Quy hoạch Điện VIII chậm ban hành sẽ ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng công nghệ và tài chính

Việt Nam là một nước đang phát triển, tốc độ tăng trưởng cao, vì thế, nhu cầu sử dụng năng lượng, đặc biệt là điện năng ngày càng tăng cao. Tương ứng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu năng lượng cũng tăng mạnh, kèm theo vởi việc gia tăng năng lượng đó là lượng khí thải ra môi trường từ ngành năng lượng ngày càng lớn.

• Sản xuất hydro xanh từ các nguồn năng lượng mặt trời, năng lượng gió
• Nghiên cứu và đánh giá mô hình tái chế rác thải từ pin năng lượng mặt trời
• Quy hoạch điện VIII được yêu cầu tiếp tục hoàn thiện

Để đạt các mục tiêu về phát triển kinh tế xanh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật về phát triển năng lượng. Nước ta đã và đang đẩy mạnh thực hiện chuyển đổi ngành năng lượng theo tinh thần phát huy nội lực, đồng thời tăng cường sự hợp tác, hỗ trợ từ các đối tác phát triển. Trong đó, đã giảm dần nguồn điện sử dụng nhiên liệu hoá thạch, ưu tiên phát triển các nguồn điện năng lượng tái tạo, năng lượng mới và sạch. Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ đã cam kết tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc lần thứ 26 (COP26) là Việt Nam sẽ thực hiện mục tiêu đạt trung hòa carbon (Net-zero) vào năm 2050.

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp hội), với tư cách là một một tổ chức chính trị-xã hội của đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam, trong thời gian qua đã tham gia tư vấn, góp ý, cung cấp tư liệu cho nhiều hoạt động giám sát chuyên đề hoặc xây dựng luật, pháp lệnh của các ủy ban của Quốc hội.

Liên hiệp Hội Việt Nam cũng phối hợp với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bộ TN&MT tổ chức Hội thảo “Lấy ý kiến các tổ chức, nhà khoa học về Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)” để cung cấp thêm các ý kiến dựa trên luận cứ khoa học một cách khách quan, trung thực cho các đại biểu Quốc hội trong quá trình xây dựng Luật Đất đai.

Trên tinh thần đó, sáng 6/3, tại Hà Nội, Liên hiệp hội đã phối hợp với Ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức Hội thảo “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển năng lượng giai đoạn 2016-2021: Thực trạng và giải pháp”.

Tại hội thảo các nhà khoa học, chuyên gia đã cùng nhau trao đổi, đưa ra những ý kiến tâm huyết để kiến nghị Quốc hội tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật phát triển năng lượng Việt Nam bền vững, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng, phát triển kinh tế – xã hội đất nước.

Chia sẻ trước hội nghị, TSKH. Mai Duy Thiện – Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam (VCEA) cho biết: Việt Nam có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo (NLTT), đặc biệt là năng lượng gió và năng lượng mặt trời, trong những năm vừa qua, đầu tư cho NLTT ở nước ta phát triển vượt bậc, tính đến thời điểm hiện tại, tổng công suất các nhà máy điện năng lượng tái tạo và thủy điện vừa và lớn đạt 43.126 MW chiếm 55,2% tổng công suất hệ thống điện của Việt Nam (78121 MW), trong đó điện gió 4.126 MW, điện mặt trời mái nhà 7.660 MW, điện mặt trời trang trại 8.904 MW, thủy điện 22.111MW, điện sinh khối 325 MW. Hệ thống điện Việt Nam có quy mô lớn nhất khu vực Đông Nam Á, về điện mặt trời, Việt Nam đứng trong top 10 quốc gia có công suất lắp đặt điện mặt trời cao nhất. Như vậy chuyển đổi năng lượng và phát triển năng lượng sạch, năng lượng tái tạo (NLTT) đã là xu hướng chủ đạo trong phát triển năng lượng, phát triển nguồn điện và là tất yếu trong phát triển bền vững, phát triển xanh không chỉ của Việt Nam mà còn trên toàn thế giới.

