Tiêu chuẩn ESG ở Việt Nam vẫn còn mới mẻ, thiếu đồng bộ và đối mặt với nhiều thách thức

Hội thảo có sự góp mặt của các nhà khoa học, chuyên gia, lãnh đạo doanh nghiệp,... Ảnh: Hoàng Tùng

Ông Nguyễn Quyết Chiến - Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho hay, hội thảo được tổ chức trong bối cảnh thế giới đang có những thay đổi to lớn khó lường, những thách thức chưa từng có về biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường và vấn đề bình đẳng xã hội. Trong khi đó, xu thế phát triển của toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình thâm dụng tài nguyên sang mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Việc thực hiện, thực thi bộ ba tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (viết tắt là ESG) đã trở thành yếu tố quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh, trở thành thước đo quan trọng để đánh giá năng lực cạnh tranh, tăng cường lợi thế cạnh tranh và thu hút đầu tư của mỗi doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN).

Tại Thủ đô Hà Nội, các DNVVN chiếm tỉ lệ lớn, trong đó có đóng góp quan trọng vào tạo công ăn việc làm, tăng trưởng GDP và ổn định xã hội. Theo các số liệu thống kê, tính đến hết năm 2024, số DNVVN chiếm 98.2% trong tổng số 400.000 doanh nghiệp đăng ký thành lập trên địa bàn thành phố Hà Nội, đã tạo việc làm cho 55.1% lực lượng lao động và đóng góp trên 40% GDP cho thành phố.

Ông Nguyễn Quyết Chiến phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Hoàng Tùng

Tuy nhiên, phần lớn các DNVVN vẫn còn hạn chế về nhiều mặt như thiếu thông tin về ESG, mức độ quan tâm về ESG, về năng lực công nghệ quản trị rủi ro, tiếp cận thị trường xuất khẩu, đặc biệt là nguồn lực tài chính để áp dụng và thực thi tiêu chuẩn ESG vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của chính doanh nghiệp mà còn tác động đến tiến trình phát triển hội nhập kinh tế của Thủ đô Hà Nội và cả nước.

Xuất phát từ thực tiễn cấp thiết đó, Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) phối hợp với Viện Kinh tế và Phát triển tổ chức hội thảo với mục tiêu tạo ra một diễn đàn mở để các nhà quản lý, các chuyên gia, nhà khoa học, đặc biệt là đại diện các doanh nghiệp cùng nhau chia sẻ thông tin, thảo luận, phân tích tình hình thực thi tiêu chuẩn ESG tại các DNVVN trên địa bàn thành phố Hà Nội, chỉ ra những cơ hội thách thức, những khó khăn trong quá trình thực thi tiêu chuẩn này. Đồng thời, phân tích bài học, kinh nghiệm từ các mô hình trong nước và một số quốc gia trên thế giới.

Ông Chiến hy vọng rằng, hội thảo sẽ không chỉ dừng lại ở nội dung trao đổi mang tính học thuật mà còn có ý kiến đề xuất, kiến nghị, những gợi ý tư vấn chính sách cụ thể, thiết thực, có khả thi cao nhằm:

• Góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng doanh nghiệp, nhất là các DNVVN, các cơ quan quản lý, các hiệp hội ngành nghề và toàn xã hội về tầm quan trọng của việc thực thi ESG đối với sự phát triển bền vững.
• Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và chính quyền địa phương thành phố Hà Nội, tạo điều kiện thuận lợi để các DNVVN dễ dàng tiếp cận và áp dụng tiêu chuẩn này.
• Xây dựng bộ công cụ và hướng dẫn chi tiết, phù hợp với đặc thù và quy mô của các DNVVN tại Hà Nội, giúp các doanh nghiệp có thể tự đánh giá, xây dựng lộ trình và triển khai tiêu chuẩn một cách phù hợp, hiệu quả.
• Thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức tài chính nhằm hình thành hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện từ đào tạo nguồn nhân lực, kỹ năng quản trị, tiếp cận thông tin thị trường, thị trường xuất khẩu, ứng dụng chuyển giao công nghệ, chuyển đổi số, tiếp cận nguồn vốn.
• Đề xuất hình thành các cơ chế khuyến khích về tài chính, về thuế, đầu tư để các DNVVN có thể chủ động tích cực áp dụng tiêu chuẩn ESG biến thách thức thành cơ hội, biến tiêu chuẩn ESG thành lợi thế cạnh tranh và động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh đất nước đang đồng lòng triển khai, thúc đẩy mạnh mẽ, phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS. Hoàng Văn Phụ - Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện Kinh tế và Phát triển cho biết, trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế sâu rộng của Việt Nam cũng như nhu cầu phát triển bền vững đang trở thành xu thế tất yếu cho sự phát triển của một quốc gia, mỗi địa phương, mỗi doanh nghiệp.

