Chuyện Tết thời bao cấp

Đến nay, sự nghiệp đổi mới đã thực hiện được 40 năm. Xã hội bây giờ đã phát triển đến mức mà thế hệ trẻ ngày nay, nói đến chuyện thời bao cấp thì họ không thể tin nổi và cho rằng “các ông bà cứ thổi phồng về sự khó khăn ngày ấy”.

Với những người thuộc thế hệ U70 như chúng tôi, thì quả thật, ký ức về những năm tháng của thời bao cấp - đặc biệt là vào dịp năm hết Tết đến - không bao giờ có thể phai mờ.

Xếp hàng mua thực phẩm là đặc trưng của thời bao cấp. Ảnh: Nguyễn Trọng Tạo

Bây giờ, chỉ cần trong túi có tiền là người ta có thể sắm Tết mà không cần bước ra chợ. Bởi lẽ, hàng hóa bán online đầy rẫy đủ loại, gọi điện là mang đến tận nhà, thậm chí, nếu mở ra không ưng ý thì được trả lại,...

Nhưng thời bao cấp, đặc biệt là vào những năm đất nước vô cùng khốn khó từ năm 1978 - 1986, Tết đúng là dịp “ông vải thì mừng, con cháu thì lo”.

Ảnh phục dựng về quầy bán tranh, hoa Tết thời kỳ ấy. Nguồn: Kienthuc.net.vn

Vậy Tết thời bao cấp là thế nào?

Trước hết, nghỉ Tết chỉ được 03 ngày, từ 29 hoặc 30 Tết đến mùng 2 Tết, mùng 3 lại đi làm bình thường. Cảnh tượng khủng khiếp nhất là tại các bến xe, bến tàu.

Ở Ga Hà Nội, người ta xếp hàng dài cả km để mua được vé đi tàu hỏa; còn tại các bến xe cũng vậy, những chuyến xe chở người về quê ăn Tết lèn chặt như “xếp cá hộp”.

Với những công chức, những người ở thủ đô được ăn gạo nhà nước, thì việc sắm Tết phải chuẩn bị từ trước đó cả tháng.

Nào là phải đi xếp hàng mua củi, mua than - mà ngày Tết, mỗi nhân khẩu sẽ được thêm 5 cân củi hoặc than. Để mua được than hay củi, có khi phải xếp hàng từ tờ mờ đất và mất khoảng nửa ngày thì mới mua được vài chục cân than hoặc củi.

Rồi tiếp theo, phải đi xếp hàng đong gạo theo sổ. Cán bộ công chức cao lắm thì được 17 cân gạo/tháng, còn những người ăn theo trong gia đình thì được 13 hoặc 11 cân. Nhưng gạo cũng chỉ được 50%, còn lại phải ăn mì sợi hoặc hạt bo bo hay ngô xay, thậm chí cả khoai lang, khoai tây,...

Ngày Tết, mỗi người được 1 cân gạo nếp và đi xếp hàng nửa ngày mới đến lượt. Cay đắng nhất khi gần đến lượt mình thì được thông báo là hết gạo. Cảnh người dân khóc lóc ở các cửa hàng gạo là chuyện thường thấy.

Mua được gạo về, bắt đầu lo đi xếp hàng để mua tiêu chuẩn Tết là các túi mua hàng. Ngày ấy, mỗi người, mỗi gia đình tùy theo số khẩu nhiều hay ít mà được 1 túi hàng Tết to hay nhỏ. Ví dụ, một gia đình 7 ngày thì được 1 túi mua hàng bao gồm: 1,5 lạng bóng bì; 2 gói trà Hồng Đào hoặc Thanh Tâm; 2 bao thuốc lá Tam Đảo, 1 bao Điện Biên và 1 bao Trường Sơn; 2 hộp mứt, 1 gói bích quy Thanh Thảo; 1 gói mì chính khoảng 15 gram; vài ba con mực khô; 1 bánh pháo Tết dài khoảng 50 cm,...

Còn về thực phẩm, ngày Tết mỗi người được thêm 3 lạng thịt và cả nhà dồn góp lại đi mua thịt về để gói bánh chưng. Nhưng để có thịt gói được bánh chưng cũng không hề đơn giản, phải đi xếp hang từ sớm, và gia đình nào có điều kiện mới gói được nồi bánh chưng 5 - 7 cái rồi mang đi thuê luộc.

Thịt lợn - nếu ai mua thịt thủ, sườn, chân giò thì được gấp rưỡi, nhưng cũng chỉ nhà nào “kha khá” thì mới dám mua các loại thịt này, còn lại phải cố mua được loại thịt nào nhiều mỡ để còn rán mỡ ăn dần.

Thời điểm sắp Tết, cán bộ công chức khổ nhất khi chờ đồng lương. Nhiều cơ quan xếp hàng ở ngân hàng phải mất cả tuần, bởi ở các ngân hàng, tiền luôn luôn thiếu. Còn khái niệm thưởng Tết ngày ấy hầu như không có, được đồng lương hoặc thậm chí được lĩnh lương trước nửa tháng đã là may mắn lắm rồi.

