“Nhân chứng thời tiền sử” giữa lòng Di sản Tràng An

Văn hoá giải trí
20/09/2025 04:04
Trong sâu thẳm hang Thung Bình 1, thuộc Quần thể Di sản Văn hóa-Thiên nhiên thế giới Tràng An (Ninh Bình), các nhà khảo cổ học đã bất ngờ tìm thấy một di cốt người có niên đại khoảng 13.000 năm tuổi.
aa
“Nhân chứng thời tiền sử” giữa lòng Di sản Tràng An
Các nhà khảo cổ học trong nước và quốc tế đang khai quật tại Tràng An, tỉnh Ninh Bình (Ảnh: SỞ DU LỊCH NINH BÌNH).

Phát hiện này không chỉ gây chấn động bởi độ quý hiếm, mà còn mở ra một cánh cửa mới để nhìn lại lịch sử loài người trong bối cảnh cuối cùng của Kỷ Băng hà.

Di cốt người đàn ông ở hang Thung Bình 1 được xem như một “nhân chứng thời tiền sử”. Với các nhà nghiên cứu khảo cổ, “nhân chứng” ấy đã bước ra từ dĩ vãng để kể lại câu chuyện sống động về đời sống con người tiền sử trên vùng đất Ninh Bình và Việt Nam cách đây hàng vạn năm.

Bằng chứng khảo cổ hiếm có và giải mã khoa học

Sau hơn 20 năm nghiên cứu tại quần thể danh thắng Tràng An, nhất là quá trình khai quật khảo cổ từ năm 2017 đến 2018, các nhà khoa học trong nước và quốc tế đã tìm thấy bộ xương được ký hiệu là TBH trong khu vực hang Thung Bình 1. Bộ xương có niên đại khoảng 13.000 năm trước và là một trong số ít di cốt người cuối Kỷ Băng hà được bảo tồn nguyên vẹn ở Đông Nam Á.

Bộ xương tìm thấy thuộc về một người đàn ông trưởng thành, cao khoảng 1m74, mất khi 35 tuổi. Điều đáng chú ý là cơ thể vẫn lưu lại vết thương do mũi lao thạch anh, một loại vũ khí quý hiếm và tinh xảo chưa từng thấy trong khảo cổ Đông Nam Á. Khả năng vết thương đã gây nhiễm trùng nặng, nhưng ông vẫn sống thêm nhiều tuần trước khi tử vong.

“Nhân chứng thời tiền sử” giữa lòng Di sản Tràng An
Bộ xương tìm thấy thuộc về một người đàn ông trưởng thành, cao khoảng 1m74, mất khi 35 tuổi.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Khắc Sử, Nghiên cứu viên cao cấp Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh: “Chiến binh này bị một mũi tên thạch anh - vũ khí quý hiếm chưa từng thấy trong khảo cổ Đông Nam Á - đâm xuyên vào cơ thể, gây ra vết thương nghiêm trọng dẫn đến nhiễm trùng và tử vong. Bộ di cốt còn cho chúng ta biết cư dân nơi đây đã thực hiện mai táng theo phương thức nằm co bó gối, phản ánh nét văn hóa nhân văn của cộng đồng thời đó”.

Giá trị lớn nhất không chỉ dừng lại ở việc tìm thấy bộ di cốt. Lần đầu tiên trên thế giới, các nhà khoa học đã giải mã thành công ADN của một cá thể người từng tồn tại cách đây 13.000 năm, được lưu giữ trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm. Đây là một thành công mang tầm vóc quốc tế, xóa bỏ định kiến lâu nay rằng vùng nhiệt đới không thể bảo tồn gien cổ. Mẫu ADN ty thể thu được là một trong những dữ liệu cổ xưa nhất tại Việt Nam, cho thấy cá thể người thuộc nhánh M, dòng di truyền bản địa, gắn bó với cộng đồng săn bắt, hái lượm ở Đông Nam Á và Nam Á. Kết quả này bổ sung mảnh ghép vô giá cho bản đồ gien toàn cầu, khẳng định vai trò của Đông Nam Á trong lịch sử di cư và tiến hóa nhân loại.

Tiến sĩ Thorsten Kahlert, Đại học Queen’s, chuyên gia dự án khảo cổ SUNDASIA (một dự án được thành lập với mục đích tìm hiểu về cuộc sống của người tiền sử) cho biết: “Khi đến đây, mục đích của chúng tôi là tìm ra những tư liệu khảo cổ, hiện vật về cuộc sống con người. Việc có thể tìm thấy một bộ xương người hoàn chỉnh như vậy là một phần thưởng đặc biệt nhất cho những người làm khảo cổ như chúng tôi”.

