Đổi mới đào tạo giáo viên trong bối cảnh chuyển đổi số và AI

Giáo viên không chỉ dạy kiến thức, mà còn tổ chức học tập và làm chủ công nghệ.

Áp lực thay đổi và sức ép quy mô đào tạo

Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh đã làm thay đổi sâu sắc vai trò của người thầy. Giáo viên không chỉ truyền thụ kiến thức, mà phải tổ chức hoạt động học tập, cá nhân hóa quá trình học và sử dụng hiệu quả công nghệ trong dạy học.

Theo GS.TS. Huỳnh Văn Sơn, chỉ trong vài năm gần đây, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đã chuyển từ vai trò hỗ trợ sang tham gia trực tiếp vào quá trình dạy học, từ thiết kế học liệu, phân tích dữ liệu người học đến hỗ trợ đánh giá và mô phỏng lớp học. Trong khi đó, việc triển khai các nội dung này vẫn chưa đồng đều, hiệu quả sử dụng công nghệ còn khác biệt rõ giữa các cơ sở đào tạo và giữa các nhóm giáo viên tương lai.

Áp lực này càng gia tăng khi quy mô đào tạo giáo viên tiếp tục mở rộng. Dựa trên các mô phỏng dữ liệu, GS.TS. Huỳnh Văn Sơn cho biết đến năm 2030, một số trường trọng điểm có thể đào tạo trên 20.000 sinh viên trong chu kỳ 4 năm; các cơ sở còn lại duy trì quy mô khoảng 4.000–5.000 người học.

Trong bối cảnh thực hiện Nghị định số 116/2020/NĐ-CP, với yêu cầu sinh viên ra trường đúng hạn, quy mô lớn đặt ra sức ép đáng kể đối với tổ chức đào tạo và kiểm soát chất lượng. Nếu không có những cải tiến căn bản về chương trình và quản trị, hệ thống đào tạo giáo viên sẽ khó đáp ứng yêu cầu hình thành đội ngũ giáo viên có tư duy hiện đại và năng lực số phù hợp trong 5–7 năm tới.

GS.TS. Huỳnh Văn Sơn khẳng định, năng lực số đang trở thành một trụ cột của đào tạo giáo viên - Ảnh: VGP/Thu Trang

Năng lực số và “nhiệm vụ kép” trong đào tạo giáo viên thời AI

Theo GS.TS. Huỳnh Văn Sơn, năng lực số đang trở thành một trụ cột của đào tạo giáo viên. Đây không chỉ là khả năng sử dụng công nghệ, mà bao gồm tư duy số, năng lực thiết kế dạy học trong môi trường số và khả năng lựa chọn công nghệ phù hợp với mục tiêu giáo dục.

Năng lực số vừa có thể được xem là một năng lực độc lập, vừa tác động mạnh đến các năng lực chuyên môn và sư phạm khác. Nếu tư duy đào tạo không thay đổi kịp thời, việc tái cấu trúc chương trình sẽ khó đạt hiệu quả thực chất.

Việc tích hợp năng lực số không thể thực hiện theo cách cộng dồn học phần. Theo ông, nếu chỉ bổ sung các môn công nghệ, chương trình sẽ nặng hơn nhưng chưa chắc tốt hơn. Cách tiếp cận phù hợp là tích hợp công nghệ vào toàn bộ quá trình đào tạo, coi công nghệ là công cụ phục vụ mục tiêu giáo dục.

Trong bối cảnh đó, đào tạo giáo viên đang đối diện “nhiệm vụ kép”: vừa chuẩn bị cho người học dạy học hiệu quả trong lớp học truyền thống, vừa đáp ứng yêu cầu dạy học trong môi trường số và môi trường có sự hỗ trợ của AI. Theo GS.TS. Huỳnh Văn Sơn, nếu không có quan điểm thiết kế chương trình phù hợp, nhiệm vụ kép này sẽ khiến chương trình dàn trải, gia tăng áp lực cho người học nhưng không nâng cao tương xứng chất lượng đào tạo.

AI mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro. Phụ thuộc quá mức vào công cụ số có thể làm suy giảm tư duy phê phán, năng lực thiết kế học tập và tương tác sư phạm thực. “Không ứng dụng AI thì chậm, nhưng ứng dụng thiếu kiểm soát sẽ gây tác dụng ngược”, ông nhấn mạnh.

Từ ETEP đến yêu cầu đổi mới bền vững

Đánh giá về Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (ETEP), GS.TS. Huỳnh Văn Sơn cho rằng đây là nền tảng quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số trong đào tạo giáo viên. Nhiều cơ sở đào tạo đã bước đầu tích hợp năng lực sư phạm số và ứng dụng công nghệ vào chương trình đào tạo theo hướng có hệ thống.

Tuy nhiên, kết quả mới dừng ở giai đoạn khởi đầu. Đổi mới đào tạo giáo viên không thể thực hiện trong ngắn hạn, mà đòi hỏi lộ trình rõ ràng, gắn với nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên sư phạm và đầu tư hạ tầng tương xứng.

Theo GS.TS. Huỳnh Văn Sơn, trong khi tổng số tín chỉ và chu trình đào tạo có thể không thay đổi nhiều, thì quan điểm đào tạo, tư duy thiết kế chương trình và cách thức tổ chức đào tạo mới là yếu tố quyết định thành công của đổi mới.

Đổi mới đào tạo giáo viên vì thế không còn là câu chuyện kỹ thuật hay công nghệ, mà là bài toán về tư duy đào tạo và năng lực quản trị hệ thống. Nếu không thay đổi từ gốc, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Chuyển đổi số và AI không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành động lực buộc đào tạo giáo viên phải thay đổi. Khi đào tạo giáo viên được nhìn nhận là khâu then chốt của đổi mới giáo dục, việc ứng dụng công nghệ và AI mới có thể phát huy hiệu quả bền vững.

Theo chinhphu.vn