn ngắt kết nối.

AI trở thành thách thức lớn nhất với báo chí. Có khoảng 7% người dân trên thế giới cho biết họ đang sử dụng AI để hỗ trợ công việc. Mạng xã hội Mỹ tăng từ 48% lên 54% người sử dụng trong năm 2025. Sự lên ngôi của video mạng xã hội và những nhà làm tin tức cá nhân đang là đối tượng cạnh tranh đối với những người cầm bút.

Khi báo chí và mạng xã hội cạnh tranh gay gắt, người làm báo tìm đến sự hỗ trợ của các nền tảng công nghệ nhằm thúc đẩy tương tác và phát triển báo chí đa phương tiện,…

Báo chí công nghệ song hành cùng mạng xã hội gây tác động lớn lên độc giả trẻ. Mạng xã hội làm mất khả năng đọc sâu của giới trẻ, lan truyền tin giả, tin độc hại với sức lây lan khủng khiếp.

Báo chí trong kỷ nguyên số phải đối mặt với thách thức từ mạng xã hội và AI. Ảnh: Phong Nguyễn

Với công nghệ trí tuệ nhân tạo, mức độ tin giả tăng hàng trăm, hàng nghìn lần. Sự cạnh tranh về nền tảng và kiểm chứng thông tin của báo chí với mạng xã hội ngày càng trở nên khó khăn.

Một số cơ quan báo chí đưa tin tức lên các nền tảng xã hội để tăng tương tác, tuy nhiên rủi ro về mất định hướng cũng tăng theo khi những thông tin hay, những phóng sự điều tra đôi khi đánh đổi bằng cả xương máu của người viết không thu hút bằng những tin giật gân trên mạng xã hội. Đồng thời, khi thông tin đưa miễn phí lên mạng, người đọc lười đọc báo in, lười xem truyền hình,… báo chí mất một lượng độc giả lớn.

Báo in sẽ đi về đâu?

Các nghiên cứu, khảo sát chỉ ra, xu hướng đọc báo in đang giảm rõ rệt, nguyên nhân đến từ sự tiện lợi của các nền tảng số, khả năng cập nhật liên tục và chi phí sản xuất thấp. Trong khi đó, báo in ngày càng gặp bất lợi: in ấn tốn kém, phân phối hạn chế, không thể cạnh tranh về tốc độ và khả năng tương tác.

Ngoài yếu tố kỹ thuật, báo in còn phải đối mặt với sự phân tâm ngày càng lớn của công chúng. Trong thời đại của pop-up quảng cáo, video ngắn, tin nhắn tức thì, việc giữ được sự chú ý của độc giả là một thách thức không nhỏ.

Doanh thu từ quảng cáo trên báo in cũng sụt giảm nghiêm trọng, buộc các nhà xuất bản phải nhanh chóng chuyển mình sang nền tảng số hoặc tìm kiếm các nguồn thu thay thế.

Tuy nhiên, bất chấp sự cạnh tranh không hồi kết của báo điện tử với mạng xã hội, báo in vẫn giữ được một nhóm độc giả trung thành. Theo khảo sát, 66% người đọc cho rằng báo/ sách/ ấn phẩm in mang lại trải nghiệm đọc tốt hơn. Đặc biệt, ngay cả trong nhóm tuổi 18 - 34 tuổi, nhóm tuổi vốn được xem là “cư dân kỹ thuật số” họ cũng thích đọc những sản phẩm in chất lượng. Vẫn có tới 44% độc giả đánh giá báo in dễ đọc hơn, và 69% trong số độc giả từng trả tiền cho báo in tuyên bố không muốn chuyển sang báo điện tử.

Vấn đề báo chí đặt ra là làm sao để độc giả sẵn sàng chi tiền cho nội dung báo chí. Tại 20 quốc gia có thu nhập cao, chỉ khoảng 20% người dùng sẵn sàng trả tiền để đọc tin, trong đó cao nhất là các nước Bắc Âu như Na Uy, Thụy Điển. Tỷ lệ cho thấy không có xu hướng tăng và rất khó để tăng.

Chính vì vậy, để phát triển bền vững, các cơ quan báo chí cần chủ động đa dạng hóa nguồn thu, thay vì phụ thuộc duy nhất vào nguồn thu từ quảng cáo. Theo đó, một số cơ quan báo chí có thể thu phí độc giả theo mô hình "premium" hoặc "freemium", tổ chức sự kiện, cung cấp dịch vụ truyền thông, hợp tác sản xuất nội dung, bán bản quyền, khai thác nền tảng số, tài trợ chuyên mục,...

Bên cạnh đó, các tòa soạn cần đẩy mạnh sản xuất nội dung số, ứng dụng công nghệ AI, dữ liệu lớn, nền tảng đa phương tiện để tiếp cận và giữ chân thế hệ độc giả trẻ - nhóm đối tượng đang có xu hướng dịch chuyển mạnh sang các nền tảng số như YouTube, podcast và mạng xã hội.

Một vấn đề trọng điểm khác, việc hợp tác với doanh nghiệp, nhà quảng cáo cũng cần được tái cấu trúc theo hướng linh hoạt, sáng tạo hơn. Báo chí cần giữ vững vai trò là nguồn tin uy tín, khách quan; đồng thời tập trung phát triển các sản phẩm chuyên sâu, độc quyền để tạo khác biệt so với nội dung tràn lan trên mạng xã hội. Việc phát triển cộng đồng độc giả trung thành, cung cấp giá trị gia tăng, khai thác dữ liệu người đọc để tối ưu quảng cáo tích hợp, đặc biệt là quảng cáo dạng native ads - cũng được xem là xu hướng tất yếu.

Để chuyển mình được thuận lợi, các cơ quan báo chí rất cần cơ chế hỗ trợ từ phía Nhà nước như miễn, giảm thuế VAT và ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp. Hiện Quốc hội đã đồng thuận mức thuế ưu đãi 10% nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho báo chí chuyển đổi số và tự chủ tài chính.