VAA và TSDC chuyển hướng phát triển theo chiều sâu trong kỷ nguyên số

Bà Lê Thị Khánh Vân, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng Khoa học Công nghệ và Khởi nghiệp (COSTAS) - Hội Nữ trí thức Việt Nam (ngồi giữa). Ảnh ĐP

Một trong những hạn chế hiện nay là kết quả nghiên cứu chưa được thương mại hóa hiệu quả, nhiều sáng chế, công nghệ sau khi được tạo ra vẫn chưa tìm được thị trường, dẫn đến lãng phí nguồn lực khoa học. Vì vậy theo bà Lê Thị Khánh Vân, Trung tâm TSDC cần xác định thương mại hóa kết quả nghiên cứu, kết nối cung cầu công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp là một trong những hướng hoạt động trọng tâm.

Một giải pháp được bà đề xuất là xây dựng sàn giao dịch công nghệ tại Hội Tự động hóa Việt Nam, tận dụng lợi thế về vị trí, cơ sở vật chất và nguồn dữ liệu công nghệ hiện có. Trong đó, “cung” là các nhà khoa học, chuyên gia với các công nghệ, giải pháp; “cầu” là các doanh nghiệp có nhu cầu ứng dụng, đổi mới công nghệ. TSDC có thể đóng vai trò đầu mối kết nối, trước mắt triển khai theo mô hình thí điểm với một số nhà khoa học và doanh nghiệp, sau đó mở rộng thành hoạt động thường xuyên.

Để tạo nguồn lực cho hoạt động, TSDC cần chủ động tham gia các chương trình, nhiệm vụ khoa học và công nghệ của Nhà nước, đặc biệt các nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng, phát triển và thương mại hóa công nghệ. Theo bà Khánh Vân, từ kinh nghiệm thực tiễn cho thấy các dự án kéo dài khoảng 3 năm có thể tạo nguồn kinh phí ban đầu, đồng thời giúp hình thành các sản phẩm công nghệ cụ thể.

Bà cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường liên kết giữa TSDC với Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan quản lý, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận các chương trình, nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Với lợi thế về đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trong lĩnh vực tự động hóa, TSDC có nhiều điều kiện để triển khai mô hình này.

Từ góc độ doanh nghiệp ông Nguyễn Văn Quang, nhà tư vấn Quản trị doanh nghiệp, cho rằng một mô hình dù được thiết kế tốt đến đâu cũng phải trả lời được câu hỏi cốt lõi: TSDC sẽ hoạt động như thế nào để tạo ra giá trị, có doanh thu và tự phát triển bền vững? Nếu không giải quyết được bài toán này, đề án vẫn dừng ở mức lý thuyết.

Ông Nguyễn Văn Quang, nhà tư vấn Quản trị doanh nghiệp. Ảnh ĐP

Theo đó, cần làm rõ 5 câu hỏi trọng tâm:

Thứ nhất, khách hàng của TSDC là ai? Trung tâm cần xác định rõ nhóm khách hàng mục tiêu, đặc biệt là các doanh nghiệp có nhu cầu thực tế về công nghệ. Việc xác định đúng khách hàng là cơ sở để lựa chọn hướng hoạt động và sản phẩm phù hợp.

Thứ hai, sản phẩm chủ lực của TSDC là gì? Thay vì triển khai quá nhiều lĩnh vực, Trung tâm nên lựa chọn 2-3 sản phẩm, giải pháp hoặc công nghệ chủ lực, có khả năng đáp ứng trực tiếp nhu cầu thị trường và tạo doanh thu.

Thứ ba, TSDC sẽ giải quyết vấn đề gì cho doanh nghiệp? Doanh nghiệp chỉ sẵn sàng chi trả khi công nghệ hoặc giải pháp thực sự giải quyết được vấn đề của họ. Vì vậy, khảo sát nhu cầu doanh nghiệp cần đi vào những vấn đề cụ thể và nên tiếp cận trực tiếp chủ doanh nghiệp hoặc người có quyền quyết định đầu tư, thay vì chỉ khảo sát mang tính hình thức.

Thứ tư, ai sẽ tổ chức và điều hành TSDC? Đây là vấn đề có tính quyết định. Trung tâm cần một người đứng đầu có năng lực, trách nhiệm và khả năng tổ chức thực hiện; đồng thời xây dựng đội ngũ cộng sự phù hợp, cơ cấu tổ chức tinh gọn, cơ chế quản trị rõ ràng và quy trình hoạt động hiệu quả. Không nên để bộ máy hoạt động theo hình thức kiêm nhiệm, thiếu người chịu trách nhiệm xuyên suốt.

Thứ năm, đâu là “nút khởi động” để TSDC bắt đầu tạo ra giá trị và doanh thu? Trung tâm cần lựa chọn một thị trường ngách, một sản phẩm hoặc giải pháp cụ thể để triển khai trước. Khi tạo được doanh thu ban đầu, TSDC mới có nguồn lực để tiếp tục đầu tư công nghệ, nhân lực và mở rộng hệ thống.

Ông Nguyễn Văn Quang nhấn mạnh, TSDC không nhất thiết phải bắt đầu bằng một bộ máy lớn hay quá nhiều sản phẩm. Điều quan trọng là xác định đúng khách hàng, đúng nhu cầu, đúng sản phẩm và một bước khởi động đủ khả thi để tạo ra dòng tiền đầu tiên. Từ đó, Trung tâm từng bước hoàn thiện công nghệ, đội ngũ và hệ thống quản trị, hướng tới phát triển bền vững.