Dự án khảo cổ SUNDASIA tập trung tìm, phát hiện các di vật và mong muốn tái dựng cuộc sống của người tiền sử. Di sản Tràng An là khu vực đã trải qua nhiều biến động của môi trường, từng có lúc biển tiến và biển thoái. Việc có thể tìm hiểu qua các di vật, di cốt như trên về cách mà con người thích ứng với thay đổi của môi trường là một điều rất quan trọng. Dự án sẽ cho chúng ta thấy cách người tiền sử sống như thế nào và cung cấp thông tin cho việc chúng ta sẽ ứng phó với biến đổi khí hậu ở hiện tại và tương lai ra sao. Những phát hiện khảo cổ lớn ở đây còn là cơ hội quảng bá di sản Tràng An.

“Nhân chứng thời tiền sử” giữa lòng Di sản Tràng An
Chuyên gia khảo cổ học quốc tế phân tích các mẫu khảo cổ tại Tràng An. (Ảnh: SỞ DU LỊCH NINH BÌNH)

Ý nghĩa văn hóa, lịch sử

Từ góc độ khoa học, phát hiện khảo cổ nêu trên mở rộng hiểu biết về hình thái cơ thể, sức khỏe, bệnh lý và đời sống cộng đồng tiền sử. Nó cho thấy cư dân Tràng An từ 13.000 năm trước đã biết chế tác công cụ tinh vi, sử dụng đá quý làm vũ khí và tồn tại trong môi trường khắc nghiệt. Từ góc độ xã hội, đây là chứng tích về xung đột sinh tồn, đồng thời phản ánh nét văn hóa ứng xử nhân văn qua nghi thức mai táng.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình Nguyễn Cao Tấn nhận định: Sự kiện phát hiện những thành quả của nghiên cứu khoa học về di chỉ khảo cổ học ở Thung Bình 1 là quá trình rất lâu dài, bền bỉ của các nhà khoa học nói chung và của địa phương Ninh Bình nói riêng. Di chỉ này một lần nữa cho thấy Tràng An là kho di sản phong phú, đa dạng và vô cùng giá trị. Có thể khẳng định rằng, đây là phát hiện mang tính chất đột phá và có giá trị khoa học tương đối thú vị để chúng ta có một bức tranh toàn cảnh hơn về cuộc sống của con người tiền sử ở Tràng An từ xa xưa đến ngày nay.

“Nhân chứng thời tiền sử” giữa lòng Di sản Tràng An
Hiện di cốt đặc biệt này đang được bảo quản và trưng bày tại chùa Bái Đính.

Ở tầm rộng hơn, phát hiện này hòa quyện với dòng chảy lịch sử lâu dài của dân tộc với những dấu mốc quan trọng. Đó là hành trình 13.000 năm con người bền bỉ sinh tồn trên đất Tràng An; là 1.000 năm lịch sử dân tộc gắn với kinh đô Hoa Lư thời Đinh-Tiền Lê; là 80 năm hiện đại kể từ Cách mạng Tháng Tám 1945 - tất cả tạo thành mạch nguồn ký ức nối liền quá khứ với hiện tại, từ tiền sử đến lịch sử dựng nước và giữ nước.

Thành công của những phát hiện và nghiên cứu khảo cổ ở hang Thung Bình 1, Tràng An cũng lan tỏa mạnh mẽ trên các tạp chí quốc tế uy tín như Proceedings of The Royal Society B (2025) và các kênh truyền thông lớn: CNN, Fox, Yahoo, MSN,... cùng sự xác nhận của hơn 20 trường đại học hàng đầu thế giới như: Đại học Copenhagen (Đan Mạch), Queen’s Belfast (Vương quốc Anh). Những thông tin này đưa Tràng An trở thành tâm điểm chú ý của giới nghiên cứu và khảo cổ học và lịch sử toàn cầu. Mô hình phục dựng của nhân chứng thời tiền sử hiện được lưu giữ và trưng bày tại chùa Bái Đính, trong quần thể danh thắng Tràng An, cho phép công chúng trong nước và ngoài nước chiêm ngưỡng một chứng tích quý hiếm của nhân loại.

nhandan.vn
tan-hoang-minh
Tin bài khác
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 23/11/2026: Tuổi Ngọ tài lộc khởi sắc, tuổi Thìn cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 23/11/2026: Tuổi Ngọ tài lộc khởi sắc, tuổi Thìn cần thận trọng

Tử vi 12 con giáp ngày 23/11/2026 dự báo nhiều chuyển biến đáng chú ý trên các phương diện công việc, tài chính và tình cảm. Trong khi một số con giáp có cơ hội đón nhận tin vui, khẳng định năng lực và cải thiện thu nhập, một vài tuổi cần chú ý hơn đến cách ứng xử, quản lý chi tiêu và cân bằng cảm xúc. Cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trong ngày thứ Hai!
IEA cảnh báo thế giới có nguy cơ không đạt mục tiêu năng lượng tái tạo năm 2030

