Từ đào tạo đến nội địa hóa: Hướng đi cho ngành robot Việt Nam

Tham dự hội thảo có đại diện Chi hội Robot Việt Nam (VRA), đại diện các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực robot như KUKA, Techman Robot (TM), cùng đại diện Hội Tự động hóa Đà Nẵng, Trường Cao đẳng Đà Nẵng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP Đà Nẵng và gần 100 đại biểu đến từ nhiều địa phương, doanh nghiệp.

Robot thông minh và cơ hội phát triển tại Đà Nẵng

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Nguyễn Hoàng Mai - Chủ tịch Hội Tự động hóa Đà Nẵng cho rằng cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên phạm vi toàn cầu với sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn và đặc biệt là công nghệ robot. Theo ông, robot thông minh, robot công nghiệp và robot tự hành không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa hoạt động sản xuất mà còn mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trong các lĩnh vực như y tế, logistics, giáo dục, quốc phòng, dịch vụ và đô thị thông minh.

Ông Nguyễn Hoàng Mai - Chủ tịch Hội Tự động hóa Đà Nẵng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết trong việc thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng công nghệ robot tại Việt Nam

Tại hội thảo, ông Đỗ Hoàng Trung - đại diện Chi hội Robot Việt Nam (VRA) đã chia sẻ về xu hướng phát triển và ứng dụng robot trên thế giới cũng như tại Việt Nam hiện nay

Hội thảo có ý nghĩa khi diễn ra trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW với định hướng đột phá về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, xem đây là động lực quan trọng để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Bên cạnh đó, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cũng cụ thể hóa chiến lược phát triển khoa học và công nghệ, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ lõi và công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa, robot, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và các hệ thống sản xuất thông minh.

Ông Hồ Viết Hà - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đà Nẵng cho rằng, trong bối cảnh robot hóa diễn ra mạnh mẽ, việc đào tạo đội ngũ cử nhân kỹ thuật chất lượng cao là yêu cầu tất yếu.

Phát triển robot Việt Nam từ cơ khí chính xác đến hệ sinh thái công nghệ

Trình bày tham luận tại hội thảo, PGS.TS. Đoàn Quang Vinh cho rằng nhiều chương trình đào tạo hiện nay vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Một số học phần còn nặng về lý thuyết hàn lâm, thiếu sự gắn kết với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Robotics là lĩnh vực tích hợp nhiều chuyên ngành kỹ thuật khác nhau, đòi hỏi đội ngũ giảng viên phải có kiến thức liên ngành cùng kinh nghiệm nghiên cứu thực tiễn. Tuy nhiên, nguồn nhân lực giảng dạy chuyên sâu về Robotics tại Việt Nam vẫn còn thiếu, đặc biệt ở các trường đại học, cao đẳng địa phương. Việc xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực robot, trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa hiện cũng gặp nhiều khó khăn do hạn chế về nhân lực và nguồn lực tài chính.

PGS.TS. Đoàn Quang Vinh cũng cho rằng năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo tại nhiều cơ sở đào tạo vẫn còn hạn chế. Phần lớn sinh viên chủ yếu học tập để đáp ứng nhu cầu việc làm sau tốt nghiệp, trong khi cơ hội tham gia nghiên cứu khoa học hay phát triển sản phẩm công nghệ chưa nhiều. Số lượng startup trong lĩnh vực Robotics tại Việt Nam hiện vẫn còn khá khiêm tốn so với tiềm năng phát triển. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phát triển, các trường đại học thường đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ robot.

Toàn cảnh hội thảo với chủ đề “Robot thông minh, robot công nghiệp và robot tự hành”.

Theo PGS.TS. Võ Như Thành, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng, mật độ robot của Việt Nam năm 2023 mới đạt khoảng 12 robot/10.000 công nhân, thấp hơn đáng kể so với Thái Lan với 98 robot và Trung Quốc với 392 robot/10.000 công nhân. Ông cho biết phần lớn robot tại Việt Nam hiện vẫn được nhập khẩu nguyên chiếc hoặc lắp ráp từ linh kiện nước ngoài. Trong khi đó, ngành cơ khí hỗ trợ trong nước còn hạn chế, chưa hình thành được hệ sinh thái nhà cung cấp nội địa đủ mạnh.

