Việt Nam là điểm sáng về kinh tế số và định hướng phát triển AI

Ông Amandeep Singh Gill, Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc - Ảnh: VGP

Nhân dịp Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN 6) được tổ chức tại Hà Nội, chia sẻ với báo chí, ông Amandeep Singh Gill, Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, Đặc phái viên của Liên Hợp Quốc về Công nghệ đã có những đánh giá tích cực về vai trò, cách tiếp cận và tầm nhìn dài hạn của Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi số.

Theo ông Amandeep Singh Gill, kinh tế số Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, không chỉ trong phạm vi khu vực mà còn vươn tầm toàn cầu. Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng của kinh tế số hiện nay nhanh gấp khoảng ba lần so với phần còn lại của nền kinh tế, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia dẫn đầu về chuyển đổi số.

Đây là kết quả của sự kết hợp giữa quyết tâm chính trị mạnh mẽ, chiến lược phát triển rõ ràng và sự tham gia ngày càng sâu rộng của doanh nghiệp, người dân vào không gian số.

Ở bình diện khu vực, ASEAN vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật là sự phát triển chưa đồng đều giữa các quốc gia thành viên, cũng như mức độ tương thích còn hạn chế của hạ tầng số. Trong bối cảnh đó, việc các Bộ trưởng Số ASEAN thống nhất đặt ưu tiên cao cho các vấn đề này thông qua Kế hoạch Tổng thể Số ASEAN giai đoạn 2026–2030 được xem là tín hiệu tích cực, thể hiện nỗ lực chung nhằm xây dựng một không gian số kết nối, bao trùm và bền vững hơn cho toàn khu vực.

Đề cập đến trí tuệ nhân tạo, ông Amandeep Singh Gill cho rằng, đối với Việt Nam, việc xác định trí tuệ nhân tạo là một trong 11 công nghệ chiến lược trọng tâm là định hướng đúng đắn và kịp thời.

Theo Amandeep Singh Gill, trong kỷ nguyên số hiện nay, không một chiến lược quốc gia nào về phát triển kinh tế – xã hội có thể thiếu vắng vai trò của AI. Công nghệ này không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động, mà còn mở ra những mô hình phát triển hoàn toàn mới trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, quản trị công và bảo vệ môi trường.

Đặc biệt, ông bày tỏ ấn tượng với cách tiếp cận của Việt Nam trong việc ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Việc Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng ví nghị quyết này như “Khoán 10” trong thời kỳ đổi mới nông nghiệp trước đây được xem là một so sánh giàu ý nghĩa. Nếu Khoán 10 từng giải phóng sức lao động, thúc đẩy năng suất và bảo đảm an ninh lương thực, thì Nghị quyết 57 được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt mới, khơi dậy và giải phóng tiềm năng sáng tạo to lớn của người dân Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Từ thực tiễn toàn cầu, ông Amandeep Singh Gill nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của sự quan tâm và chỉ đạo sát sao từ các nhà lãnh đạo cấp cao. Theo ông, ở đâu có sự cam kết chính trị mạnh mẽ, ở đó tiến trình chuyển đổi số sẽ diễn ra nhanh hơn và hiệu quả hơn. Điều này được thể hiện rõ nét tại Việt Nam, nơi chuyển đổi số không chỉ là chương trình của riêng một ngành, mà đã trở thành ưu tiên chiến lược của cả hệ thống chính trị.

Bên cạnh tốc độ và quy mô phát triển, vấn đề được cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm là cách thức phát triển AI theo hướng nhân văn, có trách nhiệm và lấy con người làm trung tâm.

Ông Amandeep Singh Gill cho rằng AI là một công nghệ “quyền năng”, có tiềm năng mang lại nhiều giá trị tích cực, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lạm dụng nếu thiếu các khuôn khổ quản trị phù hợp. Do đó, bảo đảm quyền lợi, sự an toàn của người dân, tôn trọng quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu phải được đặt lên hàng đầu. Việc phát triển AI cũng không được dẫn đến sự tập trung quá mức về tài sản và quyền lực, hay làm gia tăng khoảng cách số, khiến một bộ phận cộng đồng bị bỏ lại phía sau.

Quan điểm xuyên suốt của Liên Hợp Quốc là AI phải phục vụ toàn nhân loại, trở thành công cụ giúp tăng cường năng lực sáng tạo và năng suất của con người, chứ không phải thay thế hay gạt con người ra ngoài lề của nền kinh tế tương lai. Đây cũng là tinh thần mà Việt Nam đang theo đuổi khi xây dựng hệ sinh thái số nhân văn, bao trùm và bền vững.

Đánh giá về cách tiếp cận của Việt Nam trong việc xây dựng nền tảng cho phát triển AI, ông Amandeep Singh Gill cho rằng việc bắt đầu từ hạ tầng là lựa chọn đúng đắn và mang tính tất yếu. Trên thực tế, AI không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu các điều kiện nền tảng như hệ thống máy tính hiệu năng cao để huấn luyện mô hình, hạ tầng dữ liệu đủ lớn và đủ tin cậy để triển khai các thuật toán, cũng như đội ngũ nhân lực chất lượng cao. Vì vậy, việc Việt Nam ưu tiên phát triển đồng bộ hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và nguồn nhân lực được xem là bước đi rất chính xác.

Không chỉ hạ tầng số, hạ tầng năng lượng cũng được coi là yếu tố then chốt đối với sự phát triển của AI. Theo ông Amandeep Singh Gill, năng lượng hiện đang là một trong những rào cản lớn nhất đối với hạ tầng AI trên toàn cầu, do nhu cầu tiêu thụ điện năng ngày càng tăng của các trung tâm dữ liệu và hệ thống tính toán. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam ưu tiên đa dạng hóa các loại hình năng lượng để đáp ứng nhu cầu phát triển AI cho thấy tầm nhìn dài hạn và cách tiếp cận toàn diện.

Đồng hành cùng Việt Nam trong tiến trình phát triển AI có đạo đức, vì con người

Về hợp tác quốc tế, Liên Hợp Quốc khẳng định cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong tiến trình phát triển AI có đạo đức, vì con người. Một trong những nội dung trọng tâm là việc thiết lập và thúc đẩy các cơ chế toàn cầu về quản trị AI, với sự tham gia tích cực của tất cả các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam. Bên cạnh đó, chia sẻ kinh nghiệm được xem là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Những bước tiến của Việt Nam trong xây dựng khung pháp lý và quản trị AI thời gian qua được đánh giá là bài học quý, có thể đóng góp thiết thực cho các cuộc đối thoại toàn cầu về AI.

Đáng chú ý, Liên Hợp Quốc cũng cam kết hỗ trợ các nhà khoa học Việt Nam tham gia sâu hơn vào các hội đồng khoa học quốc tế độc lập về AI. Đây không chỉ là cơ hội để trí tuệ Việt Nam đóng góp vào việc định hình tương lai công nghệ toàn cầu, mà còn là kênh quan trọng để Việt Nam tiếp cận các chuẩn mực, tri thức và xu hướng mới nhất, qua đó phát triển AI theo hướng an toàn, có trách nhiệm và bền vững.