Giữa dòng chảy chuyển đổi số đang cuốn qua hầu hết các lĩnh vực kinh tế, vận tải hàng hóa Việt Nam vẫn là một ngành đặc thù: phân mảnh, phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân và thiếu kết nối dữ liệu. Trong bức tranh ấy, hành trình của Nguyễn Anh Tuấn - CEO nền tảng gọi xe tải Việt VTGO không chỉ là câu chuyện khởi nghiệp công nghệ, mà còn là nỗ lực bền bỉ đưa tư duy hệ thống và tự động hóa vào một ngành vốn quen vận hành bằng “thói quen”. Ở đó, tinh thần của người tuổi Ngọ - không đứng yên, không bỏ cuộc trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt.

Những vòng chạy định mệnh trước khi gặp chuyển đổi số

Tết luôn là thời khắc để con người tạm dừng lại giữa những guồng quay thường nhật, nhìn lại hành trình đã qua và hình dung con đường phía trước. Với Nguyễn Anh Tuấn, đó là khoảng lặng hiếm hoi để nhìn lại một chặng đường dài - không thẳng, nhiều khúc quanh, nhưng nhất quán ở tinh thần không ngừng chuyển động.

Tốt nghiệp khoa Kinh tế Hàng không - Trường Đại học Giao thông Vận tải năm 2001, anh mang trong mình nền tảng học thuật gắn với vận tải. Tuy nhiên, con đường sự nghiệp sau khi ra trường của anh lại không đi thẳng theo chuyên ngành. Những năm đầu, anh làm kinh doanh, tham gia các phòng dự án đầu tư - môi trường giúp anh rèn luyện tư duy thị trường, khả năng phân tích tài chính và thói quen nhìn vấn đề dưới góc độ hệ thống.

Năm 2006, anh chính thức khởi nghiệp với lĩnh vực thiết bị văn phòng, sau đó mở rộng sang kinh doanh máy móc và linh kiện phụ tùng. Đây là giai đoạn hình thành bản lĩnh doanh nhân: tự tìm khách hàng, tự xây dựng thị trường và tự chịu trách nhiệm với mọi quyết định. Những va vấp trong kinh doanh giúp anh hiểu rằng, để tồn tại lâu dài, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào may mắn hay quan hệ, mà phải có cấu trúc vận hành bền vững.

Bước ngoặt quan trọng đến vào năm 2008, khi anh chuyển sang lĩnh vực logistics, làm forwarder và nhập khẩu ủy thác. Từ đây, vận tải không còn là khái niệm lý thuyết, mà trở thành những bài toán rất cụ thể: chi phí, thời gian, thủ tục, sự chậm trễ và đặc biệt là tình trạng xe chạy rỗng chiều về. Mỗi chuyến hàng là một chuỗi vấn đề cần giải, và những “nỗi đau” ấy âm thầm tích tụ qua năm tháng.

Trong những chuyến công tác, hội chợ tại Trung Quốc, Nguyễn Anh Tuấn nhận ra một khác biệt rõ rệt: công nghệ đang trở thành nền tảng vận hành của nền kinh tế. Nhiều mô hình kinh doanh được xây dựng trên nền tảng số, tận dụng dữ liệu để tối ưu chi phí và mở rộng quy mô với tốc độ nhanh hơn rất nhiều. Từ đó, một câu hỏi lớn dần hình thành: vì sao vận tải Việt Nam - ngành xương sống của nền kinh tế vẫn vận hành chủ yếu bằng điện thoại và kinh nghiệm cá nhân?

Từ cú vấp công nghệ đến quyết định xây “sàn vận tải”

Năm 2012, Nguyễn Anh Tuấn thử sức với dự án công nghệ đầu tiên: xây dựng website kết nối nhà sản xuất thiết bị Trung Quốc với khách hàng Việt, đi kèm dịch vụ logistics, lắp đặt, bảo hành và cung cấp linh kiện thay thế. Ý tưởng đúng, nhưng đi trước thời điểm. Chi phí dịch thuật lớn, nền tảng công nghệ không được làm chủ, dự án buộc phải dừng lại sau một năm.