Không nằm ngoài xu thế, với Việt Nam nói chung và Thủ đô Hà Nội nói riêng đang nỗ lực chuyển mình mạnh mẽ để hướng tới kiến tạo một nền kinh tế xanh, minh bạch và phát triển bền vững trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, mở ra một thời kỳ mới về quản lý phát thải khí nhà kính, thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.

Trong hành trình đó, khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các DNVVN vốn được xác định là động lực phát triển của nền kinh tế, đóng góp vai trò then chốt. Tuy nhiên, trước những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế, đặc biệt là cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, EU và sự dịch chuyển dòng vốn đầu tư toàn cầu ưu tiên cho các hoạt động kinh doanh có trách nhiệm, DNVVN của Hà Nội đang đứng trước một cơ hội cũng như một thách thức lớn.

Do đó, việc chủ động áp dụng tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị không còn là một lựa chọn mang tính tự nguyện, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Các doanh nghiệp phải áp dụng để tồn tại, phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tiêu chuẩn ESG là một bộ khung toàn diện giúp doanh nghiệp đánh giá và công bố hiệu quả các hoạt động trên ba trụ cột: có trách nhiệm bảo vệ môi trường, thực hành xã hội, quản trị doanh nghiệp bền vững.

PGS.TS. Hoàng Văn Phụ khẳng định, việc thực thi tiêu chuẩn ESG sẽ giúp các DNVVN cải thiện được hiệu quả trong sử dụng tài nguyên, giảm chi phí vận hành, hấp dẫn các nhà đầu tư, dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính để nâng cao thương hiệu xây dựng niềm tin, uy tín của các đối tác và người tiêu dùng, cộng đồng. Ảnh: Hoàng Tùng

Là trung tâm kinh tế chính trị và văn hoá của cả nước, sở hữu một lực lượng DNVVN đông đảo và năng động, nhận thức được tầm quan trọng của phát triển bền vững trong thời gian qua, thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy, tăng trưởng xanh, hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc thực thi tiêu chuẩn ESG trong cộng đồng DNVVN trên địa bàn vẫn còn mới ở giai đoạn ban đầu, gặp nhiều khó khăn và thách thức.

Việc thực thi thành công tiêu chuẩn ESG tại DNVVN trong bối cảnh hiện nay không chỉ là nhiệm vụ của doanh nghiệp, mà là sự nghiệp chung đòi hỏi sự chung tay, bằng lòng của cả hệ thống chính trị và các nhà quản lý, các nhà khoa học, các hiệp hội và toàn xã hội.

Ông Hoàng Văn Phụ kỳ vọng, hội thảo sẽ là diễn đàn mở để mọi người cùng nhau thảo luận, tháo gỡ những vướng mắc, đề xuất giải pháp khả thi, góp phần xây dựng một lộ trình rõ ràng, hỗ trợ hiệu quả cho các DNVVN của Thủ đô Hà Nội mạnh dạn thực thi tiêu chuẩn ESG, biến thách thức thành cơ hội, nắm bắt xu thế phát triển bền vững, vững vàng hội nhập quốc tế.

