 |
| Ông Trần Phú Lữ - Giám đốc ITPC phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Đạm Lê Quang. |
Việt Nam và Nhật Bản là đối tác thương mại lớn của nhau
Ngày 25/6/2025, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Chi nhánh Thương vụ Việt Nam tại Osaka (Nhật Bản); Công ty TNHH AEON Việt Nam; Công ty TNHH Aeon TopValu Việt Nam; Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại TP. Hồ Chí Minh (JCCH) và Công ty TNHH Zim Logistics Việt Nam tổ chức Hội thảo “Chiến lược gia tăng cơ hội xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam vào thị trường Nhật Bản”.
Hội thảo nhằm mang đến cho doanh nghiệp Việt Nam cái nhìn toàn diện về thị trường Nhật Bản đầy tiềm năng, giúp tận dụng tối đa lợi thế và xây dựng chiến lược vững chắc để phát triển xuất khẩu. Đặc biệt, Hội thảo tập trung cung cấp thông tin thị trường, mục tiêu trọng tâm xuất khẩu, định hướng phát triển sản phẩm, kinh nghiệm về tài chính, thanh toán và các giải pháp thông quan xuất khẩu cho hàng hóa Việt Nam, giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản và mở rộng hoạt động kinh doanh tại thị trường này.
Phát biểu khai mạc, ông Trần Phú Lữ - Giám đốc ITPC cho biết: Trong những năm gần đây, quan hệ kinh tế Việt Nam - Nhật Bản đã và đang phát triển mạnh mẽ, trở thành trụ cột trong quan hệ giữa hai quốc gia. Việt Nam là đối tác xuất khẩu sản phẩm đứng thứ 7 vào thị trường Nhật Bản và là đối tác đứng thứ 9 nhập khẩu hàng hóa từ Nhật Bản. Nhật Bản là thị trường xuất khẩu tiềm năng của Việt Nam nhờ lợi thế ưu đãi thuế quan từ 4 Hiệp định thương mại tự do chung giữa hai nước tính tới thời điểm hiện tại bao gồm: VJEPA, AJCEP, CPTPP và RCEP. Quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã chính thức được nâng cấp lên “Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại Châu Á và trên thế giới” vào tháng 11/2023, trong bối cảnh hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ (1973-2023). Đây là minh chứng rõ nét cho thấy mối quan hệ giữa hai quốc gia đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất.
 |
| Ông Shiotani Yuichiro - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Aeon TopValu Việt Nam phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Đạm Lê Quang. |
Trong năm 2025, quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, với nhiều triển vọng sáng. Đối với Việt Nam, Nhật Bản không chỉ là thị trường xuất khẩu quan trọng mà còn là nguồn cung cấp công nghệ và thiết bị công nghiệp hiện đại. Việc gia tăng xuất khẩu các mặt hàng có giá trị cao như máy tính, linh kiện điện tử và sản phẩm công nghiệp chế biến sẽ là hướng đi chiến lược trong thời gian tới. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Nhật Bản cũng có cơ hội mở rộng đầu tư và cung cấp sản phẩm chất lượng cao vào Việt Nam.
Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế lớn nhất của Việt Nam, quan hệ thương mại với Nhật Bản cũng ghi nhận những kết quả đáng khích lệ. Nhật Bản hiện là một trong những đối tác quan trọng của thành phố, đặc biệt trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, văn hóa và du lịch. Trong đó, TP. Hồ Chí Minh đặt trọng tâm đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến, hỗ trợ các doanh nghiệp thành phố thâm nhập vào thị trường Nhật Bản cũng như các nước trong khu vực Châu Á.
Nhật Bản với dân số hơn 120 triệu người và nhu cầu nhập khẩu ngày càng gia tăng, là một thị trường xuất khẩu đầy tiềm năng cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội, doanh nghiệp Việt Nam cần vượt qua các thách thức khi xuất khẩu sang Nhật Bản, đòi hỏi các doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng sản phẩm, cập nhật kiến thức thị trường, chủ động xây dựng chiến lược phát triển bền vững và mở rộng hợp tác quốc tế. Chính sự chủ động và linh hoạt trong cách tiếp cận sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường Nhật Bản, góp phần gia tăng kim ngạch xuất khẩu.