Để khắc phục tình trạng này, PGS.TS. Võ Như Thành đề xuất một số giải pháp ngắn hạn như xây dựng các trung tâm gia công chính xác dùng chung (Shared CNC Lab) tại các khu công nghiệp lớn; triển khai chương trình đào tạo chuyên sâu về cơ khí chính xác và cơ điện tử gắn với nhu cầu doanh nghiệp; đồng thời ưu tiên nội địa hóa các linh kiện như khung cơ khí, tay gắp và hệ thống khí nén. Bên cạnh đó, cần thúc đẩy tiêu chuẩn hóa giao diện cơ khí robot theo tiêu chuẩn ISO 9409-1.

Về lâu dài, ông nhấn mạnh cần xây dựng hệ sinh thái và cơ chế chính sách đồng bộ nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp robot trong nước. Trong đó, các doanh nghiệp sản xuất linh kiện robot nội địa cần được hưởng chính sách ưu đãi thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp 10% và miễn thuế nhập khẩu linh kiện phục vụ sản xuất. Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) cũng cần ưu tiên hỗ trợ các dự án về robot và cơ điện tử.

PGS.TS. Võ Như Thành, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng đề xuất một số giải pháp phát triển lĩnh vực robot tại Việt Nam

Ngoài ra, việc tiêu chuẩn hóa và chứng nhận linh kiện robot nội địa theo các tiêu chuẩn như TCVN hay JIS được xem là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Ông cũng đề xuất quy định tỷ lệ nội địa hóa đối với các dự án FDI trong lĩnh vực robot, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp thông qua các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) robotics.

Theo PGS.TS. Võ Như Thành, Việt Nam cũng cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua các chương trình học bổng kỹ sư cơ điện tử gắn với cam kết việc làm, xây dựng các phòng lab chế tạo linh kiện robot dùng chung và thành lập Hội đồng kỹ năng ngành robot quốc gia.

Ở góc độ hợp tác quốc tế, ông đề xuất tăng cường đàm phán chuyển giao công nghệ với các tập đoàn robot lớn như FANUC, Yaskawa hay Hyundai Robotics; đồng thời tham gia mạng lưới robot ASEAN, mở rộng chương trình thực tập kỹ sư tại các tập đoàn robot toàn cầu và thu hút đầu tư FDI vào lĩnh vực sản xuất linh kiện robot chính xác tại Việt Nam.

Trong khuôn khổ hội thảo, 9 tham luận chuyên đề về robot đã được trình bày theo các nội dung đăng ký trước đó. Các tham luận được đánh giá có chiều sâu, mang tính thực tiễn cao và bám sát xu hướng phát triển khoa học - công nghệ hiện nay cũng như trong tương lai.

Bà Mai Thị Đoan Thanh - trường Cao đẳng Đà Nẵng thuyết trình tham luận

Phiên thảo luận sau các tham luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi từ các đại biểu đến từ Gia Lai, Quy Nhơn, Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng. Nhiều ý kiến tập trung vào giải pháp thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất robot mang thương hiệu “Made in Vietnam”, đồng thời tìm kiếm hướng đi riêng cho ngành robot Việt Nam trong bối cảnh phải cạnh tranh với các quốc gia có nền công nghiệp robot phát triển lâu đời như Đức, Nhật Bản và Trung Quốc.

Các đại biểu chụp ảnh tại hội thảo

Hội thảo khép lại thành công, đồng thời mở ra cơ hội kết nối giữa các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực robot với các cơ sở đào tạo như Cao đẳng Đắk Nông, Cao đẳng Gia Lai và Cao đẳng Đà Nẵng nhằm hướng tới các chương trình hợp tác đầu tư và đào tạo nguồn nhân lực trong thời gian tới.

Bích Ngọc - Thuý Hiền