ESG, tầm nhìn chiến lược và cam kết thực thi của doanh nghiệp Việt

Nhận định về nhận thức của doanh nghiệp Việt Nam nói chung và doanh nghiệp ngành điện tử nói riêng trong thực thi ESG, bà Đỗ Thị Thúy Hương - Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam, Ủy viên BCH Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) cho biết, những năm gần đây, vấn đề quản trị, môi trường và xã hội (ESG) đã được doanh nghiệp nhiều ngành nghề biết tới.

Tại Việt Nam, khoảng một năm trở lại đây, ESG không còn là sự lựa chọn của doanh nghiệp mà là tiêu chuẩn bắt buộc để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng hoặc xuất khẩu đi các nước EU, Mỹ, Nhật, Hàn. Các quốc gia này có quy định rất cụ thể về tuân thủ ESG, tuân thủ môi trường, quản trị, nông nghiệp, xã hội. Họ yêu cầu rất nghiêm ngặt, chặt chẽ và rất kỹ về các chỉ số nhân lực, văn hóa, chất lượng chuỗi cung ứng, minh bạch nguồn gốc sản phẩm,…

Các chuyên gia, lãnh đạo doanh nghiệp bàn về thực thi ESG tại Tọa đàm mở: "Làm thế nào để ESG không chỉ là khẩu hiệu" - Hội thảo “Xây dựng chuỗi cung ứng bền vững ESG - từ lý thuyết đến thực tế” , trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế linh kiện điện tử và sản xuất thông minh tại Việt Nam (GEIMS Việt Nam 2025), ngày 20/11. Ảnh: Nguyễn Hạnh

Cụ thể, đối với các doanh nghiệp ngành điện tử, tuy tỷ lệ thực thi ESG hiện còn thấp, nhưng nhìn chung các doanh nghiệp ngày càng nhận thức rõ việc thực hành ESG không còn là lựa chọn tự nguyện mà là yêu cầu bắt buộc và là chiến lược nội tại để tăng trưởng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Nhiều doanh nghiệp trong ngành đã nhận thức phải tích hợp ESG phát triển bền vững vào hoạt động vận hành và công tác quản trị, coi ESG là nền tảng cho sự phát triển dài hạn, thu hút đầu tư nước ngoài và đáp ứng kỳ vọng của các thương hiệu toàn cầu.

Tuy nhiên, theo bà Hương, những doanh nghiệp đang tham gia vào chuỗi cung ứng, xuất khẩu sang các nước EU hoặc Mỹ, Nhật, Hàn thì có mức độ nhận thức rất cao và tuân thủ tốt. Còn đối với các doanh nghiệp chưa tham gia chuỗi cung ứng, không xuất khẩu sang các nước thì họ không hiểu đúng bản chất của ESG. Họ coi ESG như một "tấm áo đẹp" để trang trí cho doanh nghiệp, chứ không chủ động chuyển đổi và thực thi ESG.

Thực hành ESG theo mô hình Smart. Ảnh: Internet

Doanh nghiệp phải xác định ESG như một chiến lược phát triển dài hạn

Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để doanh nghiệp ngành điện tử mở rộng nhận thức, coi ESG là chiến lược đầu tư và phát triển lâu dài? Làm thế nào để việc thực hiện ESG ở Việt Nam không chỉ là hô khẩu hiệu?

Về vấn đề này, bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (gọi tắt Ban IV) chia sẻ, câu chuyện tiền và vốn, bài toán sản xuất kỹ thuật để thực hiện chuyển đổi, giải pháp công nghệ, vấn đề tiếp cận thông tin luôn là những khó khăn các doanh nghiệp phải đối mặt, nhưng điều đáng nói ở đây là còn rất nhiều doanh nghiệp đang thiếu hai từ “nhận thức” về thực thi ESG.

“Vấn đề nhận thức và văn hóa doanh nghiệp là những yếu tố sống còn của doanh nghiệp. Bao năm nay, ESG cứ đi bên cạnh doanh nghiệp như mảnh ghép đấu nối rời rạc, chứ chưa được xác định đó là yếu tố sống còn của doanh nghiệp trên con đường phát triển và hội nhập. Thực tế, các doanh nghiệp đã chạm đến ESG, phân công ban nọ ban kia thực hiện, nhưng không triệt để”, bà Thủy nhận định.

Có thực tế này, bởi nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang lo ngại việc đầu tư ESG sẽ làm tăng chi phí sản xuất từ 10-30%. Từ kinh nghiệm tư vấn ESG cho hàng trăm doanh nghiệp, ông Phạm Văn Đồng - Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn năng suất và Chất lượng quốc tế IPQ cho biết, lo ngại này đến từ thực tế các doanh nghiệp chưa xây dựng được chiến lược tổng thể cho ESG.

