Đưa AI vào trường học: Cơ hội công nghệ và bài toán quản trị giáo dục (BÀI 1)

Trí tuệ nhân tạo không còn là câu chuyện của tương lai xa. Nó đã hiện diện trong cách học sinh tìm kiếm thông tin, làm bài tập và tiếp cận tri thức hằng ngày. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là có nên đưa AI vào trường học hay không, mà là hệ thống giáo dục sẽ tiếp cận công nghệ này theo cách nào để vừa tận dụng được lợi thế, vừa giữ vững mục tiêu phát triển con người.

AI vào trường học: Khi công nghệ đặt lại cách dạy, cách học

Theo GS.TS. Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, việc tích hợp AI cần bắt đầu từ một câu hỏi căn bản: mục tiêu của dạy học là gì.

Nếu máy có thể viết bài, giải toán, tổng hợp tài liệu chỉ trong vài giây, thì việc yêu cầu học sinh nộp một sản phẩm hoàn chỉnh có còn đủ để chứng minh các em hiểu vấn đề?

"Trước đây, đưa ra lời giải có thể xem là bằng chứng của việc hiểu. Bây giờ, AI có thể đưa ra lời giải mà không cần hiểu. Nếu chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng, chúng ta rất khó biết học sinh có thực sự học hay không", ông phân tích.

Nhận định này không chỉ dừng ở lo ngại về gian lận học thuật. Nó đặt lại nền tảng của mô hình dạy – luyện tập – kiểm tra vốn đã vận hành nhiều năm trong nhà trường. Khi lời giải không còn đồng nghĩa với quá trình nhận thức, cách đánh giá buộc phải thay đổi. Chính áp lực này, theo ông, lại mở ra cơ hội để giáo dục chuyển trọng tâm từ đo lường sản phẩm sang quan sát quá trình tư duy của người học.

GS.TS. Lê Anh Vinh: Việc tích hợp AI cần bắt đầu từ một câu hỏi căn bản: mục tiêu của dạy học là gì? - Ảnh: VGP/Thu Trang

Giáo dục phải đặt đề bài cho công nghệ

Từ cách đặt lại vấn đề về đánh giá, một nguyên tắc được GS.TS. Lê Anh Vinh nhấn mạnh: công nghệ không được dẫn dắt giáo dục.

Học tập không chỉ là tiếp cận đáp án. Giá trị của việc học nằm ở quá trình tìm tòi, đặt câu hỏi, thử và sai. Nếu AI được sử dụng theo cách rút ngắn toàn bộ quá trình đó, học sinh có thể hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn, nhưng năng lực tư duy chưa chắc đã được bồi đắp tương xứng.

"Giáo dục phải đặt đề bài cho công nghệ, chứ không phải để công nghệ đặt lại đề bài cho giáo dục", ông nêu quan điểm.

Điều này đồng nghĩa với việc thay đổi cách ra đề, cách tổ chức hoạt động học và cách đánh giá. Thay vì chỉ yêu cầu một câu trả lời đúng, giáo viên cần thiết kế nhiệm vụ buộc học sinh giải thích, bảo vệ quan điểm và thể hiện quá trình suy nghĩ của mình. Khi đó, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ phản hồi nhanh, phân tích tiến trình học tập, gợi ý tài liệu. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng về cách học và cách đánh giá vẫn thuộc về con người. AI đã phần nào làm lộ rõ những giới hạn đã tồn tại từ trước trong cách tổ chức dạy - học.

Khung năng lực trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh phổ thông chính thức ban hành từ cuối năm 2024

Điều kiện triển khai và vai trò của đội ngũ

Ở cấp độ quản lý, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có bước chuẩn bị từ trước khi AI trở thành chủ đề nóng trong dư luận. Năm 2024, tài liệu hướng dẫn dạy và học AI trong nhà trường được hoàn thiện. Cuối năm 2024, khung năng lực trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh phổ thông chính thức ban hành. Trong năm 2025, khung năng lực AI cho giáo viên tiếp tục được xây dựng cùng nội dung giáo dục chi tiết.

Từ học kỳ II năm học 2025-2026, chương trình sẽ được thí điểm trước khi tổng kết, đánh giá và điều chỉnh.

"Chúng ta không nên tạo áp lực quá lớn hay triển khai theo phong trào. Cần đi theo lộ trình khoa học, có đánh giá định kỳ để bảo đảm hiệu quả thực chất", ông khẳng định.

Theo ông, những trường đã triển khai tốt môn Tin học cơ bản có lợi thế nhất định khi đưa AI vào giảng dạy. Tuy nhiên, điều kiện hạ tầng chỉ là một phần. Yếu tố quyết định vẫn là đội ngũ giáo viên.

Khảo sát sau các đợt tập huấn cho thấy phần lớn giáo viên đã chủ động tìm hiểu và sử dụng AI trong công việc. Nhu cầu hiện nay là một chương trình thống nhất, bài bản để triển khai đồng bộ, tránh tình trạng mỗi nơi thực hiện theo một cách khác nhau.

Ba yếu tố cần được bảo đảm cùng lúc gồm: khung chương trình đủ linh hoạt để thích ứng với công nghệ thay đổi nhanh; năng lực đội ngũ giáo viên; và hạ tầng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu dạy - học. Nếu thiếu một trong ba trụ cột này, việc tích hợp sẽ khó đạt hiệu quả bền vững.

Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, giáo dục không có nhiều dư địa để chậm thích ứng. Tuy nhiên, đổi mới không đồng nghĩa với vội vàng. Điều cần giữ vững là mục tiêu phát triển năng lực thực chất của người học.

AI không làm thay giáo dục, nhưng nó buộc giáo dục phải tự điều chỉnh. Câu hỏi không còn là có sử dụng công nghệ hay không, mà là sử dụng trong khuôn khổ mục tiêu nào. Cơ hội chỉ trở thành lợi ích khi công nghệ được tích hợp trong khuôn khổ định hướng rõ ràng và cơ chế kiểm soát phù hợp. Nếu không, chính công nghệ có thể làm lệch mục tiêu mà giáo dục hướng tới.

Theo chinhphu.vn