Doanh nghiệp Việt ứng phó với khủng hoảng năng lượng như thế nào?

Doanh nghiệp linh hoạt giải pháp để thích nghi

Ông Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, những tác động lớn từ cuộc xung đột Trung Đông sẽ tác động đến toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Nhiều khả năng, một mặt bằng giá mới sẽ sớm xuất hiện trên toàn thế giới. Trong bối cảnh này, cách tốt nhất là các doanh nghiệp Việt Nam phải giữ được thị trường truyền thống, tôn trọng những hợp đồng đã ký kết, những mối hàng đang có, đàm phán với đối tác để đưa ra các giải pháp hài hòa nhất, thậm chí chấp nhận thua thiệt.

Theo ông, đây là lúc các doanh nghiệp Việt Nam cần phải có các giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh trong sản xuất hàng hóa, cắt giảm những chi phí kinh doanh không cần thiết, hoặc điều chỉnh cơ cấu sản xuất và tính toán những bài toán dài hạn hơn. Nhưng trước mắt, doanh nghiệp phải tìm cách vượt qua giai đoạn khó khăn này bằng cách điều chỉnh lại kế hoạch kinh doanh với nhiều kịch bản khác nhau.

Bà Phan Thị Thanh Xuân chia sẻ bài học thực tế của doanh nghiệp

Ở một góc nhìn tích cực, theo bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày Việt Nam, trong bối cảnh biến động địa chính trị, ảnh hưởng mạnh mẽ đến nguồn cung và giá cả xăng dầu hiện nay, các doanh nghiệp vẫn đang nỗ lực sản xuất để bảo đảm việc làm cho người lao động.

Hiện, hầu hết các doanh nghiệp đều xác định kinh doanh hòa vốn đã là việc đáng mừng, vì như thế vẫn còn cơ hội để giữ công việc, còn có thể nuôi được nhân công lao động. Không ít doanh nghiệp thậm chí xác định nếu kinh doanh lỗ cũng vẫn phải chấp nhận để có thể giữ được người lao động và hy vọng tình thế hiện nay sẽ sớm chấm dứt.

Bà Xuân cho biết, sau tác động mạnh mẽ từ xung đột địa chính trị, nhiều doanh nghiệp đã tổ chức họp khẩn để tìm biện pháp hài hòa, hợp lý nhất trong bối cảnh hiện tại. Các mắt xích trong chuỗi cung ứng, bao gồm nhãn hàng, nhà máy sản xuất, khách hàng cung cấp nguyên liệu đã thống nhất sẽ chia sẻ chi phí gia tăng do biến động ở Trung Đông, tức là toàn bộ chi phí tăng lên so với hợp đồng đã ký kết sẽ được chia đều cho từng khâu trong chuỗi sản xuất.

Theo bà Xuân, để giảm bớt các tác động từ biến động địa chính trị toàn cầu lên ngành sản xuất, Việt Nam cần tăng cường đầu tư sản xuất nguyên phụ liệu trong nước và có kho để trữ nguyên phụ liệu trong nước, bởi khi có kho thì các doanh nghiệp sẽ thực hiện mua các nguyên phụ liệu dự trữ, ít nhiều có thể không bị tác động bởi giá tăng, bởi nguồn cung khi có xung đột xảy ra.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đưa ý kiến, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay chính là bài toán để Chính phủ nhìn nhận các nút thắt trong thực thi chính sách, chuyển đổi sang mô hình năng lượng tự chủ và bền vững hơn.

Hiện Nhà máy lọc dầu Dung Quất đã linh hoạt đa dạng hóa nguồn dầu thô, nhưng Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn đang gặp rủi ro lớn khi phụ thuộc 100% vào nguồn dầu từ Kuwait.

Để khắc phục sự phụ thuộc vào nguồn dự trữ năng lượng, Việt Nam cần đẩy mạnh ngoại giao, đưa dầu khí vào nội hàm hợp tác chiến lược với các nước lớn, đồng thời khẩn trương hoàn thiện hệ thống kho dự trữ quốc gia vốn đã chậm trễ nhiều năm.

Trong ngắn và trung hạn, việc điều hành giá linh hoạt và hoàn thiện cơ chế cho chuỗi khí LNG là ưu tiên hàng đầu. Còn về dài hạn, Việt Nam cần rà soát lại Quy hoạch điện VIII, cân nhắc lộ trình Net Zero 2050 sao cho khả thi hơn và tập trung giảm sự phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu; xây dựng chiến lược dự trữ, hạn chế nhập khẩu ròng xăng dầu.

Các Nghị quyết của Bộ Chính trị trong Quy hoạch năng lượng gần đây, ví dụ như Quy hoạch điện VIII, có nói đến xây kho dự trữ về xăng dầu. Chính phủ cũng vừa có chỉ đạo xây dựng kho dự trữ dầu thô tại một số tỉnh, nhưng triển khai nhanh nhất cũng phải 24-30 tháng nữa mới có kho dự trữ

Với các giải pháp công nghệ hiện đại, kỹ thuật vận hành cũng như vốn đầu tư để xây dựng kho dự trữ dầu thô không quá khó, nhưng cơ chế cho nhà đầu tư như thế nào lại là chuyện khó, bởi vấn đề thuế cho dự trữ xăng dầu vẫn chưa tính toán được.