IEA cảnh báo thế giới có nguy cơ không đạt mục tiêu năng lượng tái tạo năm 2030

Công suất năng lượng tái tạo toàn cầu dự kiến đạt 9.710 GW vào năm 2030, thấp hơn mục tiêu tăng gấp ba lần so với năm 2022, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo.
Ba xu hướng AI định hình tự động hóa sản xuất năm 2027

Ba xu hướng AI định hình tự động hóa sản xuất năm 2027

Kiểm soát chất lượng tự điều chỉnh, AI không gian và robot tích hợp AI vật lý được dự báo là ba xu hướng nổi bật của ngành sản xuất trong năm 2027, thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ thử nghiệm AI sang ứng dụng trực tiếp trên dây chuyền.
BSR tài trợ 5 tỷ đồng xây dựng nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An

BSR tài trợ 5 tỷ đồng xây dựng nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An

Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) vừa khánh thành, bàn giao công trình Nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An (TP. Đà Nẵng), góp phần hoàn thiện cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giáo dục và tạo điều kiện phát triển toàn diện cho học sinh.
TP.HCM khai thác 100 xe giường nằm thuần điện đi Đà Lạt và miền Tây

TP.HCM khai thác 100 xe giường nằm thuần điện đi Đà Lạt và miền Tây

Trang bị bộ pin 357 kWh cho tầm hoạt động 450 km mỗi lần sạc, 100 xe giường nằm thuần điện vừa chính thức vận hành trên 3 tuyến liên tỉnh từ TP.HCM.
Path robotics đẩy mạnh phát triển AI vật lý trong sản xuất

Path robotics đẩy mạnh phát triển AI vật lý trong sản xuất

Path Robotics, doanh nghiệp công nghệ có trụ sở tại bang Ohio (Mỹ), vừa huy động thành công 300 triệu USD trong vòng gọi vốn Series E nhằm mở rộng nền tảng trí tuệ nhân tạo vật lý (Physical AI) cho lĩnh vực sản xuất. Nguồn vốn mới sẽ được đầu tư vào phát triển các ứng dụng robot, mở rộng nhiệm vụ tự động hóa và tăng cường đào tạo mô hình AI. Sau vòng gọi vốn, công ty được định giá 2,45 tỷ USD, nâng tổng số vốn huy động từ khi thành lập năm 2018 lên hơn 610 triệu USD.
Hà Nội miễn phí vé tham quan nhiều địa điểm văn hóa dịp 24/11

Hà Nội miễn phí vé tham quan nhiều địa điểm văn hóa dịp 24/11

Nhân Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, nhiều địa điểm văn hóa tại Hà Nội triển khai chương trình miễn phí vé tham quan. Đây là cơ hội để người dân khám phá những công trình di sản, bảo tàng nổi tiếng mà không tốn chi phí vào cửa.
Sân bay Gia Bình thúc đẩy kết nối hàng không toàn cầu tại Routes World 2026

Sân bay Gia Bình thúc đẩy kết nối hàng không toàn cầu tại Routes World 2026

Tham gia Routes World 2026 tại Đức, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đã có hơn 30 cuộc gặp với các hãng hàng không và đối tác quốc tế, mở rộng cơ hội hợp tác phát triển mạng đường bay, vận tải hàng hóa và kết nối hàng không khu vực.
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 22/11/2026: Tuổi Tỵ đón vận may, tuổi Mùi cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 22/11/2026: Tuổi Tỵ đón vận may, tuổi Mùi cần thận trọng

Tử vi 12 con giáp ngày 22/11/2026 mang đến những dự báo đáng chú ý về công việc, tài chính và tình cảm. Có con giáp gặp nhiều thuận lợi, cơ hội phát triển rộng mở, nhưng cũng có tuổi cần chú ý đến các mối quan hệ và cân nhắc kỹ lưỡng trước những quyết định quan trọng. Cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trong ngày Chủ nhật này!
TECHPRO NEXT 2026: Kiến tạo nền tảng vận hành thông minh cho tòa nhà thế hệ mới

TECHPRO NEXT 2026: Kiến tạo nền tảng vận hành thông minh cho tòa nhà thế hệ mới

Hội thảo TECHPRO NEXT 2026 giới thiệu nhiều giải pháp AIoT, Edge AI và tích hợp hệ thống, hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành tòa nhà; đồng thời đánh dấu sự ra mắt dịch vụ TECH TAILOR dành cho doanh nghiệp SME.
master