Hợp tác 3 Nhà thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học

Ngày 13/11, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành tổ chức Hội nghị hợp tác Nhà nước, Nhà trường, Doanh nghiệp về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026. Với chủ đề “Từ bài toán đến thị trường - Hợp tác 3 Nhà kiến tạo đột phá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”, hội nghị tập trung tìm giải pháp đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Hội nghị được tổ chức nhằm triển khai các kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 510/TB-VPCP ngày 1/10/2026 và Thông báo số 558/TB-VPCP ngày 28/10/2026. Theo định hướng này, mô hình hợp tác 3 Nhà cần chuyển sang cách tiếp cận thực chất hơn: các bộ, cơ quan và doanh nghiệp chủ động đặt hàng; viện nghiên cứu, trường đại học tổ chức nghiên cứu, phát triển giải pháp; Nhà nước kiến tạo cơ chế, hỗ trợ một phần ngân sách và chia sẻ rủi ro.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng một trong những yêu cầu quan trọng là thay đổi tư duy của cả nhà trường và doanh nghiệp. Nhà khoa học không thể chỉ dừng ở việc tạo ra kết quả nghiên cứu mà cần quan tâm đến nhu cầu thị trường, khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Ngược lại, doanh nghiệp cũng cần hiểu đặc thù nghiên cứu khoa học, sẵn sàng đầu tư cho những quá trình dài hạn và có độ rủi ro nhất định.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn phát biểu tổng kết hội nghị. Ảnh Hust

Theo Bộ trưởng, bài toán nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường. Nhà trường, viện nghiên cứu tham gia giải quyết những vấn đề đó, thay vì tự đề xuất đề tài rồi mới tìm doanh nghiệp đồng hành.

Bộ trưởng cũng lưu ý cần phân biệt sản phẩm khoa học, sản phẩm công nghệ và sản phẩm thương mại. Một kết quả nghiên cứu tốt mới là bước khởi đầu; để phát triển thành công nghệ hoàn chỉnh và đưa ra thị trường cần thêm nguồn lực, thời gian và sự phối hợp của nhiều chủ thể.

Doanh nghiệp đặt bài toán, nhà trường phát triển giải pháp

Phát biểu tại phiên khai mạc, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng nhấn mạnh hiệu quả hợp tác cần được đánh giá thông qua bài toán đã giải quyết, nguồn lực huy động và sản phẩm được thị trường chấp nhận.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh Hust

Theo đó, doanh nghiệp và đơn vị sử dụng công nghệ cần tham gia đặt bài toán ngay từ đầu; trường đại học, viện nghiên cứu đề xuất giải pháp; Nhà nước xác định những khâu cần hỗ trợ. Trong quá trình triển khai, các bên cùng đối chiếu kết quả với yêu cầu ban đầu, thống nhất trách nhiệm và phương án đưa sản phẩm vào ứng dụng.

Đồng quan điểm, PGS.TS. Tạ Hải Tùng, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng mô hình hợp tác ba nhà (Triple Helix) là nền tảng quan trọng thúc đẩy khoa học, công nghệ tại nhiều quốc gia. Trong đó, đầu tư của Nhà nước tạo lực đẩy, còn đầu tư của doanh nghiệp tạo lực kéo từ nhu cầu thị trường. Hai nguồn lực cần được kết hợp để hoạt động nghiên cứu vừa có định hướng chiến lược, vừa gắn với yêu cầu thực tiễn của nền kinh tế.

Từ thực tế hợp tác với doanh nghiệp, PGS.TS. Tạ Hải Tùng chỉ ra khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu trong trường đại học và khả năng tiếp nhận của doanh nghiệp. Trong khi doanh nghiệp cần giải pháp có thể ứng dụng trực tiếp vào sản xuất, kinh doanh, nhiều kết quả nghiên cứu vẫn dừng ở mức công nghệ thử nghiệm hoặc chế thử. Khoảng cách này được ví như “thung lũng chết” trong phát triển công nghệ.

PGS.TS. Tạ Hải Tùng - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội phát biểu tại phiên khai mạc. Ảnh Hust

Để thu hẹp khoảng trống, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ quá trình phát triển công nghệ liên tục từ nghiên cứu cơ bản đến nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao. Các bên cũng cần tham gia từ sớm, cùng xác định mục tiêu, đầu tư thiết bị, nhân lực và chia sẻ rủi ro trong quá trình nghiên cứu.

