Đưa AI vào trường học: Những rủi ro nếu triển khai thiếu kiểm soát (BÀI 2)

Đào tạo
11/03/2026 04:00
AI đang được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt trong giáo dục. Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQGHN) nhận định, nếu tích hợp vội vàng, thiếu định hướng và thiếu cơ chế kiểm soát, công nghệ có thể tạo ra những hệ quả ngược với mục tiêu phát triển năng lực người học. Cảnh báo này được đặt ra như một vấn đề ở cấp hệ thống, chứ không chỉ ở cấp lớp học.
aa
Đưa AI vào trường học: Cơ hội công nghệ và bài toán quản trị giáo dục (BÀI 1)
Đưa AI vào trường học: Những rủi ro nếu triển khai thiếu kiểm soát (BÀI 2)
PGS.TS Trần Thành Nam: Tích hợp AI vội vàng, thiếu kiểm soát có thể phản tác dụng đối với mục tiêu phát triển năng lực người học - Ảnh: VGP/Thu Trang

Thiếu kiểm soát mục tiêu: Khi "có đáp án" không còn đồng nghĩa với "hiểu"

AI có thể tổng hợp thông tin, phân tích dữ liệu và tạo lập nội dung trong vài giây. Trong mô hình dạy học truyền thống, việc đưa ra lời giải đúng thường được xem là bằng chứng của việc hiểu bài. Nhưng khi công cụ có thể tạo ra lời giải mà không cần trải qua quá trình nhận thức như con người, tiêu chí đánh giá này trở nên mong manh.

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, nếu hệ thống giáo dục không điều chỉnh lại mục tiêu và cách đo lường kết quả học tập, quá trình học có nguy cơ bị rút gọn thành việc tối ưu hóa công cụ để hoàn thành nhiệm vụ. Khi đó, học sinh có thể đạt sản phẩm tốt hơn về hình thức, nhưng năng lực tư duy độc lập và khả năng kiến tạo tri thức không chắc được cải thiện.

Rủi ro lớn nhất không phải là một vài trường hợp lạm dụng, mà là sự dịch chuyển âm thầm của trọng tâm giáo dục - từ phát triển năng lực sang hoàn thành sản phẩm.

Thiếu kiểm soát thiết kế sư phạm: Sai lầm của tư duy "thêm công cụ"

Một biểu hiện khác của triển khai thiếu kiểm soát là tích hợp AI theo cách bổ sung kỹ thuật đơn thuần: đưa phần mềm vào lớp học, tập huấn sử dụng công cụ, số hóa bài giảng. Theo PGS.TS Trần Thành Nam, cách tiếp cận này có thể tạo ấn tượng đổi mới, nhưng không làm thay đổi bản chất quá trình học tập.

Nhiều nghiên cứu về khoa học học tập chỉ ra rằng tri thức bền vững chỉ hình thành khi người học thực sự tham gia vào quá trình nhận thức sâu: đặt câu hỏi, phản biện, thử sai và tự điều chỉnh. Nếu AI được sử dụng chủ yếu để rút ngắn quá trình này, việc học có thể nhanh hơn nhưng không sâu hơn.

Tích hợp AI, vì thế, không thể bắt đầu từ câu hỏi "có công cụ gì mới", mà phải xuất phát từ câu hỏi "người học cần phát triển năng lực nào". Khi trình tự này bị đảo ngược, công nghệ sẽ dẫn dắt giáo dục, thay vì phục vụ mục tiêu giáo dục.

Nếu không kiểm soát tốt thiết kế sư phạm, hệ thống có thể rơi vào tình trạng tự mâu thuẫn: một mặt tuyên bố phát triển tư duy phản biện và sáng tạo, mặt khác lại cho phép công cụ làm thay phần lớn quá trình tư duy.

Đưa AI vào trường học: Những rủi ro nếu triển khai thiếu kiểm soát (BÀI 2)
Tích hợp AI trong giáo dục cần bắt đầu từ mục tiêu phát triển năng lực người học, không phải từ việc có công cụ mới.

Thiếu kiểm soát năng lực đội ngũ: Rủi ro ở cấp hệ thống

Ở cấp độ quản trị, PGS.TS Trần Thành Nam cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở hạ tầng hay nền tảng phần mềm, mà ở năng lực của đội ngũ giáo viên. Nếu không được trang bị đầy đủ hiểu biết về cơ chế vận hành, giới hạn và tác động của AI, giáo viên có thể rơi vào hai thái cực: lạm dụng công nghệ hoặc né tránh hoàn toàn.

Cả hai tình huống đều tạo ra khoảng trống trong lớp học. Lạm dụng khiến công nghệ chi phối quá trình dạy - học; né tránh khiến học sinh tiếp cận AI một cách tự phát, thiếu định hướng và chuẩn mực.

Triển khai thiếu kiểm soát ở khâu đội ngũ có thể làm gia tăng khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn. Những tuyên bố đổi mới ở cấp hệ thống sẽ khó chuyển hóa thành thay đổi thực chất trong lớp học nếu giáo viên không được hỗ trợ về chuyên môn và phương pháp.

AI là xu thế không thể đảo ngược. Vấn đề không phải là có đưa AI vào trường học hay không, mà là đưa theo cách nào. Nếu công nghệ đi trước sư phạm, nếu quản trị đi sau thực tiễn lớp học, những rủi ro sẽ không bộc lộ ồn ào ngay lập tức. Chúng sẽ xuất hiện âm thầm: trong cách học sinh tiếp cận tri thức, trong thói quen phụ thuộc vào công cụ, trong việc đánh giá ngày càng xa rời mục tiêu phát triển năng lực.

