Những thành tựu nổi bật ngành khoa học công nghệ 2025

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ của ngành khoa học và công nghệ Việt Nam, với hàng loạt dấu ấn nổi bật từ tái cấu trúc bộ máy quản lý, hoàn thiện thể chế, xác lập các công nghệ chiến lược, đến bứt phá về hạ tầng số và lan tỏa tri thức số trong xã hội. Những thành tựu này không chỉ khẳng định vai trò then chốt của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mà còn tạo nền tảng quan trọng cho tăng trưởng nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Bộ Thông tin và Truyền thông hợp nhất Bộ Khoa học và Công nghệ

Ngày 1/3, Nghị định 55 của Chính phủ về tổ chức bộ máy Bộ Khoa học và Công nghệ (mới) có hiệu lực, đánh dấu việc Bộ Thông tin và Truyền thông hợp nhất Bộ Khoa học và Công nghệ. Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng giữ chức Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ. Đây được đánh giá là sự kiện tái cấu trúc quan trọng trong quản lý nhà nước, tạo ra sự hợp lực giữa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hình thành ba trụ cột thúc đẩy phát triển đất nước.

Giữa tháng 3, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố các giá trị cốt lõi: tiên phong - sáng tạo - đột phá - trung dũng - nghĩa tình, cùng phương châm hành động: làm gương - kỷ cương - trọng tâm - bứt phá. Đến tháng 8, Bộ ra mắt logo mới, với thiết kế thể hiện tinh thần đổi mới, tự chủ và sáng tạo trong kỷ nguyên mới.

Trong 9 tháng dẫn dắt, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng định hình lại ngành khoa học và công nghệ Việt Nam, với mục tiêu khoa học, công nghệ đóng góp 1%, đổi mới sáng tạo 3% và chuyển đổi số đóng góp 1% vào tăng trưởng GDP. Theo ông, những mục tiêu lớn và áp lực cao buộc bộ máy phải thay đổi cách làm, hướng mạnh hơn tới kết quả cuối cùng và tác động thực chất vào sự phát triển kinh tế - xã hội.

Hoàn thiện 10 luật về khoa học công nghệ trong 9 tháng

Sau khi hợp nhất, Bộ Khoa học và Công nghệ bắt tay vào tạo dựng hành lang pháp lý dẫn dắt sự phát triển của lĩnh vực, với mục tiêu tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế.

Trong vòng 9 tháng, Bộ chủ trì soạn thảo, lấy ý kiến, trình Quốc hội và được thông qua 10 luật, gồm: Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Luật Công nghiệp công nghệ số; Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi); Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; Luật Chuyển đổi số; Luật Công nghệ cao (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ; và Luật Trí tuệ nhân tạo.

Đây là dấu mốc hiếm có trong hoạt động lập pháp, không chỉ của ngành khoa học công nghệ mà với bất kỳ bộ, ngành nào, thể hiện rõ quyết tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc tháo gỡ điểm nghẽn. Thể chế - từng được xem là rào cản - nay trở thành động lực, lợi thế để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Sự ra đời của các luật mới giúp người dân tiếp cận dịch vụ số tốt hơn, được bảo vệ trên môi trường số, doanh nghiệp hưởng lợi từ môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và khuyến khích đổi mới, trong khi bộ máy nhà nước chuyển từ quản lý thủ tục sang quản lý dựa trên kết quả và tác động cuối cùng, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Triển khai điện hạt nhân

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng của Việt Nam trong quá trình chuẩn bị hạ tầng cho điện hạt nhân, khi chủ trương tái khởi động các dự án được Quốc hội thông qua từ cuối 2024 bắt đầu đi vào triển khai. Điện hạt nhân được xác định không chỉ là phương án năng lượng dài hạn, mà còn là lời giải cho bài toán nhu cầu điện tăng nhanh phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, các ngành công nghiệp công nghệ cao, đồng thời góp phần thực hiện cam kết trung hòa carbon.

Trong năm, năng lượng nguyên tử trở thành một trong những lĩnh vực được quan tâm ở cấp cao nhất. Tháng 9, Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng lãnh đạo Đảng, Chính phủ làm việc với Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, khẳng định quyết tâm phát triển điện hạt nhân như một nguồn năng lượng cho sự phát triển. Nguyên tắc xuyên suốt được nhấn mạnh là "không đánh đổi an toàn lấy tiến độ hay quy mô".

