Bán một chiếc xe ra nước ngoài đã khó. Mang cả một mô hình di chuyển xanh qua biên giới còn khó hơn. Bởi khi Green SM, VinFast hay V-Green bước vào Indonesia, Philippines, Lào, Ấn Độ hay Kazakhstan, họ không chỉ gặp khách hàng mới. Họ gặp những hệ thống mới - luật taxi, điện lưới, bãi đỗ, văn hóa đi lại, khí hậu, cạnh tranh và sự thận trọng của thị trường.

MANG THEO NHIỀU HƠN MỘT CHIẾC XE

Trong công nghiệp, có những thứ đóng thùng được và có những thứ không. Một chiếc xe có thể được vận chuyển bằng tàu biển. Một trụ sạc có thể tháo lắp, đóng container, dựng lại ở nước khác. Một ứng dụng có thể đổi ngôn ngữ. Nhưng một mô hình vận hành thì không đi qua biên giới dễ như vậy. Nó phải học lại mặt đường, học lại khách hàng, học lại luật lệ, học lại điện lưới, học lại cả cách con người bước lên một chiếc taxi.

Đó là thách thức của Green SM khi mở rộng ra ngoài Việt Nam. Từ một hãng taxi điện trong nước, Green SM đã hiện diện ở nhiều thị trường quốc tế. Tháng 6/2026, doanh nghiệp ra mắt dịch vụ gọi xe thuần điện tại Almaty, Kazakhstan, đánh dấu sự hiện diện ở thị trường quốc tế thứ sáu. Trước đó, Green SM đã vào Lào, Indonesia, Philippines và Ấn Độ; tại Indonesia, dịch vụ mở rộng từ Jakarta sang các đô thị như Bekasi, Makassar, Surabaya. Những bước đi ấy cho thấy tham vọng không chỉ bán phương tiện, mà xuất khẩu một cách tổ chức giao thông điện.

Nếu VinFast là sản phẩm công nghiệp, Green SM là sản phẩm vận hành. Một chiếc VinFast bán cho khách hàng cá nhân cho biết thị trường nghĩ gì về thiết kế, giá bán, thương hiệu và dịch vụ hậu mãi. Một đội taxi điện lại cho biết chiếc xe chịu được đời sống đến đâu - chạy nhiều giờ, sạc liên tục, phục vụ khách lạ mỗi ngày, qua đường xấu, mưa nắng, tắc nghẽn, bụi, nhiệt độ, va đập nhỏ. Dữ liệu ấy rất đắt. Nó không nằm trong quảng cáo, mà nằm trong hao mòn.

Với doanh nghiệp Việt, xuất khẩu mô hình xanh có ý nghĩa rộng hơn việc mở thêm thị trường. Nó cho thấy một khả năng mới là Việt Nam không chỉ xuất khẩu lao động, nông sản, dệt may, điện tử lắp ráp hay một sản phẩm đơn lẻ. Việt Nam có thể thử xuất khẩu một hệ sinh thái dịch vụ - công nghiệp - dữ liệu. Xe do VinFast sản xuất, dịch vụ do Green SM tổ chức, hạ tầng sạc do V-Green tham gia phát triển, tài xế được đào tạo theo chuẩn, ứng dụng điều phối bằng dữ liệu. Đó là một lớp giá trị phức hợp hơn, khó hơn, nhưng nếu làm được sẽ tạo ra độ sâu khác cho công nghiệp Việt Nam.

Tuy vậy, càng phức hợp càng dễ vấp. Xuất khẩu mô hình xanh không phải câu chuyện mang màu sơn xanh đến một thành phố mới rồi chờ người dân đón nhận. Một khách hàng ở Almaty có thể quan tâm đến độ ấm trong xe vào mùa lạnh. Một người dùng ở Jakarta có thể quan tâm đến thời gian chờ giữa mưa và tắc đường. Một tài xế ở Manila có thể nhìn nghề lái điện bằng lăng kính thu nhập và chi phí sạc. Một nhà quản lý ở New Delhi sẽ hỏi về an toàn, pháp lý, dữ liệu, cạnh tranh. Mỗi thị trường có một câu hỏi riêng và mô hình chỉ sống được nếu biết nghe.

