17,2 tỷ USD FDI: TP.Hồ Chí Minh chuyển từ thu hút vốn sang kiến tạo năng lực công nghệ

Khi bài toán về quy mô vốn đã đạt kết quả tích cực, yêu cầu đặt ra với Thành phố đang chuyển sang một cấp độ khác: làm thế nào để dòng vốn FDI tạo ra năng lực công nghệ, doanh nghiệp vệ tinh và giá trị gia tăng thực chất cho nền kinh tế.

Vượt mục tiêu về lượng, xuất hiện thay đổi về chất

Theo Sở Tài chính, từ đầu năm đến ngày 19/9/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh đạt 17,225 tỷ USD, gấp khoảng 4,19 lần cùng kỳ năm 2025 và đạt 156,6% kế hoạch năm. Trong đó, Thành phố cấp mới 1.438 dự án với tổng vốn 9,3583 tỷ USD; 225 dự án điều chỉnh vốn với mức tăng ròng 4,927 tỷ USD và 1.450 trường hợp góp vốn, mua cổ phần với tổng giá trị gần 2,94 tỷ USD.

Trên cơ sở kết quả này, Sở Tài chính dự kiến tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký cả năm 2026 có thể đạt khoảng 19 tỷ USD, tương đương 172,7% kế hoạch. Tuy nhiên, cơ quan này đồng thời lưu ý yêu cầu theo dõi tiến độ thực hiện, giải ngân và đưa dự án vào hoạt động; tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước cũng được xác định là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả đóng góp của khu vực đầu tư nước ngoài.

Khi quy mô vốn đã vượt khá xa mục tiêu, câu chuyện FDI của Thành phố không còn chỉ nằm ở việc thu hút thêm bao nhiêu vốn. Câu hỏi lớn hơn là: dòng vốn đó đang tạo ra năng lực gì cho nền kinh tế? Đây là vấn đề đáng chú ý khi nhìn vào danh mục các dự án lớn được cấp mới trong năm 2026. Thay vì chỉ tập trung vào các dự án sản xuất truyền thống, dòng vốn đang xuất hiện ngày càng nhiều ở những lĩnh vực có tính chất hạ tầng và công nghệ.

Sở Tài chính cho biết hai dự án nổi bật là Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, với tổng vốn đầu tư hơn 4,9 tỷ USD, và Trung tâm dữ liệu AI Factory, khoảng 2,1 tỷ USD. Một dự án hướng đến nâng cao năng lực trung chuyển hàng hóa, logistics và kết nối hàng hải; dự án còn lại bổ sung năng lực tính toán, lưu trữ và xử lý dữ liệu phục vụ AI, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Sự xuất hiện đồng thời của các dự án thuộc hai nhóm này cho thấy một thay đổi đáng chú ý: FDI không chỉ bổ sung vốn cho hoạt động sản xuất mà còn đang tham gia hình thành những lớp hạ tầng mới của nền kinh tế.

Phối cảnh dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Ảnh: VIMC

Từ nhà máy đến hạ tầng dữ liệu và công nghệ cao

Trong 9 tháng đầu năm 2026, các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn Thành phố thu hút tổng cộng khoảng 5,7 tỷ USD vốn đầu tư trong và ngoài nước, đạt 131,15% kế hoạch năm. Riêng FDI đạt 4,27 tỷ USD, tăng 62,22% so với cùng kỳ năm 2025. Ban Quản lý đã cấp mới 100 dự án với tổng vốn 3,14 tỷ USD và có 120 dự án điều chỉnh tăng vốn với tổng số vốn tăng thêm 1,13 tỷ USD.

Đáng chú ý, Trung tâm dữ liệu tại KCN Tân Phú Trung có vốn đăng ký 2,1 tỷ USD, định hướng phát triển hạ tầng điện toán hiệu năng cao phục vụ AI và xử lý dữ liệu lớn. Theo Ban Quản lý, dự án có khả năng tạo thêm nhu cầu về hạ tầng số, năng lượng, viễn thông, dịch vụ công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Đây là điểm khác biệt giữa một dự án chỉ tạo ra năng lực sản xuất trong phạm vi doanh nghiệp với một dự án có khả năng kéo theo nhiều ngành dịch vụ và nhà cung ứng.

