Doanh nghiệp Việt hơn 18 năm vượt sóng gió cạnh tranh ngành năng lượng mặt trời

Triển lãm Phát triển bền vững Đài Loan (Net-Zero Taiwan 2025), diễn ra từ ngày 29-31/10/2025 tại Trung tâm Triển lãm Nam Cảng (Đài Bắc), Công ty Cổ phần Công nghệ Năng lượng mặt trời Việt Nam (Solar Power Vietnam) là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất góp mặt, mang đến các sản phẩm năng lượng sạch và câu chuyện về hành trình gần hai thập kỷ kiên định với ngành công nghiệp năng lượng mặt trời.

Hơn 18 năm gắn bó với ngành năng lượng mặt trời

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Tự động hóa Ngày nay, ông Nguyễn Cường - CEO Solar Power Vietnam cho biết, công ty là một trong ba nhà máy sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời tại Việt Nam, với quy mô 100 MW. Thành lập từ năm 2007, đến nay doanh nghiệp đã có 18 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực năng lượng sạch.

Các sản phẩm chủ lực của Solar Power Vietnam là các loại mô-đun năng lượng mặt trời kích thước lớn (big size)

Các sản phẩm chủ lực của công ty là các loại mô-đun năng lượng mặt trời kích thước lớn (big size) - tấm 735 W/tấm và các dòng mô-đun nhỏ hơn phù hợp với đa dạng nhu cầu. Hiện, Solar Power Vietnam xuất khẩu chủ yếu sang Mỹ, Canada, sắp tới là Đài Loan. Trong đó, các thị trường như Mỹ yêu cầu tỷ lệ nội địa hóa tới 80%, đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh nguồn gốc xuất xứ minh bạch và “thoát Trung” gần như hoàn toàn.

“Tỷ lệ nội địa hóa cao là điều kiện bắt buộc để xuất khẩu sang Mỹ. Đây là điểm chung của mọi công ty sản xuất pin mặt trời tại Việt Nam muốn vươn đến thị trường Mỹ. Chúng tôi phải đảm bảo phần lớn linh kiện như nhôm, nhựa, dây cáp điện được sản xuất trong nước, chỉ riêng solar cell (tế bào quang điện) và kính phủ ngoài là nhập khẩu vì Việt Nam chưa thể tự sản xuất,” ông Cường chia sẻ.

Thị trường trong nước: Cạnh tranh gay gắt, “bán chơi chứ không lời”

Tại Việt Nam, Solar Power Vietnam chủ yếu cung cấp sản phẩm cho các nhà triển khai giải pháp và thi công hệ thống năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, thị trường nội địa chỉ chiếm khoảng 5-10% doanh thu, do hàng Trung Quốc tràn vào với giá cực thấp.

“Giá bán của họ gần như bằng giá thành sản xuất của mình. Vì vậy, doanh nghiệp Việt bán trong nước chỉ hòa vốn, có khi lỗ, chủ yếu vẫn phải dựa vào xuất khẩu mới có lãi,” ông Cường nêu rõ.

Theo ông, sau hơn mười năm, Việt Nam vẫn chỉ có ba nhà máy sản xuất pin mặt trời, trong đó Solar Power Vietnam là đơn vị lâu đời nhất. Lý do chính đến từ sức cạnh tranh quá lớn của Trung Quốc và thiếu các chính sách bảo hộ trong nước.

Ông Nguyễn Cường cho biết, tham gia Triển lãm Net-Zero Taiwan 2025, Solar Power Vietnam hướng tới tìm kiếm đối tác quốc tế để mở rộng thị trường xuất khẩu, bởi đây vẫn là hướng đi khả thi nhất với doanh nghiệp Việt trong ngành tại thời điểm này.

Theo ông Nguyễn Cường, chủ trương phát triển năng lượng sạch của Chính phủ là đúng hướng, tuy nhiên để biến chủ trương đó thành hiện thực, điều quan trọng nhất là phải có các chính sách cụ thể nhằm tháo gỡ rào cản về thuế và bảo vệ doanh nghiệp sản xuất trong nước.

