Liên hiệp hội và các cơ quan báo chí trong hệ thống luôn đồng hành bền chặt dù bối cảnh có thay đổi

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Hoàng Tùng

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh - Phó Chủ tịch Liên hiệp hội Việt Nam nhấn mạnh, báo chí từ lâu đã là kênh truyền thông chiến lược, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về khoa học và công nghệ đến với đội ngũ trí thức và nhân dân.

PGS.TS. Phạm Ngọc Linh phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Hoàng Tùng

Theo ông, báo chí cũng là diễn đàn rộng mở, nơi giới khoa học trao đổi học thuật, phản biện chính sách và chia sẻ tri thức một cách công khai, minh bạch. Hệ thống báo chí của Liên hiệp hội Việt Nam hiện gồm 68 báo và tạp chí khoa học. Dù theo đề án sẽ phải sắp xếp lại (chưa phê duyệt), nhưng yêu cầu nâng cao chất lượng, chuyên nghiệp hóa nội dung vẫn luôn là nhiệm vụ trung tâm.

Khẳng định vai trò của báo chí đối với sự phát triển của Liên hiệp hội Việt Nam, TS. Lê Công Lương - Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Ban Khoa học & Hợp tác Quốc tế Liên hiệp hội Việt Nam cho rằng, báo chí có thể lan toả tri thức khoa học và công nghệ (KH&CN), định hướng dư luận và phản biện xã hội, tăng cường nhận diện và vị thế Liên hiệp hội Việt Nam, là cầu nối tri thức - nhà quản lý - cộng đồng.

Từ đó, TS. Lê Công Lương đề xuất cần đổi mới nội dung, chuyển đổi số báo chí, nâng cao năng lực đội ngũ phóng viên, tăng cường phối hợp giữa báo chí và Liên hiệp hội Việt Nam. Hệ thống báo chí Liên hiệp hội Việt Nam phải trở thành diễn đàn của trí thức Việt Nam.

PGS.TS. Phạm Bích San (Tạp chí Nghe nhìn Việt Nam) nhận định, báo chí Liên hiệp hội thời kỳ này đã giúp hoàn thành 3 công việc khó khăn. Trước hết, hệ thống báo chí của Liên hiệp hội Việt Nam đã tạo công ăn việc làm cho nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong giai đoạn chuyển tiếp từ cơ chế bao cấp sang kinh tế thị trường, thông qua việc tổ chức hoạt động các tạp chí.

Trước đây, hàng trăm tờ báo, tạp chí và bản tin đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng, góp phần ổn định đời sống cho đội ngũ cán bộ khoa học, qua đó xây dựng uy tín và vị thế cho cả Liên hiệp hội và nền báo chí thuộc hệ thống.

Thứ hai, việc truyền thông về hoạt động và kết quả khoa học thông qua các ấn phẩm báo chí của Liên hiệp hội đã giúp khẳng định rõ vai trò của tổ chức như một lực lượng khoa học có đặc thù riêng, bổ sung tích cực cho hệ thống KH&CN quốc gia bên cạnh hai Viện hàn lâm và các trường đại học.

Nếu thiếu vắng hoạt động này, rất khó để Liên hiệp hội có được vị trí xứng đáng trong cộng đồng khoa học, nhất là khi vẫn tồn tại quan niệm chưa chính xác rằng Liên hiệp hội “không làm khoa học” - PGS.TS. Phạm Bích San nhấn mạnh. Ảnh: Hoàng Tùng

Cuối cùng, báo chí Liên hiệp hội còn đóng vai trò kết nối, giúp cộng đồng biết đến các nhà khoa học, vinh danh họ để biết "ai là ai". Ông nhấn mạnh rằng, phần lớn các nhà khoa học không có điều kiện kinh tế dư dả, vì vậy, những giá trị tinh thần và sự ghi nhận thông qua hệ thống báo chí chính là nguồn động lực quan trọng bù đắp cho những đóng góp thầm lặng của họ.

Mặc dù mối quan hệ giữa các tạp chí, báo trong hệ thống Liên hiệp hội là cộng sinh, hai chiều nhưng theo Tiến sĩ, Nhà báo Lê Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam cho biết, nhiều Liên hiệp hội địa phương chưa có chiến lược truyền thông bài bản, chủ động. Hoạt động phản biện thường mạnh ở trung ương nhưng còn yếu ở cấp tỉnh. Nhiều hội chuyên ngành chưa quen làm việc với báo chí, ngại phát biểu hoặc e dè trước sự chú ý dư luận dù họ sở hữu tri thức rất quý báu.

Theo Tiến sĩ, Nhà báo Lê Nghiêm, một số cơ quan báo chí còn thiên về tin bài phản ánh, chưa đầu tư nhiều cho các tuyến bài phân tích chính sách vốn cần thời gian và kỹ năng chuyên sâu. Ảnh: Hoàng Tùng

Để báo chí thực sự trở thành “đối tác tri thức” trong hoạt động tư vấn, phản biện chính sách, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam cho rằng, Liên hiệp hội Việt Nam cần chỉ định cán bộ đầu mối phụ trách truyền thông cấp trung ương và từng Liên hiệp hội tỉnh/thành. Các cơ quan báo chí có nhu cầu khai thác thông tin cần biết các đầu mối và kênh liên hệ rõ ràng, thuận tiện.