Trong 3 ngày Tết, cũng chỉ dám có 1 bữa cúng tất niên và bữa khai xuân vào sáng mùng 1 là có tương đối đủ các món như bánh chưng, thịt mỡ, dưa hành; nhà nào sang hơn thì có bát thịt đông, có đĩa bóng xào với súp lơ hay su hào; sang nữa thì có được khoanh giò và đĩa thịt gà luộc,... còn các bữa khác thì lại rất bình thường, có tí thịt là may mắn rồi.

Chợ hoa ngày Tết Hà Nội năm 1982. Ảnh: Michel Blanchard

Cảnh đông vui tấp nập nhất là khi người ta đi chợ Tết vào ngày 29 hoặc sáng 30, mà cũng chủ yếu tập trung ở chợ hoa phố Hàng Lược. Nhà nào mua được cành đào cắm tết thì coi như đã có mùa xuân.

Ngày ấy, tôi là thanh niên đang độ tuổi luôn “ăn không biết no, ngủ không biết chán”. Tuổi trẻ thì sức ăn sao khủng khiếp thế! Ước mơ lớn nhất của tôi trong những năm tháng ấy là ngày 30 Tết được ăn 1 bữa thịt lợn cho “chán mồm”. Thế nào là “chán”? Có nghĩa là ăn thịt lợn luộc chấm nước mắm khi nào thấy buồn ở mang tai, có nghĩa là ngấy rồi.

Sở dĩ nhà tôi còn được ăn một bữa thịt lợn cho “chán mồm” vì ở quê, mẹ tôi thường nuôi 1 con lợn; khi dịp Tết đến, vài ba nhà chung nhau mổ con lợn tầm dăm chục cân. Mổ được con lợn chia nhau từng tí một, rồi thịt mỡ phải rán để dành; xương lợn phải băm thật nhuyễn rồi trộn muối mặn, giã riềng rang khô để ăn sau này.

Ngày ấy, sức như tôi ăn hết 1 cái bánh chưng to là chuyện bình thường. Tôi nhớ khi đi bộ đội ở Lào, có những lúc tôi ăn được 7 bát cơm hoặc ăn hết 3 phong lương khô 702, còn loại bánh mì 225 gram thì ăn hết 4 cái liền là chuyện... vặt.

Những năm tháng đó, cảm giác thèm được một bữa ăn no, thèm được một bữa ăn có thịt có cá là cảm giác thường trực. Mà ngày ấy, cái gì cũng cần tem phiếu, thậm chí đi mua rau cũng phải có tem phiếu.

Năm 1982, tôi từ bộ đội chuyển về làm phóng viên báo Công an nhân dân, cứ cách Tết 1 tuần là huy động cán bộ phóng viên, ai có mối quan hệ nào thì cố gắng “chạy chọt” kiếm thực phẩm về cho anh em. Người thì xin được vài ba tạ su hào, người thì xin mua được dăm chục cân cá mè đánh ở hồ Tây,... Còn tôi, có năm xin được hẳn 1 con lợn 70 cân mang về cho tòa soạn gần 50 người.

Ông đồ cho chữ trên vỉa hè đầu năm mới.

Người chia thịt lợn giỏi nhất của báo Công an nhân dân thời đó là anh Đặng Lân - cán bộ phòng Thư ký tòa soạn, chuyên thiết kế làm maquette báo. Anh Lân chia thịt lợn giỏi đến mức mà chia hàng chục suất nhưng suất nào cũng có tim, gan, lòng non lòng già đủ cả,...

Nhưng Tết Hà Nội hồi ấy lại cũng có một nỗi hãi hùng, đó là nạn đốt pháo. Sợ nhất là lúc Giao thừa, nhà nhà đốt pháo, người người đốt pháo, bầu không khí như đặc lại bởi khói pháo. Khói pháo ngửi thoang thoảng thì thấy thơm thơm, cũng có chút thi vị; nhưng nếu đốt quá nhiều thì cảm thấy tức thở, ngột ngạt và trong tai lúc nào cũng lùng bùng bởi âm thanh chát chúa của pháo. Đi ra đường hãi nhất là bị trẻ con ném pháo vào người.

Tết ngày ấy, đêm 30 cũng chẳng làm gì có pháo hoa như bây giờ, cũng không có chương trình truyền hình Táo quân hay văn nghệ Tết mà cùng lắm là được nghe Chủ tịch nước chúc Tết qua đài phát thanh.

Bây giờ, nhiều người lại nhớ Tết xưa và cho rằng đó mới thực sự “là Tết”, là mang hồn cốt của văn hóa dân tộc, là nét đẹp của phong tục tập quán. Thật ra, nếu như bây giờ cho quay trở lại Tết như ngày đó, chắc chắn sẽ “phát điên”!

