Đại hội IX Liên hiệp Hội Việt Nam: Đưa tri thức thành động lực phát triển

Đại hội diễn ra trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng và phát triển đất nước. Với hơn 2,2 triệu trí thức khoa học và công nghệ trên cả nước, Liên hiệp Hội Việt Nam đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả tập hợp và phát huy nguồn lực trí thức, đưa tri thức trở thành động lực trực tiếp phục vụ phát triển.

Đại hội IX có 489 đại biểu chính thức, đại diện cho đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cùng các tổ chức thành viên trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam. Trong đó, 233 đại biểu có học vị tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, chiếm 47,65%; 94 đại biểu có học hàm giáo sư, phó giáo sư, chiếm 19,22% và 90 đại biểu nữ, chiếm 18,4%. Đại biểu cao tuổi nhất là GS.TS. Nguyễn Lân Dũng, 88 tuổi; đại biểu trẻ tuổi nhất 34 tuổi.

Quang cảnh buổi họp báo. Ảnh: Duyên Nguyễn

Hơn 40 năm tập hợp, phát huy sức mạnh đội ngũ trí thức

Được thành lập năm 1983, đến nay Liên hiệp Hội Việt Nam đã trải qua 8 kỳ Đại hội. Qua hơn 40 năm xây dựng và phát triển, tổ chức này từng bước khẳng định vai trò là cầu nối giữa đội ngũ trí thức với Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đồng thời điều hòa, phối hợp hoạt động của các hội thành viên, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội viên và đội ngũ trí thức khoa học, công nghệ.

Hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam hiện hoạt động trên nhiều lĩnh vực, từ tư vấn, phản biện, phổ biến kiến thức đến nghiên cứu khoa học, phát triển và ứng dụng công nghệ, bảo vệ môi trường, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, phát triển cộng đồng và hợp tác quốc tế. Tính đến hết năm 2025, hệ thống có 34 Liên hiệp hội tỉnh, thành phố, 92 hội ngành toàn quốc và 575 tổ chức khoa học và công nghệ.

Trong nhiệm kỳ VIII (2020 - 2026), hoạt động phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ tiếp tục được triển khai rộng khắp, góp phần đưa tri thức đến gần hơn với cộng đồng. Cùng với đó, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội ngày càng phát huy vai trò của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong quá trình xây dựng chính sách.

Liên hiệp Hội Việt Nam và các tổ chức thành viên đã tham gia góp ý nhiều cơ chế, chính sách, pháp luật, dự thảo văn kiện, chương trình, đề án và dự án đầu tư có tác động lớn đến kinh tế - xã hội. Qua đó, đội ngũ trí thức cung cấp những luận cứ khoa học, khách quan, góp phần hoàn thiện chủ trương, chính sách và các quyết sách phát triển đất nước.

Hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển và ứng dụng công nghệ, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cũng ngày càng gắn với thực tiễn. Từ năm 2020 đến nay, hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam ở Trung ương và địa phương mỗi năm triển khai hàng trăm đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu, đồng thời tăng cường phối hợp với doanh nghiệp và huy động sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học.

PGS.TS Phạm Ngọc Linh – Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu tại buổi họp báo. Ảnh: Duyên Nguyễn

Đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối nguồn lực khoa học trong nước và toàn cầu

Bước vào nhiệm kỳ 2026 - 2031, yêu cầu đổi mới phương thức tập hợp trí thức được đặt cùng với nhiệm vụ chuyển đổi số và nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện. Thay vì chỉ phản ứng trước các vấn đề phát sinh, Liên hiệp Hội Việt Nam định hướng chuyển hoạt động tư vấn, phản biện sang chủ động phát hiện vấn đề, tăng cường sử dụng dữ liệu lớn và các mô hình thực chứng để cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình hoạch định chính sách.

Một trong những định hướng đáng chú ý là xây dựng hệ sinh thái “VUSTA Digital”, gồm nền tảng định danh VUSTA ID, kho tri thức số Knowledge Hub ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nền tảng tư vấn E-Consultancy và văn phòng điện tử e-Office có khả năng kết nối liên thông.