Hội nghị tổ chức ba phiên chuyên đề, tập trung vào những hướng hợp tác trọng tâm. Phiên thứ nhất bàn về mô hình Nhà nước đặt hàng, tập đoàn dẫn dắt, đại học đồng hành nhằm giải quyết các bài toán lớn quốc gia và làm chủ công nghệ chiến lược. Phiên thứ hai tập trung vào việc doanh nghiệp, địa phương đặt hàng, đồng tài trợ và đồng nghiên cứu với nhà trường trong đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Phiên thứ ba đề cập đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển doanh nghiệp khởi nguồn từ đại học. Các vấn đề được thảo luận gồm định giá công nghệ, xác lập quyền sở hữu trí tuệ, tìm kiếm nhà đầu tư và cơ chế thành lập, quản lý doanh nghiệp khởi nguồn.

Ban tổ chức cho biết đã tiếp nhận nhiều báo cáo từ cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp, lựa chọn 30 tham luận tiêu biểu để trình bày, ưu tiên những mô hình hợp tác có cách làm cụ thể, kết quả thực tiễn và khả năng nhân rộng.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nghe thuyết minh kết quả nghiên cứu của Đại học Bách khoa Hà Nội tại Triển lãm “Sản phẩm công nghệ hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”. Ảnh Hust

Bảy cam kết hợp tác phát triển công nghệ

Tại hội nghị, Đại học Bách khoa Hà Nội giới thiệu mô hình đổi mới sáng tạo liên ngành gắn kết 3 Nhà, hướng tới kết nối bài toán của doanh nghiệp với năng lực nghiên cứu của trường đại học và nguồn lực hỗ trợ từ Nhà nước.

Theo TS. Trương Công Tuấn, Giám đốc Trung tâm Sáng tạo và Khởi nghiệp sinh viên, Đại học Bách khoa Hà Nội có khoảng 1.100 giảng viên, trong đó 80% có trình độ tiến sĩ; quy mô đào tạo khoảng 43.000 sinh viên, cùng hệ thống 108 phòng thí nghiệm và 6 viện nghiên cứu chuyên ngành.

Một điểm nhấn trong mô hình là Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành, được triển khai từ ý tưởng khởi động ngày 27/6/2026 và khánh thành ngày 15/10/2026, nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Đại học Bách khoa Hà Nội. Không gian được thiết kế với ba tầng chức năng: nghiên cứu và tạo ra công nghệ; kết nối bài toán doanh nghiệp với nhóm nghiên cứu, hỗ trợ thử nghiệm và phát triển sản phẩm; hướng tới hình thành các trung tâm nghiên cứu xuất sắc và phòng thí nghiệm chung giữa nhà trường với doanh nghiệp.

Nhà trường kỳ vọng mô hình giúp mở rộng hợp tác với doanh nghiệp trong tiếp nhận bài toán, đồng sáng tạo và thử nghiệm sản phẩm; đồng thời kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu để phát triển dự án liên ngành. Đại học cũng đề xuất Nhà nước tăng cường đầu tư ngân sách, thúc đẩy cơ chế kết nối và chia sẻ nguồn lực.

Trong khuôn khổ hội nghị, triển lãm “Sản phẩm công nghệ hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” giới thiệu các sản phẩm, giải pháp hình thành từ sự phối hợp giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, hội nghị công bố 7 cam kết hợp tác thực hiện các chương trình khoa học và công nghệ của Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, với sự tham gia của 6 cơ sở giáo dục đại học và 15 doanh nghiệp, hợp tác xã.

Các chương trình tập trung vào những lĩnh vực như dữ liệu và trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý nông nghiệp, thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long; công nghệ lõi đường sắt đô thị; vật liệu nano cho cảm biến thông minh và linh kiện bán dẫn; AIoT trong nuôi trồng thủy sản; UAV thông minh phục vụ kinh tế tầm thấp; trí tuệ nhân tạo và thị giác máy tính cho sản xuất thông minh.

Kết quả hội nghị, gồm danh mục bài toán đề xuất đặt hàng, các mô hình hợp tác và kiến nghị về cơ chế tài chính, chia sẻ rủi ro, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, sẽ được Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Việc chuyển từ hợp tác theo thỏa thuận sang cùng xác định bài toán, đồng đầu tư và chịu trách nhiệm về đầu ra được kỳ vọng giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, tăng khả năng ứng dụng công nghệ và phát triển các sản phẩm có giá trị thực tiễn.