Hội Nhà báo Việt Nam công bố 10 quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí

Nhà báo Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam tặng hoa cho các diễn giả. Ảnh: VTV

Theo Hội Nhà báo Việt Nam, bộ quy tắc được xây dựng nhằm giải quyết những thách thức ngày càng gia tăng liên quan đến chất lượng thông tin, nguy cơ lan truyền tin giả, xâm phạm bản quyền và các vấn đề đạo đức phát sinh từ việc sử dụng AI. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để các cơ quan báo chí khai thác hiệu quả công nghệ mới nhưng vẫn bảo đảm vai trò trung tâm của con người trong hoạt động sáng tạo nội dung.

Mười quy tắc được công bố gồm:

• AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo
• Không xem AI là nguồn tin
• Không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra
• Tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả
• Không sử dụng AI để tạo Deepfake hoặc giả mạo
• Bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân
• Tôn trọng bản quyền
• Minh bạch khi sử dụng AI
• Nội dung nhạy cảm phải được kiểm chứng nhiều lớp
• Tuân thủ pháp luật, định hướng chính trị, xã hội

Bộ quy tắc nhấn mạnh rằng nhà báo phải luôn giữ quyền kiểm soát đối với toàn bộ quy trình sản xuất nội dung. AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ trong việc xử lý dữ liệu, tổng hợp thông tin hoặc thực hiện các tác vụ kỹ thuật. Trách nhiệm thẩm định, đánh giá, biên tập và quyết định cuối cùng vẫn thuộc về nhà báo và cơ quan báo chí. Mọi thông tin, số liệu, trích dẫn hoặc nhận định do AI cung cấp đều phải được kiểm chứng từ các nguồn tin xác thực trước khi sử dụng.

87 gian được trưng bày tại Hội báo toàn quốc 2026. Ảnh: DT

Theo quy định, các nội dung được AI hỗ trợ tạo lập không được phép đăng tải nguyên bản mà phải trải qua quá trình biên tập, hiệu đính, bổ sung ngữ cảnh và được người có thẩm quyền phê duyệt trước khi xuất bản. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan và trách nhiệm xã hội của báo chí.

Hội Nhà báo Việt Nam cũng nghiêm cấm việc sử dụng AI để tạo tin giả, số liệu giả, phát ngôn giả hoặc xây dựng các nhân vật không có thật nhằm đánh lừa công chúng. Việc sử dụng công nghệ để nhân bản giọng nói, khuôn mặt hoặc hình ảnh của cá nhân khi chưa được cho phép hoặc phục vụ mục đích gây hiểu lầm đều bị xem là hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Đối với công tác bảo mật thông tin, bộ quy tắc yêu cầu không được đưa lên các nền tảng AI công cộng những tài liệu mật, bản thảo chưa công bố, dữ liệu nguồn tin, dữ liệu cá nhân nhạy cảm hoặc các thông tin nội bộ của cơ quan báo chí. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các hệ thống AI hiện nay thường sử dụng dữ liệu đầu vào để tiếp tục huấn luyện và hoàn thiện mô hình.

Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí và người làm báo phải tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ khi ứng dụng AI. Việc sao chép, viết lại hoặc khai thác trái phép tác phẩm của người khác nhằm né tránh nghĩa vụ bản quyền đều không được chấp nhận. Những sản phẩm báo chí có sử dụng AI ở mức độ đáng kể cần được ghi nhãn hoặc có hình thức thông báo phù hợp để công chúng nhận biết.

Đối với các nội dung liên quan đến chính trị, quốc phòng, an ninh, thiên tai, dịch bệnh, trẻ em, các vụ án hoặc những vấn đề nhạy cảm khác, AI chỉ được phép tham gia hỗ trợ về mặt kỹ thuật. Việc phân tích, đánh giá, suy luận và đưa ra kết luận phải do con người thực hiện trên cơ sở kiểm chứng nhiều lớp nhằm bảo đảm độ tin cậy của thông tin.

Theo Hội Nhà báo Việt Nam, việc sử dụng AI trong hoạt động báo chí phải tuân thủ nghiêm các quy định của Luật Báo chí, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Sở hữu trí tuệ cùng các quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam. Đồng thời, mọi hoạt động ứng dụng công nghệ tự động hóa cần bám sát định hướng chính trị, chuẩn mực văn hóa và chiến lược phát triển đa nền tảng, đa phương tiện của từng cơ quan báo chí.

Việc ban hành bộ 10 quy tắc được kỳ vọng sẽ giúp các cơ quan báo chí chủ động thích ứng với làn sóng công nghệ mới, khai thác hiệu quả sức mạnh của AI trong khi vẫn bảo đảm các giá trị cốt lõi của nghề báo là sự thật, tính nhân văn và trách nhiệm đối với xã hội.