Chuyển đổi số phải gắn với hành động, không chỉ là khẩu hiệu

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Hoàng Tùng

TSKH. Phan Xuân Dũng - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khoá XV chia sẻ, việc báo cáo phản ánh, kiến nghị của cử tri, trí thức gửi tới kỳ họp Quốc hội là nhiệm vụ quan trọng để đội ngũ trí thức, khoa học công nghệ (KHCN) phát huy vai trò, trách nhiệm tham gia, cung cấp cơ sở lý luận, góp phần hoàn thiện thể chế, tăng cường giám sát, nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả trong thực thi, chính sách pháp luật đi vào cuộc sống, thúc đẩy sự phát triển chung của đất nước.

Đặc biệt, trong kỳ họp thứ 10 khai mạc vào 20/10/2025, Quốc hội sẽ xem xét thông qua nhiều dự án luật, Nghị quyết nhằm công bố thể chế phát triển, tiếp tục đẩy mạnh phân công phân quyền phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, bảo đảm quốc phòng an ninh và yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững để chuẩn bị bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển, thịnh vượng của dân tộc.

TSKH. Phan Xuân Dũng hy vọng, hội thảo sẽ có nhiều ý kiến, kiến nghị thẳng thắn, xây dựng và góp ý tới kỳ họp thứ 10 Quốc hội khoá XV. Ảnh: Hoàng Tùng

Người dân, doanh nghiệp cần được tham gia vào cải cách bộ máy

Kiến nghị về việc hợp nhất các luật liên quan đến nước, GS.TS. Đào Xuân Học - Chủ tịch Hội Thuỷ lợi Việt Nam đề nghị nên hình thành một Bộ Luật Thủy lợi hoặc Bộ Luật về nước thống nhất, bao gồm các nội dung hiện đang được quy định trong các luật: Luật Thủy lợi, Luật Phòng tránh giảm nhẹ thiên tai, Luật Quản lý khai thác công trình thủy lợi, Luật Quản lý và khai thác nước dưới đất, Luật Cấp và thoát nước.

Đối với GS.TS. Đào Xuân Học, việc Quốc hội yêu cầu các Bộ sửa đổi luật cho phù hợp với tổ chức hành chính mới là rất cần thiết. Ảnh: Hoàng Tùng

Theo chủ trương "một việc một đơn vị phụ trách", việc quản lý nước cần được phân định rõ ràng hơn để tránh lãng phí và chồng chéo. Cụ thể:

• Ngành Thủy lợi (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nên có trách nhiệm quy hoạch và cấp nguồn nước tổng thể đến các đô thị và khu dân cư, tương tự như cách ngành điện cấp điện.

• Bộ Xây dựng và Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần phân rõ trách nhiệm trong công tác quy hoạch, tránh tình trạng hai đường ống cấp nước song song cho khu đô thị và nông thôn.

• Trong lĩnh vực thoát nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nên chịu trách nhiệm quy hoạch, thiết kế và quản lý các kênh, sông lớn, còn hệ thống cống rãnh ngầm trong đô thị sẽ do Bộ Xây dựng quản lý. Điều này hợp lý hơn vì ngành Thủy lợi có chuyên môn sâu về tính toán và quản lý mực nước, dòng chảy trên các kênh, sông lớn và vùng ven biển.

Trong cuộc cách mạng cải cách bộ máy hiện nay ở nước ta, người dân, doanh nghiệp (trong quá trình thực hiện và là người được thụ hưởng chính sách), ThS. Nguyễn Hữu Giới - Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam đề nghị cần được khuyến khích tham gia đóng góp ý kiến. Người dân, doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hợp tác công - tư, đặc biệt về hạ tầng số, nền tảng dịch vụ công trực tuyến.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy văn hóa đổi mới, sáng tạo trong cộng đồng, khu dân cư cũng như tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp chủ động đóng góp ý tưởng, giải pháp góp phần tích cực vào cải cách hành chính, hiện đại hóa công tác quản lý Nhà nước ở các địa phương.

ThS. Nguyễn Hữu Giới đề nghị Nhà nước cần lưu ý xem xét và đặt hàng một số nhiệm vụ quan trọng/cần thiết mang tầm quốc gia/tầm chiến lược KHCN của đất nước với Liên hiệp hội Việt Nam. Ảnh: Hoàng Tùng

Chuyển đổi số là một tiến trình mang tính lâu dài và cần được triển khai theo lộ trình tối ưu

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, TS. Đỗ Nguyên Hưng - Phó Tổng Thư ký Hội Tự động hoá Việt Nam (VAA) cho rằng, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, đặc biệt là Nghị quyết 57 - NQ/TW về đột phá KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nghị quyết đặt ra mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đưa quy mô kinh tế số chiếm tối thiểu 50% GDP, nằm trong nhóm 30 quốc gia dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hình thành ít nhất 10 doanh nghiệp công nghệ số tầm cỡ quốc tế.