Một khi sự lệch pha này kéo dài, hệ thống sẽ phải trả giá bằng chất lượng đào tạo của cả một thế hệ. Bài toán đặt ra cho nhà quản lý không còn là khuyến khích ứng dụng công nghệ, mà là bảo đảm công nghệ vận hành trong khuôn khổ mục tiêu phát triển con người.

Theo chinhphu.vn

tan-hoang-minh
Tin bài khác
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 23/11/2026: Tuổi Ngọ tài lộc khởi sắc, tuổi Thìn cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 23/11/2026: Tuổi Ngọ tài lộc khởi sắc, tuổi Thìn cần thận trọng

Tử vi 12 con giáp ngày 23/11/2026 dự báo nhiều chuyển biến đáng chú ý trên các phương diện công việc, tài chính và tình cảm. Trong khi một số con giáp có cơ hội đón nhận tin vui, khẳng định năng lực và cải thiện thu nhập, một vài tuổi cần chú ý hơn đến cách ứng xử, quản lý chi tiêu và cân bằng cảm xúc. Cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trong ngày thứ Hai!
IEA cảnh báo thế giới có nguy cơ không đạt mục tiêu năng lượng tái tạo năm 2030

IEA cảnh báo thế giới có nguy cơ không đạt mục tiêu năng lượng tái tạo năm 2030

Công suất năng lượng tái tạo toàn cầu dự kiến đạt 9.710 GW vào năm 2030, thấp hơn mục tiêu tăng gấp ba lần so với năm 2022, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo.
Ba xu hướng AI định hình tự động hóa sản xuất năm 2027

Ba xu hướng AI định hình tự động hóa sản xuất năm 2027

Kiểm soát chất lượng tự điều chỉnh, AI không gian và robot tích hợp AI vật lý được dự báo là ba xu hướng nổi bật của ngành sản xuất trong năm 2027, thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ thử nghiệm AI sang ứng dụng trực tiếp trên dây chuyền.
BSR tài trợ 5 tỷ đồng xây dựng nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An

BSR tài trợ 5 tỷ đồng xây dựng nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An

Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) vừa khánh thành, bàn giao công trình Nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An (TP. Đà Nẵng), góp phần hoàn thiện cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giáo dục và tạo điều kiện phát triển toàn diện cho học sinh.
TP.HCM khai thác 100 xe giường nằm thuần điện đi Đà Lạt và miền Tây

TP.HCM khai thác 100 xe giường nằm thuần điện đi Đà Lạt và miền Tây

Trang bị bộ pin 357 kWh cho tầm hoạt động 450 km mỗi lần sạc, 100 xe giường nằm thuần điện vừa chính thức vận hành trên 3 tuyến liên tỉnh từ TP.HCM.
Path robotics đẩy mạnh phát triển AI vật lý trong sản xuất

Path robotics đẩy mạnh phát triển AI vật lý trong sản xuất

Path Robotics, doanh nghiệp công nghệ có trụ sở tại bang Ohio (Mỹ), vừa huy động thành công 300 triệu USD trong vòng gọi vốn Series E nhằm mở rộng nền tảng trí tuệ nhân tạo vật lý (Physical AI) cho lĩnh vực sản xuất. Nguồn vốn mới sẽ được đầu tư vào phát triển các ứng dụng robot, mở rộng nhiệm vụ tự động hóa và tăng cường đào tạo mô hình AI. Sau vòng gọi vốn, công ty được định giá 2,45 tỷ USD, nâng tổng số vốn huy động từ khi thành lập năm 2018 lên hơn 610 triệu USD.
Hà Nội miễn phí vé tham quan nhiều địa điểm văn hóa dịp 24/11

Hà Nội miễn phí vé tham quan nhiều địa điểm văn hóa dịp 24/11

Nhân Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, nhiều địa điểm văn hóa tại Hà Nội triển khai chương trình miễn phí vé tham quan. Đây là cơ hội để người dân khám phá những công trình di sản, bảo tàng nổi tiếng mà không tốn chi phí vào cửa.
Sân bay Gia Bình thúc đẩy kết nối hàng không toàn cầu tại Routes World 2026

Sân bay Gia Bình thúc đẩy kết nối hàng không toàn cầu tại Routes World 2026

Tham gia Routes World 2026 tại Đức, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đã có hơn 30 cuộc gặp với các hãng hàng không và đối tác quốc tế, mở rộng cơ hội hợp tác phát triển mạng đường bay, vận tải hàng hóa và kết nối hàng không khu vực.
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 22/11/2026: Tuổi Tỵ đón vận may, tuổi Mùi cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 22/11/2026: Tuổi Tỵ đón vận may, tuổi Mùi cần thận trọng

Tử vi 12 con giáp ngày 22/11/2026 mang đến những dự báo đáng chú ý về công việc, tài chính và tình cảm. Có con giáp gặp nhiều thuận lợi, cơ hội phát triển rộng mở, nhưng cũng có tuổi cần chú ý đến các mối quan hệ và cân nhắc kỹ lưỡng trước những quyết định quan trọng. Cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trong ngày Chủ nhật này!
TECHPRO NEXT 2026: Kiến tạo nền tảng vận hành thông minh cho tòa nhà thế hệ mới

TECHPRO NEXT 2026: Kiến tạo nền tảng vận hành thông minh cho tòa nhà thế hệ mới

Hội thảo TECHPRO NEXT 2026 giới thiệu nhiều giải pháp AIoT, Edge AI và tích hợp hệ thống, hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành tòa nhà; đồng thời đánh dấu sự ra mắt dịch vụ TECH TAILOR dành cho doanh nghiệp SME.
master