HẠ TẦNG KHÔNG ĐI THEO HÀNH LÝ

Điều khó nhất của xe điện khi ra nước ngoài không phải lúc nào cũng là chiếc xe. Nhiều khi là hạ tầng. Xe điện cần sạc. Sạc cần điện, đất, giấy phép, phần mềm, thanh toán, tiêu chuẩn an toàn, bảo trì. Một đội taxi điện nếu không có mạng sạc đủ tốt sẽ nhanh chóng mất lợi thế. Tài xế chờ sạc lâu, khách chờ xe lâu, doanh thu giảm, trải nghiệm xấu đi. Khi ấy, màu xanh trở thành gánh nặng vận hành.

V-Green đã ký thỏa thuận với các đối tác tại Indonesia để triển khai hơn 60.000 cổng sạc VinFast, với tổng đầu tư dự kiến 300 triệu USD. Đây là một dữ kiện đáng chú ý, bởi Indonesia không chỉ là thị trường đông dân mà còn là quốc gia có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng pin nhờ tài nguyên niken. Nhưng một thỏa thuận đầu tư mới là khởi điểm. Câu hỏi thật nằm ở triển khai: trạm đặt ở đâu, phục vụ ai, có đủ công suất không, chuẩn sạc có liên thông đến đâu, nguồn điện thế nào, chi phí đất ra sao, thời gian hoàn vốn bao lâu.

Ở Việt Nam, V-Green có lợi thế đi cùng hệ sinh thái VinFast và Green SM. Ra nước ngoài, lợi thế ấy vẫn có, nhưng phải thích nghi với đối tác địa phương, quy định địa phương và thói quen địa phương. Một mạng sạc ở Indonesia không thể sao chép nguyên mẫu mạng sạc ở Việt Nam. Thành phố đảo, đô thị công nghiệp, khu du lịch, vùng ngoại ô, cao tốc liên tỉnh, tất cả có nhịp sử dụng khác nhau. Xe taxi điện cần sạc nhanh và quay vòng. Xe cá nhân có thể sạc chậm qua đêm. Xe máy điện có thể cần đổi pin thay vì chờ sạc. Mỗi phân khúc là một sinh thái năng lượng riêng.

Đây cũng là nơi phép thử xuất khẩu trở nên nghiêm khắc. Nếu chỉ bán xe, doanh nghiệp có thể giao xe rồi xây mạng dịch vụ sau. Nếu vận hành taxi điện, mọi thứ phải đồng bộ ngay gồm xe, tài xế, sạc, bảo dưỡng, ứng dụng, trung tâm hỗ trợ, pháp lý, bảo hiểm, dữ liệu. Một khâu lỗi có thể kéo cả hệ thống xuống. Khách hàng không cần biết lỗi do trạm sạc, ứng dụng hay tài xế. Họ chỉ nhớ rằng chuyến đi không tốt.

Nhưng nếu làm được, lợi ích cũng lớn hơn. Một mô hình vận hành thành công ở nước ngoài sẽ tạo ra dữ liệu đa khí hậu, đa văn hóa, đa hạ tầng. VinFast có thể học xe chạy trong nóng ẩm Đông Nam Á, lạnh khô Trung Á, tắc nghẽn siêu đô thị, đường dài liên tỉnh, thói quen taxi khác nhau. Green SM có thể học cách đào tạo tài xế ở nhiều nền văn hóa. V-Green có thể học cách đặt trạm ở nhiều cấu trúc đô thị. Dữ liệu quốc tế, nếu được quản trị tốt, sẽ trở thành vốn tri thức.

XUẤT KHẨU NĂNG LỰC TỔ CHỨC

Có một sự khác biệt quan trọng giữa “đi ra thế giới” và “được thế giới chấp nhận”. Đi ra thế giới có thể bắt đầu bằng lễ ra mắt, hợp đồng, đội xe đầu tiên, cửa hàng đầu tiên. Được chấp nhận lại cần thời gian. Nó được đo bằng khách hàng quay lại, tài xế gắn bó, chi phí giảm dần, lỗi ít hơn, thương hiệu bớt xa lạ, chính quyền địa phương tin tưởng, đối tác muốn mở rộng. Một doanh nghiệp trưởng thành không chỉ biết khai trương, mà biết ở lại.

