Định hướng ngành nhà máy thông minh và công nghiệp phụ trợ tại Việt Nam

Bà Lê Thị Minh Anh, Trưởng Ban phát triển không gian sáng tạo, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia nhấn mạnh, tọa đàm không chỉ là nơi chia sẻ thông tin mà còn là bước chuẩn bị quan trọng, giúp các bên liên quan cùng định hình giải pháp cụ thể cho sự phát triển của hệ sinh thái sản xuất thông minh tại Việt Nam. Qua đó, doanh nghiệp có thể tiếp cận các công nghệ tiên tiến, nắm bắt định hướng quốc gia và sẵn sàng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bà Lê Thị Minh Anh, Trưởng Ban phát triển không gian sáng tạo, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia phát biểu giới thiệu buổi tọa đàm. Ảnh: Quang Huy

Doanh nghiệp Việt trước yêu cầu chuyển đổi toàn diện

Một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận tại tọa đàm là hành trình chuyển đổi của doanh nghiệp Việt từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình nhà máy thông minh. Theo đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), phần lớn doanh nghiệp trong nước hiện vẫn tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng thấp như lắp ráp hoặc cung ứng cấp thấp trong chuỗi giá trị.

Để nâng cao vị thế, doanh nghiệp cần tập trung phát triển năng lực nghiên cứu - phát triển (R&D), từng bước làm chủ công nghệ và tham gia vào các khâu có giá trị cao hơn như thiết kế, tích hợp hệ thống. Việc hình thành các doanh nghiệp “đầu chuỗi” (OEM) cùng với phát triển công nghiệp phụ trợ được xem là yếu tố then chốt để gia tăng giá trị và năng lực cạnh tranh.

Các diễn giả trao đổi tại tọa đàm. Ảnh: Quang Huy

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Vietbay cho rằng rào cản lớn nhất trong chuyển đổi không nằm ở công nghệ mà ở cách tiếp cận. Thay vì chạy theo các xu hướng như AI hay IoT, doanh nghiệp cần bắt đầu từ việc xác định những điểm nghẽn trong vận hành, từ đó xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp. Việc chuẩn hóa quy trình, số hóa dữ liệu và triển khai công nghệ theo từng bước nhỏ sẽ giúp doanh nghiệp tránh đầu tư dàn trải, đồng thời đảm bảo khả năng mở rộng và kết nối với các hệ thống toàn cầu.

Thực tiễn từ doanh nghiệp sản xuất như Anmi Tools cho thấy, đầu tư vào nhà máy thông minh có thể trở thành động lực tăng trưởng nếu được triển khai có chiến lược. Việc ứng dụng tự động hóa, quản trị sản xuất theo dữ liệu và tính toán hiệu quả đầu tư rõ ràng đã giúp doanh nghiệp vừa nâng cao năng suất, vừa giảm chi phí vận hành một cách bền vững.

Bên cạnh đó, vấn đề nguồn nhân lực cũng được nhấn mạnh như yếu tố cốt lõi. Doanh nghiệp cần xây dựng đội ngũ kỹ sư không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng làm chủ hệ thống công nghệ, phân tích dữ liệu và đưa ra quyết định trong môi trường sản xuất số hóa.

Kết nối - năng lượng xanh: Chìa khóa cho phát triển bền vững

Không chỉ dừng lại ở công nghệ, tọa đàm còn làm rõ vai trò của năng lượng và kết nối trong quá trình xây dựng nhà máy thông minh. Đại diện Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam (VCEA) cho rằng, chuyển đổi sang năng lượng bền vững là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh biến động năng lượng toàn cầu và cam kết giảm phát thải.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Như Chinh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam nhấn mạnh: “Một nhà máy chỉ thực sự thông minh khi nó vận hành tối ưu bằng nguồn năng lượng bền vững".

Theo ông, trong bối cảnh thế giới đối mặt với những biến động địa chính trị và áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng, việc phát triển năng lượng tái tạo không chỉ là giải pháp môi trường mà còn giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung, giảm rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ông cũng cho rằng năng lượng tái tạo giờ đây không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường, mà còn là “tấm đệm năng lượng” giúp doanh nghiệp tự chủ nguồn cung và giảm thiểu rủi ro từ thị trường quốc tế.

Ông Nguyễn Như Chinh – Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam chia sẻ tại buổi tọa đàm Ảnh: Quang Huy

Các giải pháp như hệ thống lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh nội bộ, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) hay mô hình dịch vụ năng lượng (ESCO) được xem là những bước đệm quan trọng giúp doanh nghiệp vừa đảm bảo ổn định sản xuất, vừa từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Đồng thời, việc tối ưu hiệu suất năng lượng và quản trị dữ liệu carbon sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt khi tham gia vào các thị trường quốc tế có yêu cầu khắt khe về môi trường.

Ở khía cạnh kết nối, đại diện LITA Network chỉ ra rằng doanh nghiệp Việt vẫn đang đối mặt với rào cản về niềm tin và sự liên kết. Mô hình kết nối trực tiếp giữa các nhà máy (Factory-to-Factory) được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp xác thực năng lực thực tế, rút ngắn thời gian hợp tác và giảm chi phí trung gian. Việc xây dựng hệ sinh thái liên kết minh bạch, có kiểm chứng sẽ là nền tảng để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh thị trường sản xuất thông minh toàn cầu được dự báo đạt gần 790 tỷ USD vào năm 2030, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần thực hiện chuyển đổi toàn diện, từ công nghệ, năng lượng đến tư duy hợp tác.

Chuỗi sự kiện VSE & VHF 2026 cùng các tọa đàm chuyên đề được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng kết nối nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư chất lượng cao và từng bước khẳng định vị thế của công nghiệp Việt Nam trên bản đồ quốc tế.

Quang Huy - Văn Thuỳ