Với mục tiêu thúc đẩy thương mại song phương giữa Nhật Bản và Việt Nam, chương trình Lễ hội TP. Hồ Chí Minh tại Nhật Bản năm 2025 sẽ được tổ chức từ ngày 1 - 2/11/2025 tại Trung tâm Tokyo International Forum, Chiyoda-ku, Tokyo (Nhật Bản). Trong khuôn khổ chương trình, ITPC sẽ tổ chức không gian kết nối giao thương, quảng bá sản phẩm thương mại của TP. Hồ Chí Minh, trưng bày các sản phẩm đã xuất khẩu hoặc có tiềm năng xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, có chất lượng, thương hiệu uy tín của doanh nghiệp Thành phố, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Những lưu ý đối với doanh nghiệp Việt nhằm gia tăng cơ hội xuất khẩu vào thị trường Nhật Bản
Tại Hội thảo, bà Quyền Thị Thúy Hà - Trưởng Chi nhánh Thương vụ Việt Nam tại Osaka (Nhật Bản) cho biết: Nhật Bản là một thị trường cạnh tranh cao đi kèm với các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt; người tiêu dùng Nhật Bản có xu hướng bảo thủ, nhưng vẫn đặt uy tín và độ bền sản phẩm lên hàng đầu khi mua sắm. Đồng thời, bà Hà khẳng định mối quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang trong giai đoạn phát triển toàn diện, sâu rộng và tốt đẹp; mối quan hệ này có tính bổ trợ lẫn nhau, không cạnh tranh trực tiếp, cùng với nền văn hóa tương đồng và khoảng cách địa lý gần gũi. Cộng đồng người Việt tại Nhật Bản cũng đóng vai trò quan trọng với nhiều hoạt động giao lưu và thương mại tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác giữa hai bên. Tín hiệu tăng trưởng nhập khẩu của Nhật Bản cho thấy nhu cầu nội địa vẫn còn mạnh. Hiện tại, Việt Nam chiếm khoảng 3,3% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vào thị trường Nhật Bản, cho thấy dư địa hợp tác còn nhiều để phát triển trong thời gian tới.
Người tiêu dùng Nhật Bản đặc biệt ưa chuộng các sản phẩm có chất lượng, độ bền, tính an toàn và xuất xứ rõ ràng. Mặc dù trung thành với thương hiệu, người dân Nhật Bản vẫn sẵn sàng thử nghiệm những sản phẩm mới mang lại giá trị vượt trội. Các xu hướng nổi bật hiện nay bao gồm sự tăng trưởng mạnh mẽ của các mặt hàng thân thiện với môi trường, có thể tái chế và không sử dụng nhựa. Ngoài ra, các lĩnh vực đang thu hút sự quan tâm tại thị trường Nhật Bản bao gồm: Thực phẩm sạch, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng; sản phẩm làm đẹp và chăm sóc cá nhân; sản phẩm công nghệ và tiện ích gia đình; dịch vụ và sản phẩm dành cho người cao tuổi. Sự phát triển các nền tảng thương mại điện tử như Rakuten và Amazon Japan cũng thúc đẩy mạnh hoạt động mua sắm trực tuyến. Xét về tiêu dùng cá nhân hóa, người Nhật đặc biệt lựa chọn các sản phẩm được thiết kê riêng cho từng độ tuổi, giới tính và nhu cầu.
 |
| Đông đảo các doanh nghiệp Việt Nam tham gia Hội thảo nhằm nắm bắt thông tin, cơ hội, từ đó đẩy mạnh xuất khẩu vào thị trường Nhật Bản. Ảnh: Đạm Lê Quang. |
“Về cơ hội cho hàng Việt Nam, hai ngành hàng trọng điểm là dệt may, da giày và nông sản hiện nay được Nhật Bản rất chú trọng. Thị trường dệt may và da giày Nhật Bản có quy mô lớn, đạt 55,85 tỷ USD vào năm 2023, phụ thuộc chủ yếu vào nguồn cung từ nước ngoài với tỷ lệ nhập khẩu lên đến 98,5% về số lượng. Năm 2023, Việt Nam là nhà cung cấp hàng may mặc và da giày lớn thứ hai cho Nhật Bản, chiếm 17,2% thị phần, chỉ sau Trung Quốc. Kể từ khi Hiệp định RCEP có hiệu lực, xuất khẩu dệt may và da giày từ Việt Nam sang Nhật Bản đã ghi nhận mức tăng trưởng hơn 25%. Tính riêng 9 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu dệt may từ Việt Nam sang Nhật Bản đã tăng nhẹ 6,4%”, bà Hà cho biết.