Tiến sĩ, Nhà báo Nguyễn Văn Cảm - Phó Tổng biên tập Tạp chí Khoa học Kỹ thuật Thú y khẳng định, báo chí là kênh truyền thông chiến lược của Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam. Thông qua báo chí, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về KH&CN được lan tỏa sâu rộng tới đội ngũ trí thức và các tầng lớp nhân dân. Báo chí đồng thời là diễn đàn để trí thức trao đổi ý kiến, phản biện chính sách và chia sẻ tri thức khoa học với cộng đồng.

Nếu báo chí là “kênh thông tin xã hội - truyền thông chính sách” thì tạp chí khoa học là “nền tảng học thuật” thể hiện năng lực nghiên cứu, phản biện và lan tỏa tri thức của hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam. Báo chí và tạp chí khoa học dù có chức năng khác nhau nhưng đều góp phần xây dựng vị thế của Liên hiệp Hội Việt Nam.

Để báo chí và tạp chí khoa học tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của Liên hiệp hội Việt Nam, Tiến sĩ, Nhà báo Nguyễn Văn Cảm đề xuất cần xây dựng chiến lược truyền thông tổng thể của VUSTA trong giai đoạn tới, đầu tư phát triển tạp chí khoa học theo chuẩn quốc gia và chuẩn quốc tế, tôn vinh các tác phẩm báo chí và công trình khoa học xuất sắc. Ảnh: Hoàng Tùng

Báo chí đại chúng lan tỏa nhanh, rộng, định hướng dư luận và tạo sự đồng thuận xã hội. Tạp chí khoa học đi sâu về chuyên môn, hỗ trợ chuyên gia, cơ quan quản lý và hoạt động phản biện chính sách. Sự kết hợp hài hòa giữa hai kênh truyền thông này giúp nâng cao toàn diện hiệu quả hoạt động của Liên hiệp hội Việt Nam, từ giáo dục cộng đồng, tập hợp trí thức đến tư vấn phản biện và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Đối với ông, báo chí nói chung và tạp chí khoa học nói riêng là hai trụ cột truyền thông quan trọng, góp phần nâng cao vị thế, uy tín và hiệu quả hoạt động của Liên hiệp hội Việt Nam. Phát huy tốt vai trò của hai lực lượng này chính là góp phần xây dựng một hệ sinh thái KH&CN mạnh, đội ngũ trí thức vững về việc thực hiện Nghị quyết số 57 - NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia để đưa Liên hiệp hội Việt Nam ngày càng lớn mạnh trong sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nhà báo Hồ Quang Lợi - Nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam cho rằng, báo chí của Liên hiệp hội phải trở thành nơi phản biện, trở thành diễn đàn tri thức khoa học Việt Nam để tạo nên sự khác biệt với các cơ quan báo chí đời sống, văn hoá xã hội. Giữa thời đại trí tuệ nhân tạo đang lên ngôi, tin giả, tin rác tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội, báo chí nói chung là trụ cột của truyền thông và định hướng truyền thông, báo chí khoa học lại càng có vai trò quan trọng. Do đó, việc sắp xếp phải có sự rõ ràng, rành mạch, tâm phục khẩu phục, không làm mất đi giá trị thế mạnh khối báo chí này.

Cuối cùng, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh nhận định, hội thảo cho thấy rõ vai trò, tầm vóc của hệ thống báo chí thuộc Liên hiệp hội trong sự phát triển của đất nước và của chính Liên hiệp hội Việt Nam. Mối quan hệ giữa Liên hiệp hội và các cơ quan báo chí từ hôm qua, hôm nay đến ngày mai luôn là mối quan hệ hai chiều, đồng hành bền chặt, dù bối cảnh có thay đổi.

Các tạp chí khoa học trong hệ thống đã góp phần tạo dựng uy tín, vị thế cho Liên hiệp hội Việt Nam, đồng thời Liên hiệp hội Việt Nam luôn hỗ trợ, tạo điều kiện để các cơ quan báo chí thực hiện tốt sứ mệnh đưa tiếng nói khoa học vào đời sống. Các tạp chí đã khẳng định được bản sắc riêng biệt của báo chí khoa học, trở thành cầu nối quan trọng giữa Liên hiệp hội, các nhà khoa học và xã hội.

Trong thời gian tới, trước yêu cầu tinh gọn và thay đổi, cần có tiêu chí rõ ràng, cách làm hợp lý để đảm bảo tính khoa học và sự đồng thuận. Liên hiệp hội Việt Nam có trách nhiệm tạo diễn đàn để các nhà khoa học và cơ quan báo chí bày tỏ tiếng nói, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn giữa Liên hiệp hội và các tạp chí khoa học.