AEF 2026: Từ hợp tác quốc tế đến những động lực tăng trưởng mới

Với chủ đề “Tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới”, các phiên thảo luận đặt trọng tâm vào khả năng chuyển các cơ hội hợp tác thành dự án, dòng vốn, công nghệ và giá trị kinh tế thực tế. Nhiều chuyên gia nhận định Việt Nam đang có điều kiện thuận lợi để đón nhận sự dịch chuyển của chuỗi sản xuất toàn cầu, nhưng khả năng tận dụng cơ hội phụ thuộc vào năng lực doanh nghiệp nội địa, chất lượng thể chế, chi phí vận hành và hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Toạ đàm: Định vị Việt Nam - Asean trong chuỗi giá trị toàn cầu trong khuôn khổ AEF 2026. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Các ý kiến cũng làm rõ yêu cầu đối với TP. Hồ Chí Minh trong không gian phát triển mới: Phát huy lợi thế kết nối công nghiệp, cảng biển, logistics, tài chính và công nghệ; từng bước nâng vị thế thành phố trong mạng lưới các cực tăng trưởng khu vực và toàn cầu.

Tăng năng lực doanh nghiệp nội địa để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu

Tại phiên thảo luận về định vị Việt Nam và Asean trong chuỗi giá trị toàn cầu, ông Nguyễn Công Vinh - Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kết nối giữa nguồn vốn, công nghệ, dữ liệu và nhân lực trong bối cảnh chuỗi sản xuất quốc tế đang được tổ chức lại.

Định hướng được đặt ra là thu hút đầu tư không chỉ nhằm mở rộng quy mô sản xuất mà phải tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước nâng năng lực, tiếp nhận công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, việc phát huy lợi thế của không gian phát triển mới cần gắn với kết nối các trung tâm sản xuất, hệ thống cảng biển, logistics, tài chính và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Các hoạt động hợp tác quốc tế cần hướng đến dự án có khả năng triển khai, thay vì chỉ dừng ở trao đổi định hướng.

Ông Sacha Dray - Chuyên gia kinh tế Ngân hàng Thế giới đánh giá Asean có quy mô kinh tế khoảng 4.000 tỷ USD, nhưng thương mại nội khối mới chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 60% của Liên minh Châu Âu. Theo ông Sacha Dray, khoảng cách này cho thấy khu vực còn dư địa lớn để tăng liên kết sản xuất, phát triển thị trường chung và khai thác hiệu quả hơn mạng lưới doanh nghiệp hiện có.

Một vấn đề đáng chú ý là sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia chưa tự động tạo ra liên kết sâu với doanh nghiệp nội địa. Muốn nâng giá trị gia tăng trong nước, cần giúp doanh nghiệp trong nước đáp ứng tiêu chuẩn, năng lực giao hàng và yêu cầu quản trị của các nhà mua hàng quốc tế.

Từ thực trạng đó, ông Sacha Dray đề xuất mở rộng các chương trình phát triển nhà cung ứng, tăng kết nối giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa và nghiên cứu cơ chế công nhận năng lực doanh nghiệp giữa các quốc gia Asean.

Ở cấp khu vực, các rào cản phi thuế quan, sự khác biệt về tiêu chuẩn và thủ tục thương mại xuyên biên giới tiếp tục làm tăng chi phí tham gia chuỗi cung ứng. Việc hài hòa tiêu chuẩn, đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi thương mại sẽ giúp doanh nghiệp khai thác hiệu quả hơn thị trường Asean.

Từ góc độ chính sách, bà Phạm Quỳnh Mai - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) đề xuất xây dựng chương trình quốc gia phát triển nhà cung ứng nhằm nâng năng lực doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Trọng tâm là hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng, quản trị và khả năng cung ứng của những tập đoàn đa quốc gia. Bà Mai cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế quỹ hỗ trợ nâng cao năng lực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các đại biểu trong nước và quốc tế tham dự phiên thảo luận về sản xuất tiên tiến và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trong khuôn khổ AEF 2026. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Ở cấp khu vực Asean, bà Mai đề xuất hình thành các cụm công nghiệp xuyên biên giới trong những lĩnh vực như điện tử, bán dẫn, ô tô và năng lượng sạch. Các cụm công nghiệp được định hướng kết nối hoạt động sản xuất với nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ.