Trung tâm dữ liệu không chỉ cần mặt bằng, nó cần điện, hệ thống làm mát, viễn thông, thiết bị, bảo mật, phần mềm, vận hành và nhân lực kỹ thuật. Tương tự, một dự án sản xuất công nghệ cao có thể kéo theo nhu cầu về linh kiện, tự động hóa, logistics, bảo trì và nhiều dịch vụ kỹ thuật khác.

Tại Khu Công nghệ cao, trong 9 tháng đầu năm, 4 dự án mới được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư có tổng vốn hơn 1,23 tỷ USD, đạt 87,9% kế hoạch thu hút đầu tư mới cả năm. Trong đó, dự án Trung tâm dữ liệu siêu quy mô bán buôn Evolution có vốn đăng ký 508,785 triệu USD, còn Nhà máy Techtronic Tools Việt Nam có vốn đăng ký 81 triệu USD, tập trung vào sản xuất thiết bị điện tử thông minh.

Lễ ký kết bản ghi nhớ hợp tác giữa Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM với Tập đoàn AIC ngày 11/3/2026 để đầu tư vào trung tâm dữ liệu. Ảnh: Sở KH&CN

Lũy kế 9 tháng, Khu Công nghệ cao có 165 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký tương đương 13,863 tỷ USD. Trong đó, 57 dự án FDI có tổng vốn 11,005 tỷ USD, chiếm khoảng 79,4% tổng vốn đăng ký. Sự hiện diện của các nhà đầu tư như Intel, Samsung, TTI, Nipro, Jabil và Nidec được xác định là nền tảng để tiếp tục thu hút các dự án công nghệ cao, thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng và mở rộng cơ hội tham gia của doanh nghiệp trong nước.

Đáng chú ý hơn, định hướng xây dựng Trung tâm Phát triển Công nghệ Chiến lược Thành phố Hồ Chí Minh tại Khu Công nghệ cao đang nhận được sự quan tâm của các tập đoàn và nhà đầu tư ở những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, vi mạch bán dẫn và công nghệ số. Điều này cho thấy FDI đang được đặt trong một bài toán rộng hơn: xây dựng hệ sinh thái công nghệ, thay vì chỉ tìm kiếm những dự án có quy mô vốn lớn.

Thước đo mới không chỉ là vốn đăng ký

Khi các dự án quy mô lớn liên tục xuất hiện, một vấn đề khác bắt đầu trở nên quan trọng: khả năng lan tỏa của FDI đối với khu vực doanh nghiệp trong nước. Sở Tài chính cho biết Thành phố tập trung tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai đầu tư, đồng thời thúc đẩy kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước về cung ứng hàng hóa, dịch vụ và đào tạo nhân lực. Mục tiêu là đưa nguồn vốn đăng ký trở thành năng lực sản xuất, kinh doanh và đóng góp thực tế cho tăng trưởng.

Tại các khu chế xuất, khu công nghiệp, Ban Quản lý cũng đánh giá dòng vốn mới đang có xu hướng nâng cao chất lượng và hiệu quả. Các dự án không chỉ bổ sung nguồn lực sản xuất mà còn được kỳ vọng mở rộng năng lực hạ tầng, hình thành cụm liên kết ngành, thu hút doanh nghiệp vệ tinh và tăng sự tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị.

Như vậy, hiệu quả của FDI có thể được nhìn qua một chuỗi liên kết: Vốn FDI → dự án công nghệ → nhu cầu nhà cung ứng → doanh nghiệp nội địa → nhân lực → R&D → chuỗi giá trị. Dòng vốn chỉ tạo ra một nhà máy hoặc một trung tâm dữ liệu hoạt động tương đối độc lập, tác động lan tỏa sẽ hạn chế. Ngược lại, nếu doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia cung cấp linh kiện, thiết bị, phần mềm, tự động hóa, logistics, bảo trì, dịch vụ kỹ thuật hoặc các hoạt động nghiên cứu và phát triển, giá trị của dòng vốn sẽ được nhân lên trong nền kinh tế.