Về thể chế, Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi) được thông qua đã tạo nền tảng pháp lý mới cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và phát triển điện hạt nhân. Cùng với đó là các chương trình chuẩn bị công nghệ, đào tạo nhân lực chuyên sâu, rà soát quy hoạch và lộ trình tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, đặt nền móng thận trọng nhưng vững chắc cho giai đoạn tiếp theo.

Song hành với nỗ lực nội tại, Việt Nam tích cực mở rộng hợp tác quốc tế, đặc biệt với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Thông qua đợt đánh giá Cơ sở hạ tầng điện hạt nhân tích hợp (INIR), đoàn chuyên gia IAEA không chỉ ghi nhận những bước tiến khả quan của Việt Nam mà còn đưa ra các khuyến nghị then chốt để hoàn thiện khung pháp lý và năng lực thực thi. Sự kiện này là minh chứng cho cam kết của Việt Nam trong việc phát triển điện hạt nhân theo chuẩn mực quốc tế, ưu tiên tối đa tính an toàn và minh bạch cho dự án nhà máy đầu tiên.

Công bố 11 nhóm công nghệ chiến lược

Ngày 12/6, Thủ tướng ký ban hành Quyết định 1131 về Danh mục công nghệ chiến lược, xác lập những công nghệ Việt Nam ưu tiên phát triển và tiến tới tự chủ.

Danh mục 11 nhóm và 35 sản phẩm công nghệ chiến lược gồm: Trí tuệ nhân tạo, bản sao số, thực tế ảo/thực tế tăng cường; Điện toán đám mây, lượng tử, dữ liệu lớn; Blockchain; Mạng di động thế hệ sau; Robot và tự động hóa; Chip bán dẫn; Y - sinh học tiên tiến; Năng lượng, vật liệu tiên tiến; Đất hiếm, đại dương, lòng đất; An ninh mạng; Hàng không, vũ trụ.

Không chỉ là một danh mục, Quyết định 1131 thể hiện rõ chiến lược của Việt Nam về con đường phát triển bằng khoa học và công nghệ: tập trung, chọn lọc công nghệ then chốt để tự chủ. Việc công bố nhanh chóng thúc đẩy các viện nghiên cứu và trường đại học chú trọng nguồn lực cho những mảng được xác định trọng tâm. Nhiều doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch đầu tư, mở rộng nghiên cứu liên quan đến AI, bán dẫn, thiết bị bay không người lái,... Các chính sách và chiến lược phát triển của cơ quan quản lý cũng bổ sung những điều khoản riêng ưu tiên đặc biệt cho nhóm công nghệ này.

Tháng 9, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục chọn ra những sản phẩm, công nghệ có thể triển khai sớm trong năm 2025, gồm Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo; AI Camera; Robot di động tự hành; 5G; Blockchain và các ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản mã hóa; Thiết bị bay không người lái UAV. Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam có thể làm chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, chuỗi khối, bán dẫn, công nghệ lượng tử, nano, thông tin di động 5G, 6G, thông tin vệ tinh và một số công nghệ mới nổi.

Tốc độ Internet lần đầu vào top 20 thế giới

Sau nhiều năm gần như đi ngang, tốc độ Internet Việt Nam trên bảng xếp hạng Ookla Speedtest đã bứt phá mạnh từ quý I/2025, liên tiếp lập kỷ lục mới về cả tốc độ và thứ hạng. Trong giai đoạn tháng 7-9, Việt Nam lần đầu vươn lên vị trí thứ 8 về Internet cố định và thứ 14 về Internet di động, trong khi chỉ một năm trước cả hai hạng mục còn ngoài top 30.

Bước tiến này đến từ nỗ lực đồng bộ của cơ quan quản lý và doanh nghiệp viễn thông nhằm hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết 57 về xây dựng hạ tầng số hiện đại, băng thông siêu rộng. Riêng lĩnh vực di động, việc thương mại hóa 5G từ cuối năm 2024 đã giúp mạng 5G phủ khoảng 59% dân số. Viettel đã lắp đặt hơn 20.000 trạm 5G, dự kiến nâng lên 30.000 trạm, phủ sóng 90% dân số; dải tần 700 MHz được đấu giá thành công, tạo điều kiện phổ cập 5G. Đáng chú ý, hơn 2.500 trạm 5G do doanh nghiệp Việt phát triển đã chính thức vận hành.