Cách tiếp cận này hướng đến mở rộng liên kết giữa các nền kinh tế trong khu vực, đồng thời tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia những công đoạn có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp công nghệ, bà Nguyễn Thụy Lam Tuyền - Đại diện ABB Việt Nam nhấn mạnh năng lực của nhà cung ứng không chỉ được đánh giá bằng khả năng đáp ứng một đơn hàng mà còn ở chất lượng sản xuất, quản trị vận hành và độ tin cậy trong thời gian dài. Theo bà Tuyền, nhà máy có thể di dời, công nghệ có thể mua, nhưng năng lực sản xuất và uy tín của nhà cung ứng phải được tích lũy qua quá trình vận hành thực tế.

Nhận định này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư đồng thời vào công nghệ, quản trị và chất lượng nguồn nhân lực. Để tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất quốc tế, doanh nghiệp cần chứng minh khả năng đáp ứng ổn định các tiêu chuẩn của khách hàng, thay vì chỉ cạnh tranh bằng chi phí thấp.

Từ thực tiễn ngành gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đề cập hạn chế của mô hình sản xuất chủ yếu dựa vào đơn đặt hàng và gia công. Theo ông Hoài, để nâng giá trị gia tăng, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong thiết kế, phát triển sản phẩm và những công đoạn tạo giá trị cao, thay vì chỉ tập trung mở rộng sản lượng.

Đây là hướng chuyển đổi quan trọng đối với các ngành xuất khẩu có quy mô lớn nhưng phần giá trị doanh nghiệp trong nước nắm giữ còn phụ thuộc nhiều vào vị trí tham gia trong chuỗi sản xuất.

Cùng với đó, ông Yuxiang Zhou - Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Black Lake Technologies giới thiệu khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong việc chuyển dữ liệu thiết kế thành quy trình sản xuất.

Theo dẫn chứng ông Yuxiang Zhou trình bày, công nghệ AI có thể rút ngắn thời gian chuyển bản vẽ kỹ thuật thành quy trình sản xuất từ khoảng 45 giờ xuống 45 giây, với độ chính xác 95%. Dẫn chứng này cho thấy tiềm năng ứng dụng công nghệ trong việc rút ngắn các khâu xử lý kỹ thuật, cải thiện hiệu quả vận hành và giảm thời gian chuẩn bị sản xuất.

Logistics xanh: Giảm chi phí, kết nối dữ liệu và hạ tầng

Tại phiên chuyên đề “Chuỗi giá trị toàn cầu bền vững: Logistics xanh”, ông Hoàng Nguyên Dinh - Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh chuỗi giá trị toàn cầu đang chuyển dịch theo hướng xanh hơn, minh bạch hơn và thông minh hơn.

Trong bối cảnh đó, hợp tác quốc tế không còn giới hạn ở trao đổi hàng hóa mà đòi hỏi sự gắn kết về tiêu chuẩn, công nghệ, dữ liệu và con người trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất đến vận chuyển và phân phối.

Ông Hoàng Nguyên Dinh - Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại phiên chuyên đề “Chuỗi giá trị toàn cầu bền vững: Logistics xanh”. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Yêu cầu đặt ra là đổi mới phương thức hợp tác, hoàn thiện thể chế và tăng khả năng kết nối giữa các địa phương, doanh nghiệp với chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Theo định hướng được nêu tại phiên thảo luận, xanh hóa và minh bạch hóa cần trở thành yếu tố nâng cao sức cạnh tranh, thay vì chỉ được xem là khoản chi phí phát sinh để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

TS. Bùi Bá Nghiêm - Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đề xuất tiếp tục cải cách hoạt động thông quan, kiểm tra chuyên ngành và đẩy mạnh sử dụng chứng từ điện tử. Các giải pháp này hướng đến giảm thời gian xử lý thủ tục, tăng tính minh bạch và cải thiện hiệu quả vận chuyển hàng hóa.

Bên cạnh cải cách thủ tục, ông Nghiêm đề xuất tăng kết nối giữa các trung tâm sản xuất với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Đây là hướng kết nối quan trọng để khai thác hiệu quả năng lực cảng biển, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận các tuyến vận tải quốc tế của doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu.

Từ thực tiễn doanh nghiệp cảng biển, ông Cao Hồng Phong - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cảng Cái Mép Gemadept - Terminal Link đề xuất thí điểm nền tảng dữ liệu kết nối hoạt động vận chuyển container lạnh từ Đồng bằng sông Cửu Long đến cảng biển. Đề xuất hướng đến tăng khả năng chia sẻ thông tin giữa các bên tham gia vận tải, giảm thời gian chờ và cải thiện hiệu quả tổ chức vận chuyển.