Ông Vũ Anh Tuấn, đại diện Vietnam Airlines kiến nghị miễn giảm 100% thuế môi trường và giảm 50% các loại phí như phí cất hạ cánh, phí điều hành bay, ít nhất trong năm 2026

“Tìm cơ trong nguy” để phát triển và tăng trưởng

Ông Vũ Anh Tuấn - Trưởng phòng chiến lược, Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) khẳng định, với biến động địa chính trị hiện nay, ngành hàng không được đánh giá là một trong những ngành bị ảnh hưởng đầu tiên và nặng nề nhất. Tuy nhiên, Vietnam Airlines đã kích hoạt “chế độ khủng hoảng” để vượt qua khủng hoảng và duy trì tăng trưởng.

Theo ông Tuấn, giá dầu thô thế giới hiện mới tăng 50% nhưng giá nhiên liệu hàng không đã tăng gấp hơn 2 lần, bởi ngay khi xảy ra xung đột thì các nhà xuất khẩu dầu máy bay lớn từ Trung Quốc, Thái Lan đã dừng xuất khẩu, do họ cũng cần bảo đảm ưu tiên cho nhu cầu nội địa.

Tỷ trọng chi phí nhiên liệu trước đây chiếm khoảng 30%, nay đã tăng lên 50%, thậm chí đối với các hãng hàng không giá rẻ có thể lên tới 60-70%. Nếu tình trạng này kéo dài, chi phí phát sinh ngoài kế hoạch trong năm của Vietnam Airlines có thể lên đến 20 - 30 nghìn tỷ đồng

Khi chi phí nhiên liệu tăng cao, không tránh khỏi việc hãng phải điều chỉnh tăng giá vé, nhưng vẫn tuân thủ mức giá trần nội địa, chỉ thực hiện tăng giá vé ở các chặng quốc tế và tăng phụ thu để bù đắp chi phí. Tổng Công ty cũng điều chỉnh lại kế hoạch bay khi giá dầu tăng cao, với một số đường bay không đủ để bù đắp chi phí thì tạm dừng khai thác.

Vietnam Airlines đề xuất Chính phủ hỗ trợ trong việc ngoại giao để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu nhập khẩu. Vietnam Airlines kiến nghị miễn giảm 100% thuế môi trường và giảm 50% các loại phí như phí cất hạ cánh, phí điều hành bay, ít nhất trong năm 2026.

Ở một góc độ khác, ông Thân Đức Việt - Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10 nêu ý kiến, hơn bao giờ hết, ở giai đoạn này, doanh nghiệp Việt cần tập trung kiểm soát chi phí và nâng cao năng suất. Các biện pháp như tiết kiệm năng lượng, tối ưu nguyên liệu và giảm thời gian sản xuất phải được triển khai đồng bộ để giảm áp lực chi phí.

Dẫn chứng về giải pháp thích ứng và tiết kiệm năng lượng của doanh nghiệp sản xuất, ông Thân Đức Việt cho biết, trong 3 năm qua, Công ty May 10 đã đầu tư điện mặt trời mái nhà, cung cấp khoảng 20-30% điện tiêu thụ. Nguồn năng lượng tái tạo này giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất và đáp ứng yêu cầu trong chuỗi cung ứng.

Ông Nguyễn Văn Thiện - Phó Tổng Giám đốc Công ty GG Power cho rằng, các ngành xuất khẩu sử dụng nhiều lao động như dệt may và da giày đang phải đối mặt với một số nguy cơ như gián đoạn thương mại và gia tăng chi phí vận chuyển; nguy cơ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, đặc biệt từ thị trường Hoa Kỳ, khi một số mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam có thể bị xem xét điều tra và áp thuế.

Doanh nghiệp Việt cần tăng cường quản trị rủi ro, minh bạch chuỗi cung ứng và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý cũng như hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh trong thương mại quốc tế.

Từ những bài học thực tế của doanh nghiệp, các chuyên gia đã tìm giải pháp và đưa ra kiến nghị về chính sách thuế, chính sách đầu tư, nhằm giải bài toán về sử dụng và tái tạo năng lượng

Cơ hội cho Việt Nam tái cấu trúc ngành năng lượng

Theo TS. Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Chính phủ, những thách thức, biến động địa chính trị luôn là cơ hội cho các quốc gia tái cấu trúc ngành năng lượng. Ông dẫn chứng về hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 70 của thế kỷ XX đã thúc đẩy sự bùng nổ của công nghệ, trong đó có sự chuyển đổi từ nhiên liệu hoá thạch sang nhiên liệu hybrid. Nhật Bản đã thành công trong sản xuất các dòng xe cực kỳ tiết kiệm nhiên liệu.

Điều đó minh chứng, các cuộc khủng hoảng năng lượng, dù trong quá khứ hay hiện tại, luôn đóng vai trò là chất xúc tác mạnh mẽ, thúc đẩy sự đổi mới công nghệ và chuyển dịch từ năng lượng hóa thạch sang điện hoặc hybrid.

Soi chiếu vào thực trạng của Việt Nam, TS. Thành cho rằng, đây là thời điểm then chốt để tái cấu trúc ngành năng lượng, xem xét lại Quy hoạch điện VIII và bổ sung các nguồn năng lượng mới như hạt nhân để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Thùy Linh