Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Giáo dục phải tạo đột phá về nguồn nhân lực công nghệ

Trọng tâm là chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, đẩy mạnh STEM, AI, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực công nghệ chiến lược và gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, nghiên cứu với doanh nghiệp.

Đổi mới giáo dục phải tạo chuyển biến thực chất

Sáng 25/8, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với các cơ quan liên quan về kết quả một năm triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Sau khi nghe báo cáo của Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các ý kiến trao đổi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cơ bản thống nhất với những đánh giá về kết quả đạt được, đồng thời ghi nhận những nỗ lực của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các ban, bộ, ngành, địa phương, cơ sở giáo dục và đội ngũ nhà giáo trong một năm qua.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng một năm qua mới chủ yếu tạo nền tảng, mở đường và tạo điều kiện cho đột phá. Những chuyển biến về chất lượng giáo dục, người thầy, người học và chất lượng nguồn nhân lực chưa thực sự rõ nét; nhiều tồn tại kéo dài chưa được khắc phục.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Nghị quyết 71-NQ/TW đặt ra yêu cầu cao hơn việc tiếp tục “đổi mới căn bản, toàn diện”, đó là phải tạo đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, chuyển mạnh từ xây dựng chính sách sang tổ chức thực hiện và tạo kết quả cụ thể.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải tạo một cuộc đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục, từ quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo đến nội dung, phương pháp dạy và học, thi, kiểm tra, đánh giá.

Giáo dục cần giảm cách truyền thụ một chiều, học thuộc, học đối phó, học chỉ để thi; tăng cường tự học, thực hành, trải nghiệm, tư duy độc lập, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề.

Đây cũng là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong đào tạo nhân lực cho nền kinh tế số và công nghiệp hiện đại. Khi robot, AI, dữ liệu và các hệ thống sản xuất thông minh ngày càng được ứng dụng rộng rãi, người lao động không chỉ cần kiến thức lý thuyết mà phải có khả năng tư duy, thực hành, giải quyết vấn đề và thích ứng với công nghệ mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là điểm số, bằng cấp hay thứ hạng của nhà trường, mà là giáo dục được những con người như thế nào. Bên cạnh giáo dục toàn diện, cần chú trọng phát triển năng lực số, ngoại ngữ, STEM, tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng.

AI, dữ liệu và STEM mở đường cho nhân lực công nghệ

Trong quá trình đổi mới giáo dục, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt lưu ý đến chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Theo đó, cần thúc đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng AI nhưng phải đặt công nghệ đúng vị trí: công nghệ phục vụ giáo dục, không thay thế bản chất của giáo dục.

Trong thời đại AI, vai trò của người thầy không mất đi mà cần thay đổi. Người thầy phải chuyển mạnh từ truyền đạt kiến thức sang dẫn dắt tư duy, truyền cảm hứng, phát hiện năng lực, giáo dục nhân cách và hướng dẫn người học sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Đặc biệt, không để AI trở thành công cụ làm thay người học. Ngược lại, cần sử dụng AI để giúp người học tư duy sâu hơn, học tốt hơn và sáng tạo nhiều hơn.

Với các ngành kỹ thuật, công nghệ và tự động hóa, yêu cầu này càng rõ nét. AI có thể hỗ trợ mô phỏng, phân tích dữ liệu, thiết kế, lập trình, nghiên cứu và thực hành kỹ thuật, nhưng năng lực tư duy hệ thống, khả năng đặt vấn đề và giải quyết bài toán thực tế vẫn phải được hình thành từ chính người học.

Cùng với AI, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu coi dữ liệu giáo dục là hạ tầng chiến lược. Cần xây dựng, hoàn thiện dữ liệu học sinh và cơ sở dữ liệu văn bằng quốc gia theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, tiến tới hình thành hồ sơ số học tập suốt đời của mỗi công dân.

Khi dữ liệu giáo dục được kết nối và khai thác hiệu quả, quản trị giáo dục có thể chuyển từ phương thức dựa nhiều vào báo cáo sang quản trị dựa trên dữ liệu. Dữ liệu cũng có thể phục vụ phân luồng, hướng nghiệp, tuyển sinh, dự báo nhu cầu nhân lực và hoạch định chính sách.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh giáo dục phải đi trước một bước để chuẩn bị nguồn nhân lực và nhân tài cho tương lai đất nước, trong đó cần đào tạo đội ngũ nhân lực tinh hoa và nhân lực công nghệ chiến lược cho những lĩnh vực quyết định sức cạnh tranh của Việt Nam.

Từ robot, AI, bán dẫn, điện tử, công nghệ số đến sản xuất thông minh, yêu cầu đặt ra không chỉ là đào tạo đủ số lượng kỹ sư, mà phải hình thành đội ngũ có khả năng làm chủ, nghiên cứu, thiết kế, tích hợp và phát triển công nghệ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, thúc đẩy mạnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, nhưng phải đặt công nghệ đúng vị trí

Gắn đào tạo với doanh nghiệp để làm chủ công nghệ

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, muốn tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển mới, giáo dục không thể hoạt động tách rời nghiên cứu khoa học và nhu cầu của doanh nghiệp.

Phải hình thành cho được chuỗi liên kết dự báo nhu cầu nhân lực - tuyển sinh - đào tạo - nghiên cứu - doanh nghiệp - việc làm. Đây cũng là hướng đi đặc biệt cần thiết đối với các lĩnh vực tự động hóa, cơ điện tử, robot, AI và những ngành công nghệ cao.

Khi doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo, nhà trường có thể nắm bắt chính xác hơn nhu cầu về công nghệ và kỹ năng; sinh viên được tiếp cận thiết bị, dây chuyền và bài toán thực tế; doanh nghiệp chủ động hơn trong phát triển nguồn nhân lực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đồng thời yêu cầu nâng nhanh mặt bằng kỹ năng của lực lượng lao động, đào tạo đội ngũ nhân lực tinh hoa và nhân lực công nghệ chiến lược; đổi mới mạnh phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW, xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu.

Đổi mới giáo dục cũng phải bắt đầu từ thực tiễn. Cán bộ quản lý giáo dục cần xuống cơ sở nhiều hơn, lắng nghe giáo viên, học sinh, phụ huynh và doanh nghiệp; chính sách phải xuất phát từ thực tiễn, tháo gỡ những vấn đề của thực tiễn và được kiểm nghiệm bằng kết quả thực tiễn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý giáo dục không phải là việc riêng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Các bộ, ngành, địa phương phải cùng chịu trách nhiệm, đồng thời bảo đảm những điều kiện thiết yếu cho giáo dục.

Năm học 2026-2027 cần được coi là một dấu mốc chuyển trạng thái trong thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW: từ tạo nền tảng cho đổi mới sang tạo ra đổi mới thực chất.

Đối với quá trình phát triển khoa học công nghệ và công nghiệp, một nền giáo dục thực chất sẽ là nền tảng hình thành nguồn nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ. Từ năng lực số, STEM, tư duy khoa học đến AI, dữ liệu và năng lực sáng tạo, những yếu tố này sẽ quyết định khả năng thích ứng của người lao động trước sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước vì vậy không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới đối với ngành giáo dục, mà còn nhấn mạnh một nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài: giáo dục phải tạo ra nguồn nhân lực đủ năng lực làm chủ những công nghệ quyết định năng lực cạnh tranh của đất nước trong tương lai.