Đồng thời, nâng cho nghiên cứu và phát triển (R&D) lên khoảng 2% GDP, ngân sách Nhà nước dành tối thiểu 3% tổng chi hằng năm cho KHCN và chuyển đổi số. Đến năm 2045, mục tiêu là trở thành nước phát triển, thu nhập cao, trong đó KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nền tảng trụ cột của sự phát triển quốc gia.

TS. Đỗ Nguyên Hưng - Phó Tổng Thư ký Hội Tự động hoá Việt Nam (VAA) phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Hoàng Tùng

Thời gian qua, nhiều kết quả bước đầu đã khẳng định tính đúng đắn và quyết tâm thực hiện Nghị quyết 57 - NQ/TW như cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được triển khai, đến giữa năm 2024 đã có hơn 86 triệu công dân được cấp căn cước công dân gắn chip và trên 53,8 triệu tài khoản định danh điện tử VNEID được kích hoạt.

Nghị quyết 57 - NQ/TW đã tạo bước đột phá, khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc lấy KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm trụ cột phát triển. Những kết quả ban đầu cho thấy nỗ lực đáng ghi nhận của cả hệ thống chính trị.

Tuy nhiên, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình còn thấp, đặc biệt ở cấp địa phương; hạ tầng và năng lực chuyển đổi số chưa đồng đều. Điều này đòi hỏi phải có giải pháp quyết liệt, đồng bộ hơn để hoàn thành đầy đủ các mục tiêu của Nghị quyết 57 - NQ/TW vào năm 2030.

Theo TS. Đỗ Nguyên Hưng, thời gian qua, những kết quả bước đầu đã minh chứng cho sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ công. Tuy nhiên, cử tri và trí thức vẫn bày tỏ nhiều băn khoăn, tập trung ở một số nội dung như: thủ tục hành chính ở nhiều nơi còn rườm rà; tình trạng “hồ sơ số nhưng xử lý thủ công” vẫn phổ biến; có dịch vụ công trực tuyến đã đăng ký nhưng giải quyết chậm, thiếu đầu mối hỗ trợ kịp thời. Người dân vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số và nhóm người yếu thế còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ công do hạn chế hạ tầng mạng và kỹ năng số, đặc biệt sau khi cả nước sắp xếp lại còn 34 tỉnh, thành phố.

Trước những tồn tại trên đòi hỏi Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương tiếp tục có giải pháp quyết liệt, đồng bộ, quan tâm hơn nữa tới yếu tố hạ tầng, dữ liệu và nhân lực, bảo đảm người dân đều được thụ hưởng lợi ích từ chuyển đổi số. Đây là điều kiện kiên quyết để xây dựng một nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả, thực sự lấy nhân dân làm trung tâm phục vụ.

Để chuyển đổi số thực sự phục vụ nhân dân, Phó Tổng Thư ký VAA kiến nghị một số giải pháp trọng tâm như: cần đồng bộ cơ sở dữ liệu quốc gia, kết nối liên thông giữa dân cư, đất đai, y tế, giáo dục, bảo hiểm thành hệ thống thống nhất, chuẩn hóa định danh điện tử.

Nâng cao chất lượng phục vụ công dân số, bảo đảm các thủ tục hành chính phổ biến đều được giải quyết trực tuyến và ứng dụng AI chatbot, trợ lý ảo hỗ trợ 24/7. Bên cạnh đó, cần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ số, triển khai chương trình đào tạo quốc gia cho cán bộ, công chức gắn với năng lực vị trí việc làm.

Ngoài ra, cần đảm bảo an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, thực thi nghiêm Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, nghiên cứu ứng dụng các công nghệ blockchain,... để chống giả mạo hồ sơ. Phát huy thế mạnh của đội ngũ trí thức, các hội ngành nghề nhằm góp phần quan trọng để quá trình chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, hiệu quả, thực sự lấy nhân dân làm trung tâm, từ đó xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước.

Chuyển đổi số phải đi vào thực chất, không chỉ là khẩu hiệu. Đơn giản hóa thủ tục, minh bạch quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân chính là thước đo thành công. Với vai trò của mình, VUSTA, các hội nghề nghiệp và VAA cam kết sẽ đồng hành cùng Quốc hội và Chính phủ để xây dựng bộ máy Nhà nước tinh gọn, hiện đại, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Trong khuôn khổ hội thảo, các nhà khoa học, đội ngũ trí thức còn đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi); hoàn thiện cơ chế, luật pháp nhằm huy động sức mạnh cộng đồng bảo vệ thiên nhiên và môi trường trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực,...

Phát biểu kết luận hội thảo, TSKH. Phan Xuân Dũng - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đánh giá cao những ý kiến đóng góp, đề xuất, kiến nghị của các nhà khoa học, đội ngũ trí thức. Đây là những ý kiến quý báu để Quốc hội thảo luận, xem xét trước khi thông qua nhiều dự án luật, nghị quyết quan trọng đến sự phát triển kinh tế và xã hội.

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam sẽ tổng hợp, xây dựng báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân để gửi tới Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam rà soát trước khi trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 10 tới.