Ở mảng hạ tầng cố định, hai tuyến cáp quang biển mới ADC và SJC-2 nâng tổng dung lượng thiết kế lên 198 Tbps, cùng với tuyến cáp quang đất liền VSTN do Việt Nam làm chủ. Các công nghệ Wi-Fi 7, XGS-PON và gói cước Internet 1 Gbps giá hợp lý tiếp tục được triển khai rộng rãi, góp phần phổ cập kết nối tốc độ cao.

Hướng tới năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu có 15 tuyến cáp quang biển quốc tế với tổng dung lượng 350 Tbps, mạng 5G phủ 99% dân số và 100% người dùng có khả năng truy nhập Internet tốc độ 1 Gbps.

Kỷ niệm 80 năm ngành Bưu chính Viễn thông, 66 năm ngành Khoa học và Công nghệ

Ngày 29/9, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức lễ kỷ niệm 80 năm ngành Bưu chính Viễn thông, 66 năm ngành Khoa học và Công nghệ. Đây là sự kiện lớn và quy mô nhất kể từ khi hai bộ hợp nhất, với sự tham dự của hơn 2.000 người.

Sự kiện làm nổi bật vai trò của các thế hệ làm công tác bưu chính, viễn thông, khoa học, công nghệ, góp phần đưa Việt Nam phát triển vượt bậc, từ quốc gia nghèo, bị bao vây cấm vận trở thành nền kinh tế quy mô lớn thứ tư Đông Nam Á, thứ 32 thế giới, hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu, sau gần 40 năm đổi mới.

Tại lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong định hướng phát triển Việt Nam. Đây không chỉ được xem như một lựa chọn mà là "con đường sống còn để đất nước phát triển nhanh, bền vững".

Cũng trong dịp này, Bộ Khoa học và Công nghệ được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất. Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng được tặng thưởng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất.

Triển lãm thành tựu Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

Triển lãm diễn ra từ ngày 28/8 đến 5/9 tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia (VEC), Cổ Loa, trong khuôn khổ Triển lãm thành tựu Đất nước kỷ niệm 80 năm Quốc khánh. Đây là sự kiện quy mô lớn chưa từng có, quy tụ 28 bộ, ngành, 34 địa phương, hơn 110 doanh nghiệp với trên 230 gian hàng, trải rộng trên diện tích 90 ha.

Tại không gian nhà triển lãm Kim Quy, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được thể hiện xuyên suốt, từ robot hình người, UAV đến trải nghiệm thực tế ảo, gắn kết chặt chẽ với đời sống, sản xuất và tầm nhìn phát triển dài hạn. Do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, khu trưng bày giới thiệu gần 100 hiện vật tiêu biểu theo dòng lịch sử, từ vũ khí, thiết bị thời chiến đến công nghệ 5G Make in Viet Nam, vệ tinh Vinasat-1, lò phản ứng hạt nhân và các sản phẩm trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh Nghị quyết 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt cho phát triển đất nước, triển lãm là minh chứng sinh động cho khát vọng một tương lai Việt Nam được dẫn dắt bởi công nghệ.

Bình dân học vụ số

Lấy cảm hứng từ phong trào “Bình dân học vụ” năm 1945, “Bình dân học vụ số” ra đời năm 2025 nhằm phổ cập tri thức số trong bối cảnh mới. Phát động phong trào, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh việc kế thừa tinh thần lịch sử phải gắn với ứng dụng thực tiễn, giúp người dân tự tin, chủ động thích ứng trong môi trường số.

Từ tháng 4, nền tảng “Bình dân học vụ số” được triển khai toàn quốc, cung cấp các khóa học trực tuyến về kỹ năng số cơ bản, an toàn thông tin, dịch vụ công và ứng dụng công nghệ trong đời sống, với chi phí thấp và khả năng tiếp cận rộng, kể cả vùng sâu, vùng xa.

Phong trào nhanh chóng lan tỏa tại nhiều bộ, ngành, địa phương thông qua các điểm học cộng đồng và Tổ công nghệ số, hỗ trợ người dân sử dụng thiết bị, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến và nâng cao kỹ năng an toàn mạng; đồng thời đưa nội dung AI và công nghệ mới vào trường học.

Đến giữa tháng 12, nền tảng đã triển khai 20 khóa học với hơn 578.000 lượt tham gia; hơn 93.500 Tổ công nghệ số cộng đồng được vận hành, góp phần nâng tỷ lệ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến tăng gấp chín lần.

Thực hiện: Hà An

Đồ họa: Hà Anh