Chia sẻ tổng quan về ESG, sự hình thành và xu thế toàn cầu hiện nay, PGS.TS. Đỗ Anh Tài - Phó Hiệu trưởng Đại học Phenikaa, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế & Phát triển nhấn mạnh, tiêu chuẩn ESG chú trọng xây dựng nhiều hơn vào các tiêu chí để có thể đo lường, so sánh, kiểm chứng để trở thành công cụ quản trị rủi ro. Sự phát triển của tiêu chuẩn ESG trong thời gian qua đã thể hiện thông qua việc hàng loạt các tổ chức quốc tế, Chính phủ, doanh nghiệp đồng loạt áp dụng và công bố các báo cáo ESG như một chuẩn mực bắt buộc.

Đối với PGS.TS. Đỗ Anh Tài, việc áp dụng tiêu chuẩn ESG ở Việt Nam vẫn còn mới mẻ, thiếu đồng bộ và đối mặt với nhiều thách thức về thể chế, năng lực, chi phí, sự tuân thủ, đặc biệt là các DNVVN. Ảnh: Hoàng Tùng

Tiêu chuẩn ESG ngày càng trở thành một phần thiết yếu trong quản trị doanh nghiệp, chính sách công. Đối với doanh nghiệp, tiêu chuẩn ESG giúp nhận diện và quản lý rủi ro phi tài chính, nâng cao uy tín thương hiệu, thu hút nhân tài, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận vốn. Đối với các nhà đầu tư, tiêu chuẩn ESG cung cấp công cụ để đánh giá mức độ bền vững và khả năng chống chịu của doanh nghiệp trước biến động thị trường. Đối với xã hội, tiêu chuẩn ESG giúp thúc đẩy sự phát triển hài hoà, giảm thiểu bất bình đẳng, bảo vệ môi trường, tăng cường minh bạch quản trị.

Thông qua kinh nghiệm của một số quốc gia về thực thi tiêu chuẩn ESG như Singapore, EU,... TS. Hồ Công Hoà đến từ Học viện Chính sách và Phát triển đã đưa ra bài học cho các DNVVN trên địa bàn thành phố Hà Nội:

• Thiết lập Quỹ Chuyển đổi xanh - vốn ưu đãi cho SMEs đầu tư công nghệ sạch.
• Xây dựng khung báo cáo ESG rút gọn - nguyên tắc “tuân thủ hoặc giải thích’, giảm chi phí tuân thủ.
• Thí điểm hỗ trợ tích hợp tài chính - kỹ thuật trong một số ngành ưu tiên.
• Lồng ghép tiêu chí xanh vào mua sắm công - tạo cầu thị trường cho SMEs bền vững (theo Luật Đấu thầu 2023).

TS. Hồ Công Hoà nhận định, ESG không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc toàn cầu. SMEs Hà Nội cần chuyển từ tư duy “tuân thủ” sang “tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh”. ESG chính là cơ hội cạnh tranh dài hạn, giúp thu hút vốn, nhân lực và mở rộng thị trường. Ảnh: Hoàng Tùng

TS. Nguyễn Thị Luyến đến từ Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược đã chỉ ra những rào cản lớn nhất trong thực thi tiêu chuẩn ESG tại các DNVVN như rào cản về tài chính, rào cản nhân lực và khoảng trống chuyên môn về ESG, rào cản khung pháp lý chưa đầy đủ và thống nhất.

Với nhiều DNVVN, ESG vẫn là khái niệm mới. Khi gần 50% doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, khoảng 40% doanh nghiệp vừa chưa từng nghe đến ESG. Chỉ có khoảng 1/3 DNVVN đang bắt đầu tìm hiểu và áp dụng ESG.

Vậy nên, bà Luyến đã đưa ra một số khuyến nghị để thực thi tiêu chuẩn ESG, là bước đi tất yếu đối với doanh nghiệp Việt Nam nói chung và DNVVN nói riêng như nâng cao nhận thức và tư duy về ESG, hoàn thiện hệ thống pháp luật và hướng dẫn, chính sách hỗ trợ tài chính và công nghệ, phát triển nguồn nhân lực ESG.

Trong khuôn khổ hội thảo, đại diện các doanh nghiệp và các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân đã có những trao đổi và thảo luận để tìm ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản trị và đào tạo nguồn nhân lực về tiêu chuẩn ESG tại các DNVVN trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Hoàng Tùng - Kim Thanh