Đối với ngành nông sản, tiềm năng và dư địa cho các sản phẩm Việt Nam còn rất lớn. Nhật Bản có nhu cầu cao đối với các mặt hàng nông nghiệp an toàn và hữu cơ, đặc biệt là những sản phẩm thế mạnh của Việt Nam mà Nhật Bản không có điều kiện canh tác thuận lợi như cà phê, hạt điều, trái cây nhiệt đới và rau củ quả. Kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này của Nhật Bản đang tăng trưởng mạnh. Đáng chú ý, nhập khẩu cà phê hạt của Nhật Bản trong năm 2024 đã tăng 20,2% so với năm 2023; trong khi nhập khẩu ca cao cùng các chế phẩm từ ca cao tăng vọt 115%. Lực lượng hơn 634 nghìn người Việt Nam đang sinh sống và làm việc tại Nhật cũng là một nhóm người tiêu dùng tiềm năng cho thực phẩm Việt.
Để hỗ trợ doanh nghiệp, Thương vụ Việt Nam tại Osaka thường xuyên kết nối các nhà nhập khẩu, phân phối, cập nhật thông tin chính sách và triển khai các hoạt động quảng bá, truyền thông sản phẩm Việt Nam tại các lễ hội, hội chợ chuyên ngành như FOODEX và Tuần lễ hàng Việt Nam tại hệ thống siêu thị AEON. Thương vụ cũng tích cực hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh trong giao dịch và đề nghị phía Nhật Bản ưu tiên thông quan cho các lô hàng tươi của Việt Nam. Để thành công tại thị trường Nhật Bản, doanh nghiệp cần đầu tư nghiêm túc vào chất lượng, nghiên cứu kỹ lưỡng thị trường, tìm hiểu văn hóa và chủ động xây dựng mối quan hệ bền vững với các đối tác bản địa.
Ông Shiotani Yuichiro - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Aeon TopValu Việt Nam chia sẻ: Aeon đặc biệt chú trọng đến các giá trị bền vững và trách nhiệm xã hội. Cụ thể, Aeon đưa ra cam kết trong việc bảo vệ đa dạng sinh học thông qua việc kinh doanh các sản phẩm có chứng nhận quốc tế uy tín như MSC - chứng nhận hoạt động đánh bắt thủy sản bền vững, ASC - chứng nhận nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm, FSC - chứng nhận quản lý rừng bền vững. Hơn nữa, nguyên tắc thương mại công bằng cũng được Aeon triển khai mạnh mẽ, nhằm hỗ trợ sự tự lập về kinh tế và bảo vệ môi trường cho các nhà sản xuất tại những quốc gia đang phát triển. Một ví dụ điển hình chính là “Dự án phát triển cộng đồng dành cho nông dân trồng cà phê tại tỉnh Sơn La, Việt Nam”, cho thấy sự kết nối trực tiếp giữa người tiêu dùng và các hoạt động đóng góp cho xã hội.
Để hiện thực hóa cơ hội các doanh nghiệp trong nước trở thành đối tác chính thức của Aeon, Tập đoàn này đã đưa ra những điều kiện hợp tác cơ bản, linh hoạt và được điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Đối với các nhà cung cấp hướng tới thị trường nội địa và Asean, các yêu cầu bao gồm việc thành lập công ty được ít nhất 1 năm, có năng lực sản xuất theo thiết kế, yêu cầu của bên đặt hàng và mong muốn hợp tác cùng Aeon. Đối với các đối tác có mục tiêu xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, các điều kiện sẽ cao hơn, như yêu cầu 5 năm kinh nghiệm hoạt động, sở hữu nhà máy riêng, có kinh nghiệm xuất khẩu, có khả năng nộp báo cáo tài chính của 2 kỳ gần nhất.
