6 quy tắc phòng chống lừa đảo deepfake trong kỷ nguyên AI

Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội cho xã hội số, nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện để tội phạm mạng nâng cấp “vũ khí” lừa đảo. Theo dự báo của nhiều chuyên gia an ninh mạng, năm 2026 sẽ đánh dấu giai đoạn các hành vi lừa đảo sử dụng AI gia tăng mạnh cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi.

Trong đó, công nghệ deepfake và voice cloning đã đạt đến trình độ có thể tạo ra video và giọng nói giả mạo gần như hoàn hảo, với chi phí thấp và thời gian xử lý ngắn. Chỉ cần vài giây ghi âm hoặc một đoạn video gốc vốn rất dễ thu thập từ mạng xã hội, kẻ xấu có thể: Tạo video cuộc gọi giả mạo người thân, đồng nghiệp hoặc lãnh đạo, sao chép giọng nói CEO yêu cầu kế toán chuyển tiền khẩn cấp, giả danh cán bộ ngân hàng, công an qua video call để tăng độ tin cậy,...

Nếu trước đây, các chiêu trò mạo danh qua tin nhắn hay email còn có thể nhận diện nhờ lỗi chính tả, cách hành văn bất thường, thì nay, “cuộc chơi” đã bước sang một cấp độ mới. Người dùng không chỉ đọc tin nhắn, mà còn nhìn thấy gương mặt quen thuộc trên màn hình, nghe giọng nói thân thuộc và tương tác trực tiếp qua video.

Các chuyên gia cảnh báo, chúng ta đang phải đối mặt với những “nhân vật ảo” có thể trò chuyện trôi chảy, xuất hiện sống động trên video và thậm chí dẫn dắt nạn nhân xuyên suốt một kịch bản lừa đảo phức tạp, diễn ra trên nhiều nền tảng khác nhau.

Điều đáng lo ngại là tâm lý con người có xu hướng tin vào những gì “mắt thấy tai nghe”. Áp lực thời gian như yêu cầu chuyển tiền gấp, xử lý sự cố khẩn càng khiến nạn nhân bỏ qua các bước xác minh cần thiết. Trong khi đó, công nghệ đang phát triển nhanh hơn khả năng phân biệt thật - giả của người dùng phổ thông, kết hợp với các kỹ thuật thao túng tâm lý ngày càng tinh vi.

Trước thực tế này, việc phòng chống tội phạm mạng không thể chỉ dừng ở kiểm tra thông tin bề mặt. Các chuyên gia nhấn mạnh, điều cốt lõi nằm ở việc xây dựng và tuân thủ các quy trình xác thực chặt chẽ, đặc biệt trong các giao dịch tài chính và trao đổi nội bộ doanh nghiệp.

Đại diện nhóm chuyên gia của Chống Lừa Đảo cho biết, mỗi người dùng trực tuyến cần ghi nhớ và thực hành 6 “quy tắc vàng” để tự bảo vệ mình trước làn sóng lừa đảo thời AI:

6 quy tắc "vàng" mà mỗi người dùng trực tuyến cần tuân thủ để đối phó với hành vi lừa đảo. Nguồn: Chongluadao.vn

Trong kỷ nguyên AI, công nghệ không còn chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành “con dao hai lưỡi”. Khi deepfake và voice clone ngày càng phổ biến, sự cảnh giác và kỹ năng số của mỗi cá nhân sẽ là “lá chắn” quan trọng nhất.

Năm 2026 có thể là năm tội phạm mạng bùng phát mạnh mẽ hơn, nhưng cũng là thời điểm người dùng cần nâng cấp tư duy an toàn số trước khi một cuộc gọi video quen thuộc trở thành cái bẫy được dàn dựng hoàn hảo bằng trí tuệ nhân tạo.