Nguyễn Như Phong

tudonghoangaynay.vn

Tin bài khác

Đấu giá tên miền .vn chạm mốc 1,5 tỷ đồng, mở ra “cuộc chơi” tài nguyên số

Thị trường 03/04/2026 08:20

Lần đầu tiên Việt Nam tổ chức đấu giá quyền sử dụng tên miền quốc gia .vn đã ghi nhận mức giá kỷ lục lên tới 1,5 tỷ đồng, điều này cho thấy giá trị ngày càng gia tăng của tài nguyên số. Cùng với đó, nhiều chính sách mới về Internet vệ tinh và sở hữu trí tuệ cũng đang định hình lại không gian số theo hướng minh bạch, cạnh tranh và thích ứng với công nghệ mới.

Bia Hạ Long thông báo tuyển dụng nhân sự

Tuyển dụng 03/04/2026 05:06

Nhằm đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, Công ty Cổ phần Bia và Nước giải khát Hạ Long hiện đang tuyển dụng nhiều vị trí việc làm dành cho sinh viên tốt nghiệp và người lao động có chuyên môn trong lĩnh vực hóa học, công nghệ thực phẩm và các ngành liên quan. Đây là cơ hội để các ứng viên làm việc trong môi trường chuyên nghiệp, năng động và có chế độ đãi ngộ hấp dẫn.

Những nền tảng mới cho ngành công nghiệp bền vững

Số hóa công nghiệp 03/04/2026 04:07

Trong nhiều năm qua, Internet vạn vật (IoT) được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt trong hoạt động công nghiệp. Ý tưởng cốt lõi rất rõ ràng: khi máy móc, cảm biến và hệ thống được kết nối, doanh nghiệp có thể thu thập dữ liệu toàn diện và hiểu sâu hơn về hiệu suất vận hành. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chỉ riêng khả năng kết nối chưa đủ để tạo ra những đột phá mà ngành công nghiệp mong đợi.

Xe điện góp phần đẩy tiêu thụ điện vượt mốc 1 tỷ kWh/ngày

Tiêu dùng thông minh 03/04/2026 04:04

Không chỉ do nắng nóng hay phục hồi kinh tế, xu hướng chuyển dịch sang xe điện đang góp phần làm gia tăng nhanh nhu cầu điện, đặc biệt vào các khung giờ cao điểm.

Sửa quy chuẩn kỹ thuật về nhà chung cư để hướng dẫn thiết kế trạm sạc trước 30/4

Tiêu dùng thông minh 02/04/2026 21:07

Đồng thời, gỡ vướng cấp phép xây dựng, cải tạo trạm sạc xe điện, đổi pin điện, tại các tòa chung cư. Đó là yêu cầu trong công điện về xây mới, cải tạo trạm sạc, đổi pin xe điện do Thủ tướng Phạm Minh Chính ban hành ngày 31/3.

HMI tích hợp PLC hiệu năng mạnh mẽ cho nhiều ngành công nghiệp

Mua gì ở đâu 02/04/2026 21:05

Màn hình HMI Pro-face là dòng thiết bị có khả năng kết nối rộng rãi, thiết lập dễ dàng, hiệu năng mạnh mẽ và tích hợp CNTT/OT liền mạch. Ngoài ra, sự kết hợp giữa HMI và PLC tạo nên giải pháp đơn giản hóa.

Việt Nam tăng cường xây dựng kho dự trữ quốc gia dầu thô

Công nghiệp năng lượng 02/04/2026 21:03

Ngày 1/4, Thường trực Chính phủ họp về dự án xây dựng kho dự trữ quốc gia dầu thô tại Nghi Sơn, Thanh Hóa. Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định đã có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý để tiến hành.

Trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Giáo dục” cho Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga

Sự kiện 02/04/2026 21:02

Ngày 1/4, tại trụ sở Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), Quyền Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đã trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Giáo dục” cho ngài Bezdetko Gennady Stepanovich, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga và ông Fokin Stanislav, Tham tán Đại sứ quán Liên bang Nga tại Việt Nam.

Công ty chứng khoán của MBBank phát hành lô trái phiếu đầu tiên trong năm 2026

Kinh tế - Doanh nghiệp 02/04/2026 21:00

CTCP Chứng khoán MB (MBS) thuộc hệ sinh thái Ngân hàng MB (MBBank, mã: MBB sở hữu 66,76% vốn) vừa huy động thành công lô trái phiếu trị giá 970 tỷ đồng nhằm cơ cấu lại nợ.

Thị trường chứng khoán ngày 02/04: VN Index điều chỉnh nhưng chưa “gãy” nhịp hồi

Thị trường 02/04/2026 21:00

Mở cửa trong sắc xanh nhưng thị trường nhanh chóng đảo chiều khi những lo ngại mới từ Trung Đông khiến chứng khoán toàn cầu rung lắc trở lại. VN Index mất hơn 8 điểm, song lực bán không hoảng loạn và cú rút chân cuối phiên vẫn để lại hy vọng cho mục tiêu hồi phục về vùng 1.740 điểm.

Xem thêm