Đối với các mặt hàng cần bảo quản lạnh, việc kiểm soát thời gian và tăng độ tin cậy giao hàng có ý nghĩa quan trọng trong duy trì chất lượng hàng hóa, giảm chi phí và đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế.

ESG và kinh tế tuần hoàn: Chuyển yêu cầu tuân thủ thành giá trị kinh tế

Tại phiên thảo luận về ESG cho kinh tế tuần hoàn, ông Hoàng Văn Tâm - Trưởng phòng Tổng hợp, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công thương) đề xuất chuẩn hóa hệ thống chỉ tiêu môi trường, xã hội và quản trị (ESG) theo đặc thù từng ngành.

Một trong những vấn đề được đặt ra là doanh nghiệp có thể phải cung cấp cùng nhóm thông tin cho nhiều đối tác, tổ chức đánh giá hoặc đơn vị cấp vốn theo những biểu mẫu khác nhau. Điều này làm tăng chi phí thu thập, xử lý và báo cáo dữ liệu.

Đông đảo các đại biểu, lãnh đạo các doanh nghiệp trong và ngoài nước tham quan, kết nối và tìm hiểu các sản phẩm, giải pháp công nghệ tại khu triển lãm AEF 2026. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Từ thực trạng đó, ông đề xuất áp dụng nguyên tắc “đo lường một lần, sử dụng nhiều lần”. Hướng tiếp cận này nhằm giảm trùng lặp trong hoạt động báo cáo, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng dữ liệu ESG để đáp ứng yêu cầu của đối tác thương mại và các tổ chức tài chính.

TS. Zinaida Fadeeva - Trưởng nhóm chuyên gia (Team Leader) tại Bộ phận Hỗ trợ Chính sách thuộc chương trình SWITCH-Asia của Liên minh Châu Âu (EU) đề cập khả năng phát triển mô hình sản xuất, tiêu dùng bền vững thông qua việc khai thác hiệu quả hơn tài nguyên và phụ phẩm sản xuất. Một trường hợp được thảo luận là mô hình tận dụng vỏ cà phê để sản xuất trà cascara, thay vì xem đây chỉ là phụ phẩm cần xử lý.

Trường hợp này cho thấy kinh tế tuần hoàn có thể tạo thêm sản phẩm và nguồn thu từ những nguồn lực vốn chưa được khai thác đầy đủ. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình cần được xem xét cùng điều kiện tổ chức chuỗi cung ứng, thị trường tiêu thụ và khả năng duy trì chất lượng sản phẩm.

Trong nội dung thảo luận về mô hình kinh tế tuần hoàn của doanh nghiệp, ông Phan Minh Thông - Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sinh đề cập việc phát triển sản phẩm từ phụ phẩm cà phê, trong đó có trà cascara.

Thông tin được ghi nhận cho thấy mô hình có sự liên kết với khoảng 1.500 nông dân, đồng thời gắn hoạt động sản xuất với cộng đồng tại vùng nguyên liệu. Điểm đáng chú ý của mô hình là việc tận dụng phụ phẩm không tách rời hoạt động tổ chức vùng nguyên liệu và phát triển sản phẩm thương mại. Những số liệu chi tiết về cơ cấu doanh thu, tỷ lệ hộ dân tham gia và hiệu quả kinh tế của mô hình cần được đối chiếu thêm với bản ghi đầy đủ trước khi đưa vào thông cáo chính thức.

Trong phần trao đổi về kinh tế tuần hoàn, ông Yosiuke Konaka - Đại diện Ngân hàng Tín thác Sumitomo Mitsui (Nhật Bản) nhấn mạnh phát triển kinh tế tuần hoàn đòi hỏi thiết kế lại mô hình kinh doanh, đồng thời kết nối nguồn vốn và đối tác trong chuỗi giá trị, đồng thời đề cập yêu cầu tiếp cận chuyển đổi tuần hoàn từ thiết kế sản phẩm, mô hình kinh doanh và tổ chức chuỗi giá trị. Theo nội dung đã được tổng hợp, quá trình chuyển đổi cần sự kết hợp giữa công nghệ, nguồn vốn và thị trường.

Cách tiếp cận này cho thấy việc tận dụng chất thải hoặc phụ phẩm chỉ là một phần của kinh tế tuần hoàn. Để mô hình vận hành bền vững, doanh nghiệp cần có sản phẩm phù hợp, thị trường tiêu thụ và khả năng tổ chức sản xuất hiệu quả.