Với VinFast, các nguồn quốc tế như Reuters đã nhiều lần nhấn mạnh song song hai mặt: tăng trưởng giao xe mạnh, đặc biệt ở Việt Nam và Đông Nam Á; nhưng cũng có áp lực lỗ, dòng tiền, cạnh tranh toàn cầu và mức độ phụ thuộc vào thị trường trong nước. Đây là những cảnh báo cần thiết. Ra quốc tế không chỉ là câu chuyện danh dự quốc gia. Đó là cuộc chơi khắc nghiệt về chi phí vốn, tiêu chuẩn sản phẩm, mạng lưới hậu mãi, niềm tin người tiêu dùng, chính sách ưu đãi và năng lực chịu lỗ trong giai đoạn đầu.

Green SM tại Kazakhstan

Điều đáng quý ở một doanh nghiệp tiên phong là dám bước vào vùng khó. Nhưng điều cần ở một doanh nghiệp trưởng thành là biết chứng minh rằng mình học nhanh. Học từ phản hồi khách hàng. Học từ lỗi kỹ thuật. Học từ thị trường không thuận lợi. Học từ đối thủ. Học từ chính những quyết định sai. Công nghiệp hiện đại không tha thứ cho sự tự mãn. Nó chỉ tôn trọng năng lực cải thiện.

Ở góc độ quốc gia, câu chuyện xuất khẩu mô hình xanh còn gợi một suy nghĩ khác. Việt Nam muốn đi lên trong kỷ nguyên xanh không thể chỉ làm nơi lắp ráp cho chuỗi giá trị của người khác. Nhưng cũng không thể tự huyễn hoặc rằng chỉ cần ý chí là đủ. Phải có sản phẩm đủ tốt, dịch vụ đủ bền, tài chính đủ chịu đựng, dữ liệu đủ minh bạch, tiêu chuẩn đủ nghiêm và con người đủ học. Khát vọng tự chủ, nếu không được đặt trên kỹ nghệ, dễ thành lời nói đẹp. Kỹ nghệ, nếu thiếu khát vọng, lại dễ chỉ là gia công.

Green SM, VinFast và V-Green khi đi ra nước ngoài vì thế đang mang theo cả hai thứ: khát vọng và bài kiểm tra. Khát vọng cho thấy doanh nghiệp Việt không muốn đứng ngoài cuộc chuyển dịch xanh toàn cầu. Bài kiểm tra nhắc rằng thế giới không mua khát vọng nếu sản phẩm và dịch vụ không đủ sức thuyết phục.

Trong một thành phố xa Việt Nam, khi một chiếc taxi điện màu xanh dừng trước khách sạn, cửa xe mở ra, tài xế chào bằng ngôn ngữ địa phương, ứng dụng tính cước minh bạch, xe chạy êm qua một đại lộ lạ, đó là hình ảnh ấn tượng. Nhưng điều đáng nghĩ hơn nằm phía sau là chiếc xe ấy có được sạc đúng lúc không, pin có bền không, trạm có đủ không, tài xế có sống được với nghề không, doanh nghiệp có lãi được không, thị trường có chấp nhận lâu dài không?

Xuất khẩu mô hình xanh, xét đến cùng, là xuất khẩu năng lực tổ chức sự tin cậy. Tin cậy của phương tiện, của dịch vụ, của hạ tầng, của dữ liệu, của thương hiệu và của quốc gia đứng sau thương hiệu ấy. Nếu làm được, đó không chỉ là chuyện một hãng xe hay một ứng dụng gọi xe. Đó là tín hiệu rằng công nghiệp Việt Nam có thể bước vào tầng giá trị khó hơn. Nhưng tín hiệu ấy mới chỉ là mở đầu. Hành trình xanh vẫn còn những câu hỏi cuối cùng cần trả lời.

Thực hiện: Vân Anh

Đồ họa: Nhật Khang

(Xem tiếp kỳ 10: Hành trình xanh và những câu hỏi còn để ngỏ)