Khái quát hiện trạng cung cầu về năng lượng quốc gia TS. Nguyễn Thăng Long Hội KHCN Sử dụng Năng lượng Tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam cho biết: Tương ứng với sự phát triển của nền kinh tế (tăng trưởng bình quân GDP giai đoạn 2001-2010 là 7,26%/năm, 2011-2015 tăng 5,91%/năm, 2016-2020 tăng 5,99%/năm), nhu cầu năng lượng cũng tăng mạnh: giai đoạn 2001-2010 tăng khoảng 10%/năm, 2011-2015: tăng 11%/năm và 2016-2020 tăng khoảng 10-11%. Đồng thời, một hệ quả liên quan là phát thải khí nhà kính từ ngành năng lượng chiếm khoảng 63% tổng lượng phát thải của Việt Nam năm 2010 và dự ước sẽ chiếm khoảng 73% và 80% vào năm 2030 và 2045 tương ứng. Trong tương lai gần, các nguồn năng lượng sơ cấp sẽ không đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng của nền kinh tế. Việt Nam đang phải nhập khẩu than để sản xuất điện và sẽ cần nhập khẩu LNG từ năm 2023. Trong hiện trạng tiêu thụ năng lượng ở Việt Nam, thành phần sử dụng năng lượng chiếm tỷ trọng lớn là các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, cũng là đối tượng cần đặc biệt chú trọng cung cấp đủ năng lượng cho hoạt động, đang tăng lên hàng năm, vừa là tín hiệu đáng mừng cho nền kinh tế nhưng cũng đặt ra thách thức về đáp ứng năng lượng.

Theo đó, cùng với sự phát triển của năng lượng tái tạo này các chuyên gia có những đề xuất, kiến nghị với Quốc hội:

Ông Trần Đình Long – Hội Điện lực Việt Nam bày tỏ mong muốn: quy hoạch Điện VIII cần sớm được phê duyệt nếu chậm sẽ ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng công nghệ và tài chính; các yếu tố về chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, sạch đã được xem xét trong QHĐ VIII. Đến 2035 phát thải từ ngành điện đạt đỉnh 239 triệu tấn CO₂ đến năm 2050 còn khoảng 30 triệu tấn là phù hợp chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu; các biện pháp điều hành sẽ được điều chỉnh phù hợp với biến động về nhu cầu, tiến độ xây dựng nguồn và các công trình điện, giá cả các nguồn năng lượng…; sớm có quy định rõ ràng về điều kiện kỹ thuật, tiêu chuẩn kết nối với lưới điện, phòng chống cháy nổ,…; giá điện cần được tính toán đầy đủ, rõ ràng, đảm bảo khả năng thu hồi vốn và lợi nhuận hợp lý của chủ đầu tư, thực hiện tốt cơ chế cạnh tranh và thu hút vốn từ các nguồn đầu tư ngoài nhà nước.

Về đề xuất sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Luật sử dụng Năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (NLTK&HQ), TS. Nguyễn Thăng Long bày tỏ: Thứ nhất, hoàn thiện quy định nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong hoạt động sủ dụng NLTK&HQ: Tăng cường phân cấp quản lý Nhà nước trong lĩnh vực sủ dụng NLTK&HQ giữa các cơ quan trung ương và địa phương; tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát, thống kê dữ liệu năng lượng, công tác báo cáo của cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương đối với hoạt động sủ dụng NLTK&HQ, chế tài và xử lý vi phạm. Thứ hai, sửa đổi bổ sung quy định về quản lý nhà nước trong các hoạt động chuyên ngành, tăng cường chế tài, xây dựng chính sách và biện pháp quản lý phù hợp để khuyến khích hoạt động sử dụng NLTK&HQ đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bổ sung quy định chế tài/khen thưởng đối người đứng đầu cơ sở sử dụng năng lượng ….Thứ ba, sửa đổi bổ sung các quy định về hoạt động dịch vụ tư vấn năng lượng, kiểm toán năng lượng, đào tạo nhân lực trong lĩnh vực sử dụng NLTK&HQ…; Thứ tư, hoàn thiện quy định về các chính sách ưu đãi, công cụ hỗ trợ tài chính trong lĩnh vực sủ dụng NLTK&HQ; Bổ sung quy định mới về Quỹ phát triển năng lượng bền vững, thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; Thứ năm, hoàn thiện quy định về chính sách chuyển đổi thị trường và quản lý hiệu suất phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng.

Cùng trong khuôn khổ hội nghị, các nhà khoa học, chuyên gia đã cùng nhau trao đổi, đưa ra những ý kiến tâm huyết để kiến nghị Quốc hội tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật phát triển năng lượng Việt Nam bền vững, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng, phát triển kinh tế – xã hội đất nước.

Đỗ Phương