“Điều đầu tiên cần làm là giảm hoặc bỏ thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu đầu vào. Hiện nay, Việt Nam đang áp thuế nhập khẩu nhôm từ Trung Quốc ở mức tới 35%, trong khi đây là vật liệu thiết yếu để sản xuất tấm pin năng lượng mặt trời. Chỉ riêng khoản thuế này đã khiến doanh nghiệp trong nước chịu thiệt lớn. Tính ra, mỗi tấm pin chúng tôi đã ‘mất trắng’ khoảng 80.000-85.000 đồng trước khi bán ra thị trường. Với năng suất khoảng 800 tấm mỗi ngày, nhà máy thiệt hại khoảng 64 triệu đồng/ngày chỉ vì gánh thuế. Khi sản phẩm Trung Quốc tràn vào Việt Nam với giá rẻ, họ có thể bán bằng hoặc thấp hơn giá thành của chúng tôi, khiến doanh nghiệp nội địa gần như không thể cạnh tranh”, ông phân tích.

Không chỉ nhôm, các vật liệu khác như kính phủ bề mặt tấm pin cũng là thách thức lớn. Trên thị trường hiện có khoảng 30 loại kính khác nhau, nhưng doanh nghiệp Việt chỉ có thể sản xuất được 3-4 loại thông thường, còn kính chuyên dụng cho năng lượng mặt trời (solar glass) vẫn phải nhập khẩu chủ yếu từ Trung Quốc vì công nghệ sản xuất loại kính này phức tạp.

Kỳ vọng và thông điệp gửi tới chính sách

Theo ông Cường, để ngành năng lượng mặt trời phát triển, hai yếu tố then chốt là:

• Giảm thuế với nguyên liệu đầu vào, giúp doanh nghiệp trong nước giảm giá thành sản xuất.
• Áp dụng thuế chống bán phá giá với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, ở mức tối thiểu 7-10%, nhằm tạo môi trường cạnh tranh công bằng.

“Hiện Việt Nam đang để thuế 0% cho hàng Trung Quốc. Nghĩa là chúng ta không chỉ không hỗ trợ doanh nghiệp nội, mà còn vô tình ‘tiếp sức’ cho hàng ngoại lấn át. Doanh nghiệp sản xuất trong nước chịu thiệt kép - vừa phải gánh thuế nguyên liệu đầu vào cao, vừa bị cạnh tranh bởi hàng giá rẻ,” ông nói thẳng.

CEO Solar Power Vietnam cho rằng, chỉ cần một nhà xưởng quy mô 5.000-7.000 m² là đã có thể sản xuất tấm pin mặt trời. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có thể tồn tại và cạnh tranh là phải có chính sách bảo hộ phù hợp, không chỉ riêng với ngành năng lượng mặt trời, mà với toàn bộ lĩnh vực năng lượng, từ điện gió, điện mặt trời đến xăng dầu.

Ông Cường dẫn chứng: “Tại Trung Quốc, các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng được Nhà nước hỗ trợ cực mạnh, từ vay ngân hàng lãi suất ưu đãi, hỗ trợ vốn mở nhà máy. Khi xuất hàng, họ không chỉ được hoàn thuế VAT, mà nếu đạt mốc 10 hay 100 triệu USD, còn được thưởng thêm phần trăm giá trị xuất khẩu. Đó là lý do vì sao ngành năng lượng Trung Quốc phát triển bùng nổ”.

Chính nhờ chính sách hỗ trợ này, chi phí sản xuất (cost) của doanh nghiệp Trung Quốc có thể giảm khoảng 20%. Cùng lúc, họ lại đánh thuế nhập khẩu lên tới 250% đối với sản phẩm solar từ nước ngoài, khiến gần như không quốc gia nào chen chân được vào thị trường nội địa của họ”, ông Cường nhấn mạnh.

Hiện Solar Power Vietnam chủ yếu xuất khẩu tấm pin sang thị trường Mỹ, Canada

Từ câu chuyện của Solar Power Vietnam, có thể thấy rõ bức tranh chung của ngành năng lượng mặt trời Việt Nam: tiềm năng lớn nhưng vướng rào cản chính sách và áp lực cạnh tranh ngoại nhập. Trong bối cảnh toàn cầu đang thúc đẩy chuyển đổi năng lượng sạch, việc tạo cơ chế bình đẳng và khuyến khích sản xuất trong nước sẽ là chìa khóa để Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ, mà còn là quốc gia sản xuất và xuất khẩu năng lượng xanh trong tương lai.

Bảo Hà, Bích Ngọc