Ứng dụng công nghệ trong kiểm soát an toàn thực phẩm

Tăng cường phối hợp liên ngành, kiểm soát an toàn thực phẩm dịp Tết

Thời gian gần đây, các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm tiếp tục thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, từ nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất đến chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường. Trong các giai đoạn cao điểm tiêu dùng như Tết Nguyên đán, nguy cơ xuất hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn, hàng giả, hàng kém chất lượng có xu hướng gia tăng, đòi hỏi các giải pháp quản lý hiệu quả, minh bạch và mang tính bền vững.

Ảnh minh họa

Thông tin tại họp báo thường kỳ tháng 01/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết: Thực hiện Chỉ thị số 36/CT-TTg ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm, cùng với chỉ đạo của Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn - Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Bộ KH&CN đã ban hành công văn yêu cầu tăng cường hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong dịp trước, trong và sau Tết.

Trên cơ sở đó, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang tổ chức triển khai các nhiệm vụ theo quy định, đồng thời phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm.

Cụ thể, Ủy ban đã cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì tại các địa phương như Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Lào Cai, nhằm kiểm tra, đánh giá công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trong dịp Tết Nguyên đán và mùa Lễ hội Xuân 2026.

Hoạt động kiểm tra không chỉ góp phần bảo đảm sức khỏe người dân trong dịp Tết mà còn tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng, lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh và xuất nhập khẩu thực phẩm.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường công cụ quản lý dựa trên công nghệ

Trước diễn biến ngày càng phức tạp của hàng giả, hàng kém chất lượng, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử, cùng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã tham mưu Bộ KH&CN trình cấp có thẩm quyền thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Hai luật này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Các quy định mới đã bổ sung nhiều công cụ quản lý hiện đại như: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro; truy xuất nguồn gốc; nhãn điện tử; hộ chiếu số của sản phẩm; xây dựng và vận hành hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Việc ứng dụng các công nghệ như mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số giúp định danh sản phẩm một cách thống nhất, minh bạch hóa thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng, đặc biệt đối với hàng hóa lưu thông trên môi trường số và các nền tảng bán hàng trực tuyến.

Khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được triển khai đồng bộ, cơ quan quản lý sẽ có khả năng giám sát tập trung, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các trường hợp hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm không bảo đảm an toàn hay mỹ phẩm giả.

Hệ thống này được xây dựng trên nền tảng dữ liệu tổng hợp về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; đánh giá sự phù hợp; kiểm tra chất lượng; cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng, tổ chức xã hội và doanh nghiệp; cùng dữ liệu mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số sản phẩm.

Người dân chủ động phòng ngừa rủi ro nhờ tiêu chuẩn và công nghệ

Tính đến nay, Bộ KH&CN đã công bố 1.173 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch.

Trên cơ sở đó, người tiêu dùng có thể chủ động lựa chọn các sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy, thông tin nhãn mác đầy đủ; đồng thời sử dụng các công cụ truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch, QR code theo quy định để kiểm tra thông tin sản phẩm, qua đó giảm thiểu rủi ro trong tiêu dùng thực phẩm.

Bên cạnh đó, hoạt động đo lường với vai trò “cân, đong, đo, đếm” tiếp tục giữ vị trí then chốt trong mua bán thực phẩm, góp phần bảo đảm số lượng, định lượng hàng hóa, tạo sự minh bạch và công bằng giữa người mua và người bán. Đối với thực phẩm đóng gói sẵn, người dân nên lựa chọn sản phẩm có ghi nhãn đầy đủ, công bố rõ ràng số lượng, định lượng theo quy định. Với thực phẩm không đóng gói sẵn, cần ưu tiên mua tại các cơ sở sử dụng phương tiện đo đã được kiểm định và còn hiệu lực theo quy định của cơ quan có thẩm quyền.

Thu Giang/baochinhphu.vn