Đây cũng là lý do việc thu hút các dự án trong lĩnh vực AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, công nghệ số và tự động hóa có ý nghĩa lớn hơn một con số vốn đầu tư đơn thuần. Những lĩnh vực này có khả năng tạo ra nhu cầu đối với cả một hệ sinh thái doanh nghiệp phía sau.

Tuy nhiên, khả năng lan tỏa không tự động xuất hiện chỉ vì dự án có hàm lượng công nghệ cao. Nó đòi hỏi doanh nghiệp trong nước phải có năng lực đáp ứng về chất lượng, công nghệ, quản trị và nhân lực; đồng thời cần có cơ chế kết nối thực chất giữa nhà đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp Việt Nam.

Khả năng hấp thụ FDI: từ thu hút vốn đến kiến tạo năng lực

Một dòng vốn FDI lớn không chỉ đặt ra yêu cầu về khả năng thu hút mà còn đòi hỏi TP.Hồ Chí Minh phải nâng cao năng lực hấp thụ và chuyển hóa nguồn vốn thành giá trị thực tế. Sở Tài chính định hướng tiếp tục thu hút đầu tư vào công nghệ cao, hạ tầng số, logistics, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất xanh và các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, đồng thời chú trọng tiến độ triển khai, giải ngân và đưa dự án vào hoạt động. Tại Khu Công nghệ cao, định hướng cũng tập trung vào những dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, sử dụng hiệu quả đất đai, hạ tầng và có khả năng kết nối với chuỗi cung ứng, doanh nghiệp trong nước.

Điều này cho thấy, khi quy mô FDI đã vượt mục tiêu, thước đo hiệu quả không còn dừng ở số vốn đăng ký, mà nằm ở khả năng hình thành năng lực mới cho nền kinh tế. Một trung tâm dữ liệu quy mô lớn cần đi cùng hạ tầng năng lượng, viễn thông và nhân lực kỹ thuật; sản xuất công nghệ cao cần hệ thống logistics, nhà cung ứng và dịch vụ kỹ thuật; còn hệ sinh thái AI, bán dẫn và công nghệ số cần hạ tầng tính toán, R&D và nguồn nhân lực chất lượng cao. Hạ tầng đô thị cũng trở thành một phần của năng lực hấp thụ đầu tư khi Thành phố đang chuẩn bị quy hoạch TOD gắn với Metro số 1, Metro số 2, khu vực ga Thủ Thiêm và tuyến Bến Thành - Cần Giờ, theo hướng kết hợp giao thông công cộng với nhà ở, thương mại, dịch vụ và các chức năng đô thị quanh nhà ga.

Quan trọng hơn, khả năng lan tỏa của FDI sang khu vực doanh nghiệp trong nước sẽ quyết định phần lớn giá trị mà dòng vốn để lại. Sở Tài chính đặt yêu cầu tăng kết nối giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước về cung ứng hàng hóa, dịch vụ và đào tạo nhân lực, nhằm đưa vốn đăng ký trở thành năng lực sản xuất, kinh doanh và đóng góp thực tế cho tăng trưởng. Trong khi đó, Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp kỳ vọng các dự án mới sẽ hình thành cụm liên kết ngành, thu hút doanh nghiệp vệ tinh và mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị.

Từ góc độ này, bài toán FDI của TP.Hồ Chí Minh đang chuyển từ “thu hút được bao nhiêu vốn” sang “dòng vốn tạo ra năng lực gì”. Một dự án có giá trị không chỉ bởi quy mô vốn đầu tư, mà còn bởi khả năng tạo thêm doanh nghiệp cung ứng, việc làm chất lượng cao, năng lực công nghệ, hoạt động R&D và những mắt xích mới để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đó là bước chuyển từ thu hút FDI về lượng sang kiến tạo năng lực tăng trưởng về chất cho TP.Hồ Chí Minh.