Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Khẳng định vai trò của Việt Nam trong định hình tương lai khu vực

Được Việt Nam khởi xướng và duy trì qua ba kỳ tổ chức liên tiếp, AFF đã trở thành cơ chế bổ trợ hiệu quả cho các tiến trình hợp tác chính thức của ASEAN. Với cách tiếp cận linh hoạt, thẳng thắn và thực chất, diễn đàn mở ra không gian để các nhà lãnh đạo, chuyên gia, học giả và doanh nghiệp cùng trao đổi những vấn đề chiến lược đang đặt ra đối với khu vực.

Khả năng đổi mới và thích ứng sẽ quyết định sức cạnh tranh

Tại cuộc gặp với trưởng đoàn các nước, học giả, chuyên gia và đại diện các tổ chức quốc tế tham dự diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu sắc với ba cuộc khủng hoảng lớn về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược.

Theo Tổng Bí thư, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đang ngày càng gay gắt và mở rộng sang các lĩnh vực then chốt của tương lai như công nghệ, dữ liệu, chuỗi cung ứng và các chuẩn mực quản trị mới. Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay công nghệ lượng tử mở ra những cơ hội phát triển to lớn, song cũng kéo theo nhiều thách thức mới.

Bên cạnh đó, các vấn đề như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, khan hiếm nguồn nước, già hóa dân số, tin giả, thao túng thông tin và các thách thức đối với an ninh con người đang tác động ngày càng trực tiếp đến ổn định xã hội cũng như năng lực phát triển của mỗi quốc gia.

Trong bối cảnh đó, những lợi thế truyền thống như quy mô dân số, tài nguyên hay nguồn vốn vẫn giữ vai trò quan trọng nhưng không còn là yếu tố quyết định. Năng lực cạnh tranh của các quốc gia ngày càng phụ thuộc vào khả năng đổi mới sáng tạo, năng lực thích ứng và mức độ sẵn sàng trước các xu hướng phát triển mới.

Đối với ASEAN, đây là yêu cầu đặc biệt cấp thiết. Đông Nam Á đang đứng trước cơ hội đón nhận các dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, phát triển kinh tế số, thúc đẩy chuyển đổi xanh và mở rộng các ngành công nghệ mới. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành lợi thế khi khu vực đủ năng lực nắm bắt, đủ quyết tâm đổi mới và đủ bản lĩnh duy trì môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.

Chuyển từ đồng thuận nhận thức sang đồng thuận hành động

Một trong những thông điệp quan trọng được Tổng Bí thư Tô Lâm đưa ra tại diễn đàn là ASEAN cần đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển để hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại cuộc tiếp trưởng các đoàn tham dự AFF 2026 ngày 9/6

Theo đó, ASEAN cần đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ lớn. Một mặt, tiếp tục gìn giữ và phát huy các tài sản chiến lược đã được xây dựng qua nhiều thập kỷ, gồm đoàn kết nội khối, vai trò trung tâm của ASEAN, nguyên tắc đồng thuận và thống nhất trong đa dạng. Mặt khác, cần đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức hoạt động để chuyển hóa những giá trị đó thành năng lực thích ứng, năng lực hành động và năng lực tổ chức thực thi.

Trong bối cảnh mới, vai trò trung tâm của ASEAN chỉ có thể được phát huy thực chất khi khối duy trì được đoàn kết, tự chủ chiến lược, cách tiếp cận bao trùm và khả năng điều phối hiệu quả các chương trình nghị sự chung của khu vực.

Mặc dù sở hữu tiềm năng lớn, ASEAN vẫn cần nhiều nỗ lực hơn để biến tiềm năng thành sức mạnh thực tế. Liên kết nội khối cần sâu rộng hơn; kết nối hạ tầng, logistics, kết nối số và kết nối năng lượng cần được thúc đẩy đồng bộ; khoảng cách phát triển và khoảng cách công nghệ giữa các quốc gia thành viên cần tiếp tục được thu hẹp.

Đặc biệt, ASEAN cần chuyển từ tư duy tiến trình sang tư duy kết quả; từ tham vấn là chủ yếu sang phối hợp thực chất hơn; từ đồng thuận về nhận thức sang đồng thuận trong hành động. Thành công của ASEAN trong giai đoạn tới sẽ không chỉ được đo bằng số lượng văn kiện hay kế hoạch hành động được ban hành, mà quan trọng hơn là mức độ các cam kết được hiện thực hóa, tạo ra chuyển biến thực chất cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế các quốc gia thành viên.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc chậm thích ứng có thể đồng nghĩa với bỏ lỡ cơ hội phát triển. Vì vậy, ASEAN cần phát huy mạnh mẽ tinh thần chủ động chiến lược, chủ động thích ứng và chủ động kiến tạo để tiếp tục giữ vững vị thế trung tâm trong cấu trúc khu vực đang biến đổi nhanh chóng.

Giá trị của đối thoại trong một thế giới nhiều biến động

Một trong những thành công nổi bật của AFF 2026 là tạo dựng được không gian đối thoại vào thời điểm đối thoại trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Đại sứ Australia tại ASEAN Tiffany McDonald, người tham dự cả ba kỳ diễn đàn từ năm 2024 đến nay, đánh giá cao chất lượng thảo luận, sự tham gia đông đảo của lãnh đạo cấp cao ASEAN cùng các chuyên gia hàng đầu khu vực. Theo bà, AFF là minh chứng rõ nét cho vai trò lãnh đạo và đóng góp của Việt Nam đối với hòa bình, ổn định và hợp tác khu vực.

Đại sứ Tiffany McDonald cho rằng việc Việt Nam chủ động khởi xướng và duy trì diễn đàn không chỉ thể hiện vai trò tích cực của một thành viên ASEAN mà còn phản ánh cách Việt Nam đang định vị mình như một đối tác có trách nhiệm, sẵn sàng thúc đẩy hợp tác và xây dựng lòng tin trong khu vực.

Trong bối cảnh khu vực và thế giới đang đối mặt với nhiều biến động phức tạp, việc tạo ra một diễn đàn quy tụ các nhà hoạch định chính sách, học giả và doanh nghiệp để trao đổi quan điểm, làm rõ lập trường và tìm kiếm tiếng nói chung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm hạn chế những hiểu lầm và tính toán sai lầm.

Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò dẫn dắt trong ASEAN

Hình ảnh một Việt Nam chủ động, tích cực và có trách nhiệm tại AFF 2026 là kết quả của quá trình nhiều năm xây dựng uy tín và đóng góp thực chất cho ASEAN.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định ASEAN luôn là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Đóng góp cho ASEAN trước hết phải bắt đầu từ việc làm tốt hơn phần việc của mình, đồng thời chủ động hơn và trách nhiệm hơn trong các công việc chung của khu vực.

Với tinh thần đó, Việt Nam mong muốn quá trình đổi mới và phát triển của đất nước sẽ tạo nên một Việt Nam năng động hơn, tích cực hơn, tham gia hiệu quả hơn và đóng góp thiết thực hơn cho ASEAN; cùng các quốc gia thành viên xây dựng một Cộng đồng ASEAN đoàn kết, tự cường và gắn kết hơn với người dân.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cùng các đại biểu tại phiên bế mạc AFF 2026 ngày 10/6.

AFF 2026 khép lại không chỉ bằng những phiên thảo luận sôi nổi, mà còn để lại thông điệp rõ ràng về một ASEAN cần đổi mới để thích ứng với tương lai, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong việc kiến tạo các ý tưởng, thúc đẩy đối thoại và đóng góp cho sự phát triển bền vững của khu vực.

Đỗ Phương (T/H)