Cùng góc nhìn từ doanh nghiệp, ông Kiều Gia Hạnh, Giám đốc Công ty Cổ phần Hệ thống Công nghiệp Á Long cho rằng thành công của TSDC trước hết phụ thuộc vào khát vọng, năng lực và quyết tâm của đội ngũ lãnh đạo điều hành. Vì vậy, cần xây dựng một nhóm điều hành chuyên trách, có chung mục tiêu và tâm huyết, tránh mô hình hoạt động kiêm nhiệm hoặc thiếu người chịu trách nhiệm xuyên suốt.

Ông Kiều Gia Hạnh, giám đốc Công ty Cổ phần Hệ thống Công nghiệp Á Long. Ảnh ĐP

Bên cạnh con người, nguồn lực tài chính là yếu tố quyết định. TSDC cần xác định rõ mô hình huy động vốn, có thể theo hướng startup hoặc huy động vốn góp từ các nhà đầu tư, đồng thời xây dựng lộ trình nguồn lực phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Ông Kiều Gia Hạnh đề xuất TSDC vận hành theo mô hình doanh nghiệp, với mục tiêu tạo ra giá trị thực cho xã hội và hiệu quả kinh tế. Trung tâm cần xác định rõ các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn, từ đó chủ động xây dựng thị trường, tìm kiếm nguồn vốn, thu hút nhân lực và phát triển các sản phẩm, dịch vụ có khả năng tạo doanh thu.

Xác định tầm nhìn và mô hình là đúng hướng thì cần có một đội ngũ đủ tâm huyết và quyết tâm để tổ chức thực hiện. TSDC phải hướng tới một mô hình hoạt động thực chất, lấy thị trường và hiệu quả làm thước đo. Theo đó, những ý tưởng phát triển có thể tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình triển khai, nhưng trước mắt cần tập trung giải quyết các vấn đề cốt lõi: ai điều hành, huy động nguồn lực như thế nào, thị trường mục tiêu ở đâu và TSDC tạo ra giá trị kinh tế gì.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Đoàn Nam Thái - Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ và Tự động hoá AVATECH chia sẻ về mô hình điều hành, áp dụng cơ chế hợp tác và chia sẻ lợi ích theo từng dự án. Khi TSDC có một dự án tiềm năng, có thể tập hợp các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư cùng tham gia trên cơ sở thỏa thuận rõ ràng về đóng góp, trách nhiệm và quyền lợi. Cách làm này giúp huy động nguồn lực xã hội mà không nhất thiết phải thành lập một doanh nghiệp mới cho từng dự án.

Ông Đoàn Nam Thái - Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ và Tự động hoá AVATECH (bên phải). Ảnh ĐP

Theo đó, những người đóng góp công nghệ, chất xám và thời gian có thể được hưởng lợi ích tương xứng khi dự án phát triển. Cơ chế này cũng tạo động lực để thu hút các chuyên gia giỏi và những người có năng lực tham gia phát triển công nghệ lõi cùng TSDC.

Về phát triển sản phẩm, tiêu chí đầu tiên cần đặt ra là khả năng chuẩn hóa và nhân rộng. Một sản phẩm chỉ thực sự có giá trị thương mại khi có thể phát triển từ một sản phẩm mẫu thành nhiều sản phẩm với quy trình ổn định, đáp ứng được thị trường đủ lớn. Vì vậy, trước khi đầu tư nghiên cứu, TSDC cần xác định rõ sản phẩm có khả năng chuẩn hóa, nhân rộng và thị trường có đủ nhu cầu hay không.

Bên cạnh đó, mục tiêu phát triển cần được lượng hóa bằng những kết quả cụ thể và đo được, thay vì chỉ đặt mục tiêu về số lượng. Chẳng hạn, thay vì đặt mục tiêu có 100 doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, có thể đặt mục tiêu 100 doanh nghiệp áp dụng giải pháp của TSDC và giảm được 20% chi phí sản xuất. Những chỉ tiêu như vậy giúp xác định rõ hướng triển khai, đo lường hiệu quả và đánh giá được giá trị thực tế mà công nghệ mang lại.

Theo ông Thái nếu kết hợp được tính kế thừa giữa các thế hệ, cơ chế hợp tác chia sẻ lợi ích, khả năng chuẩn hóa, nhân rộng sản phẩm và mục tiêu định lượng rõ ràng, TSDC sẽ có cơ sở để xây dựng một mô hình hoạt động thực chất, thu hút nguồn lực và từng bước thương mại hóa các công nghệ do Hội và các thành viên phát triển.

TS. Đỗ Mạnh Cường Phó Tổng Thư ký Hội Tự động hoá Việt Nam (bên phải). Ảnh ĐP

Với VCCA, việc Hội nghị lần thứ 8 chuyển mạnh sang sử dụng tiếng Anh trong các báo cáo là một bước đổi mới tích cực, góp phần nâng cao tính quốc tế và vị thế khoa học của Hội. Đây cần tiếp tục được xác định là định hướng trong những kỳ VCCA tiếp theo.

TS. Đỗ Mạnh Cường đồng tình với định hướng xây dựng Trung tâm theo mô hình doanh nghiệp, trong đó có thể nghiên cứu mô hình huy động nguồn lực và vốn góp để cùng vận hành. Trung tâm cần tập trung phát triển các sản phẩm có khả năng tạo doanh thu, trước mắt là tư vấn, đào tạo và chuyển giao công nghệ.

TSDC cũng cần phát triển vai trò tư vấn công nghệ, phản biện các dự án đầu tư và kết nối doanh nghiệp với các chuyên gia, nhà khoa học. Thay vì chờ các nhiệm vụ nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, Trung tâm có thể chuyển sang mô hình doanh nghiệp đặt hàng các vấn đề, nhu cầu công nghệ; đội ngũ chuyên gia và nhà khoa học nghiên cứu, giải quyết và cùng chia sẻ giá trị từ kết quả ứng dụng.