Thất bại này mang đến một bài học mang tính bản lề: muốn làm chuyển đổi số, doanh nghiệp không thể chỉ “thuê” công nghệ, mà phải hiểu và làm chủ nền tảng. Công nghệ không phải phần phụ trợ, mà là cấu trúc lõi của mô hình kinh doanh.

Đầu năm 2018, khi làn sóng kinh tế chia sẻ bùng nổ tại Việt Nam, anh nhìn thấy một tia lửa mới. Trong suốt 17 năm kinh doanh, anh đã thuê rất nhiều chuyến xe vận chuyển hàng hóa và nhận ra một thực trạng quen thuộc: xe tải chạy rỗng chiều về chiếm tỷ lệ lớn, trong khi số lượng xe tải cá nhân lại rất nhiều nhưng phân tán. Hai nguồn lực tồn tại song song, nhưng thiếu một nền tảng kết nối hiệu quả.

Ý tưởng về VTGO ra đời từ chính bài toán rất “đời” ấy. Tuy nhiên, ngay từ đầu, anh xác định không thể sao chép mô hình Uber cho vận tải hàng hóa. Vận tải không chỉ là “đặt xe - đi - trả tiền”, mà là một chuỗi nghiệp vụ phức tạp: giá cước, loại xe, kích thước hàng hóa, hành trình, hợp đồng, chứng từ, bảo hiểm và thanh toán.

Thay vì ứng dụng gọi xe đơn thuần, anh lựa chọn xây dựng sàn vận tải - nơi chủ xe và chủ hàng tương tác theo cơ chế chào giá cạnh tranh, minh bạch. Đây là con đường khó hơn, đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực hơn, nhưng tạo nền móng vững chắc cho việc tự động hóa và mở rộng hệ sinh thái logistics trong tương lai.

Chạy marathon logistics - từ nền tảng số đến hệ sinh thái

Khởi nghiệp công nghệ trong logistics hiếm khi diễn ra đúng kế hoạch. Với VTGO, cú sốc đầu tiên đến khi sản phẩm được xây dựng xong về hình thức nhưng không thể vận hành thực tế. Đội ngũ buộc phải thay toàn bộ nhân sự phát triển, xây dựng lại ứng dụng từ đầu. Thời gian kéo dài thêm, chi phí tăng gấp đôi, trong khi nguồn vốn dần cạn.

Để tiếp tục, Nguyễn Anh Tuấn phải bán chiếc ô tô gắn bó nhiều năm và thế chấp sổ đỏ vay ngân hàng. Đó là quyết định không dễ dàng, nhưng được đưa ra với niềm tin rằng dự án đang giải một bài toán lớn của ngành vận tải.

Khi nền tảng bắt đầu vận hành, bài toán “con gà - quả trứng” xuất hiện rõ nét: phải có đơn hàng mới thu hút chủ xe, nhưng phải có đủ chủ xe và uy tín thì chủ hàng mới sẵn sàng lên nền tảng. Trong bối cảnh nguồn lực tài chính hạn chế, VTGO không thể tăng trưởng nóng bằng cách “đốt tiền”. Con đường duy nhất là đi chậm mà chắc, tối ưu từng chi phí, hoàn thiện từng tính năng và xây dựng niềm tin bằng chất lượng của mỗi chuyến hàng.

Sau gần 8 năm kiên trì, VTGO đã xây dựng được sàn vận tải với hệ sinh thái gần 10.000 xe tải tại 34 tỉnh, thành. Đây chưa phải là đích đến, mà là những viên gạch đầu tiên cho một hệ sinh thái logistics số - nơi vận tải được kết nối với kho bãi, sửa chữa phương tiện, tài chính, bảo hiểm và các dịch vụ hỗ trợ khác.

Với Nguyễn Anh Tuấn, Tết chỉ là khoảnh khắc chậm lại, trước khi tiếp tục “chạy”. Chạy cho doanh nghiệp của mình, và xa hơn là cho một khát vọng lớn hơn: một ngành vận tải hiệu quả hơn, minh bạch hơn và được kết nối bằng công nghệ Việt. Hành trình ấy, đúng tinh thần của người tuổi Ngọ, sẽ còn dài nhưng không ngừng tiến về phía trước.

Thực hiện: Hà An

Đồ họa: Hà Anh