Theo PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam, đây là một trong những nội dung quan trọng được thể hiện trong dự thảo văn kiện Đại hội. Văn kiện tập trung vào việc hiến kế tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đồng thời đề xuất những giải pháp đột phá như hệ sinh thái VUSTA Digital và mạng lưới ngoại giao khoa học VUSTA Global nhằm quy tụ nguồn lực chất xám của khoảng 600.000 trí thức kiều bào, phục vụ các lĩnh vực công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo và bán dẫn.

Cùng với chuyển đổi số, Liên hiệp Hội Việt Nam định hướng tăng cường liên kết giữa các tổ chức khoa học và công nghệ với doanh nghiệp, bộ, ngành và đối tác quốc tế; nâng cao năng lực đảm nhận các nhiệm vụ nghiên cứu quy mô lớn, thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu và giải pháp công nghệ.

Các lĩnh vực như 6G, vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO), bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chip thông minh được xác định là những hướng nghiên cứu cần quan tâm. Liên hiệp Hội Việt Nam cũng dự kiến nghiên cứu thí điểm mô hình “Liên hiệp Hội cụm” (Consortium), qua đó tạo sức mạnh tổng hợp để tham gia và thực hiện các nhiệm vụ lớn.

Hoạt động phổ biến kiến thức cũng được định hướng đổi mới trên nền tảng số, theo hướng “bình dân học vụ số”, sử dụng podcast, video ngắn và AI để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức khoa học, công nghệ của người dân. Báo chí và xuất bản tiếp tục được xác định là những kênh quan trọng trong truyền thông kết quả nghiên cứu, phổ biến kiến thức và nâng cao dân trí khoa học, công nghệ.

Trẻ hóa đội ngũ, đưa tri thức trở thành nguồn lực phát triển

Một điểm nhấn khác trong nhiệm kỳ mới là xây dựng đội ngũ trí thức theo hướng trẻ hóa, mở rộng không gian sáng tạo và tăng cường kết nối với trí thức Việt Nam trên toàn cầu.

Theo PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, công tác nhân sự phục vụ Đại hội IX được chuẩn bị chặt chẽ, khách quan, bảo đảm các tiêu chuẩn chính trị, đạo đức và chú trọng trẻ hóa. Theo định hướng nhân sự khóa IX, tỷ lệ trí thức trẻ dưới 40 tuổi tham gia cấp lãnh đạo hội sẽ đạt tối thiểu 30%.

Cùng với việc thu hút trí thức trẻ trong nước, Liên hiệp Hội Việt Nam đặt mục tiêu mở rộng kết nối với trí thức Việt Nam ở nước ngoài thông qua mạng lưới “VUSTA Global”. Mô hình này được định hướng như một hệ sinh thái kết nối, cho phép đặt hàng trực tiếp các nhóm nghiên cứu của trí thức kiều bào tham gia giải quyết những bài toán công nghệ mũi nhọn như AI và bán dẫn, không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Ths. Nguyễn Quyết Chiến - Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam thông tin về Đại hội. Ảnh" Duyên Nguyễn

Định hướng này nhằm huy động hiệu quả hơn nguồn lực trí tuệ của người Việt trên toàn cầu, đồng thời mở rộng hợp tác với các tổ chức khoa học và công nghệ quốc tế, tăng cường nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và kết nối chuyên gia.

Trong nhiệm kỳ 2026 - 2031, Liên hiệp Hội Việt Nam cũng đặt yêu cầu nâng cao chất lượng phản biện độc lập đối với các đề án lớn, đồng thời củng cố mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động của các Liên hiệp hội địa phương sau sắp xếp.

Đại hội IX vì vậy không chỉ là dịp tổng kết nhiệm kỳ VIII mà còn được kỳ vọng tạo ra bước chuyển mới trong phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam. Trọng tâm là gắn nghiên cứu khoa học và công nghệ chặt chẽ hơn với nhu cầu của nền kinh tế, doanh nghiệp và xã hội; đồng thời biến mạng lưới trí thức trong nước và toàn cầu thành nguồn lực trực tiếp cho đổi mới sáng tạo.

Với phương châm “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, nhiệm kỳ 2026 - 2031 hướng tới một Liên hiệp Hội Việt Nam năng động hơn trong tập hợp trí thức, chủ động hơn trong tư vấn, phản biện, mạnh hơn về chuyển đổi số và rộng hơn trong hợp tác quốc tế. Mục tiêu xuyên suốt là phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, biến tri thức thành nguồn lực phục vụ phát triển nhanh, bền vững.