“Mọi hoạt động hợp tác đều phải tuân thủ nghiêm ngặt Bộ Quy tắc ứng xử (CoC) của Aeon, bao gồm các tiêu chuẩn về lao động, an toàn, môi trường và đạo đức kinh doanh. Aeon cam kết chịu trách nhiệm toàn diện trong suốt chuỗi cung ứng, từ khâu sản xuất đến bán hàng, nhằm đảm bảo quy tắc “Tiêu chuẩn an toàn - Khách hàng an tâm” luôn là trách nhiệm của chính Aeon”. Đồng thời, ông Shiotani Yuichiro kêu gọi các doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu những bước đi đầu tiên trên hành trình trở thành đối tác chiến lược, cùng Aeon mang những sản phẩm chất lượng ra thế giới.
Về môi trường thanh toán tại Nhật Bản, ông Oguma Toshihiro - Giám sát viên Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại TP. Hồ Chí Minh (JCCH) kiêm Tổng Giám đốc Chi nhánh Hồ Chí Minh Ngân hàng Mizuho lưu ý, dù các quy định quản lý ngoại tệ của Nhật Bản có phần ít nghiêm ngặt hơn so với Việt Nam, các doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan. Ông đặc biệt nhấn mạnh hai hệ thống pháp quy trọng yếu là “Luật ngoại hối và ngoại thương” của Nhật Bản và các quy định của Văn phòng kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Hoa Kỳ, vốn có ảnh hưởng sâu rộng đến các giao dịch quốc tế. Về mặt thực tiễn, ông Oguma Toshihiro cũng chỉ ra tầm quan trọng của chứng chỉ C/O, một công cụ giúp các nhà xuất khẩu quốc tế hưởng ưu đãi thuế quan tại Nhật Bản, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.
Đi sâu vào “Luật Ngoại hối và Ngoại thương” của Nhật Bản, ông Oguma Toshihiro giải thích rằng luật này được xây dựng nhằm mục tiêu thúc đẩy giao dịch quốc tế tự do và đảm bảo an ninh quốc gia. Một trong những thay đổi quan trọng của luật là việc chuyển từ hệ thống cấp phép trước sang cơ chế báo cáo sau giao dịch đối với hoạt động thanh toán và vốn. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần lưu ý rằng mọi giao dịch thanh toán đều được phân thành hai loại đó là: Giao dịch xuyên biên giới từ Nhật Bản sang nước ngoài hoặc từ nước ngoài vào Nhật Bản (bao gồm cả tiền gửi ở nước ngoài) và Giao dịch nội địa được thực hiện ở Nhật Bản hoặc nước ngoài, giữa cư dân và người không cư trú. Theo đó, tất cả các giao dịch này, với giá trị vượt quá 30 triệu yên, đều phải được báo cáo theo quy định. Các cơ quan chức năng của Nhật Bản như Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI) vẫn duy trì quyền kiểm tra giao dịch trên thực tế.
Ông Oguma Toshihiro cũng cung cấp thông tin rằng mọi giao dịch bằng đồng USD đều phải tuân thủ quy định của OFAC, do các khoản thanh toán này được xử lý qua hệ thống tài chính Hoa Kỳ. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp Việt Nam, dù không giao dịch trực tiếp với Hoa Kỳ, vẫn có thể vi phạm nếu đối tác, ngân hàng, công ty vận tải, hoặc thậm chí cảng trung chuyển có liên quan đến các quốc gia, khu vực, hoặc cá nhân, tổ chức nằm trong danh sách chế tài của Hoa Kỳ. Ông nhấn mạnh rằng việc không tuân thủ có thể dẫn đến các hậu quả và rủi ro bị đóng băng tài sản, từ đó khuyên các doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ lưỡng toàn bộ dòng chảy thương mại của đối tác và chủ động tham vấn ngân hàng để đảm bảo mọi giao dịch đều diễn ra suôn sẻ và tuân thủ pháp luật.
Thông qua Hội thảo, ITPC kỳ vọng các doanh nghiệp Việt Nam sẽ tiếp cận được những thông tin hữu ích và giá trị về thị trường Nhật Bản từ các diễn giả, từ đó nắm bắt cơ hội để không chỉ chinh phục thị trường Nhật Bản mà còn vươn xa trên thị trường quốc tế. Điều này sẽ góp phần gia tăng kim ngạch xuất khẩu, thúc đẩy giao lưu kinh tế và làm sâu sắc hơn quan hệ giữa TP. Hồ Chí Minh và Nhật Bản trong thời gian tới.