“Chúng ta phải hiểu, đầu tư ESG không thể có lợi nhuận ngay. Quan trọng nhất là chúng ta phải bắt tay vào làm, phải có kế hoạch, có chiến lược tổng thể, chia ra làm nhiều giai đoạn ngắn hạn và dài hạn. Nếu chúng ta làm tốt về số hóa, biết tích hợp quản lý vào quá trình thực hiện, chúng ta sẽ có hiệu quả cao hơn. Vấn đề chi phí phải tính đến nhưng doanh nghiệp cũng phải hiểu ESG là bắt buộc, nếu không thực hiện, doanh nghiệp sẽ không có đơn hàng, không có xuất khẩu, không có hội nhập, không có lợi nhuận dài hạn”, ông Đồng nhấn mạnh.

Theo ông Đồng, trong ngắn hạn, ESG có thể khiến chi phí của doanh nghiệp tăng lên. Nhưng, nếu triển khai đồng bộ các giải pháp về năng suất và số hóa, doanh nghiệp có thể tiết giảm 30 - 40%, thậm chí 50% chi phí trong vòng 2 - 3 năm.

Ông Đồng chia sẻ, trong quá trình tư vấn doanh nghiệp, ông gặp không ít doanh nghiệp còn lúng túng, bị động với ESG, chấp nhận thực hiện ESG như một phép thử “cho có”, nhưng sau đó lại nhận được những lợi ích bất ngờ từ việc mở rộng thị trường và huy động vốn xanh.

Ông đưa ra ví dụ về một doanh nghiệp hiện có 52% xuất khẩu sang các thị trường châu Âu và Mỹ. Lúc đầu doanh nghiệp chỉ làm do được tư vấn nhưng họ rất lúng túng về ESG, không biết triển khai như thế nào. Thời điểm đó (cách đây khoảng 2 năm), chưa có một văn bản chính thức nào về siết chặt quy chuẩn ESG châu Âu, chưa có số liệu về quản lý chính xác kiểm toán năng lượng, kiểm toán carbon.

Tuy nhiên, ngay sau khi thực hiện ESG, doanh nghiệp nhận được những lợi ích từ kiểm toán năng lượng, chi phí điện, nước giảm đáng kể. Đồng thời, sau khi xuất khẩu, họ tính toán được chi phí, minh bạch nguồn gốc, bán được hàng với giá cao, nhận được những đơn hàng dài hạn tới 15 năm với mức lợi nhuận cao. Với doanh nghiệp này, chúng ta thử cùng họ làm một phép toán, chỉ cần doanh nghiệp tiết kiệm chi phí sản xuất 1% cũng có thể lãi được tới 7 tỷ đồng.

ESG là trách nhiệm, là yếu tố bắt buộc để các doanh nghiệp tham gia "cuộc chơi" với các "ông lớn", định vị thương hiệu và hội nhập quốc tế. Ảnh: Internet

Doanh nghiệp nhận được gì về chính sách ưu đãi ESG?

Các chuyên gia nhận định, Quốc hội và Chính phủ đang xây dựng nhiều cơ chế mới về thể chế hóa Nghị quyết 68-NQ/TW về kinh tế tư nhân và thực hiện Net-zero 2050. Và, ngay trong hai năm 2026-2027 tới, doanh nghiệp điện tử có thể kỳ vọng những hỗ trợ tài chính cụ thể vào chính sách trong nước như được giảm lãi suất vay, ưu đãi tín chỉ carbon, khấu hao nhanh thiết bị xanh,…

Theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy, dòng tiền khả thi nhất trong những năm tới là vay tín dụng xanh, từ nay đến cuối năm 2025 các nhà hoạch định, cố vấn chính sách phải trình Chính phủ để ban hành ưu đãi 2% cho các doanh nghiệp đầu tư ESG, chuyển đổi xanh. Những yếu tố này gắn với quá trình chuyển đổi tối ưu hóa sản xuất, đầu tư.

Cùng với đó, các doanh nghiệp thực thi ESG được quyết toán thuế lên tới 200%, đây chính là cách Đảng, Chính phủ tạo điều kiện cho doanh nghiệp bảo vệ dòng tiền. Ngoài ra, các dòng tiền từ quỹ đầu tư từ nước ngoài (hiện đang được update liên tục) chưa giải ngân được nhiều cho các doanh nghiệp Việt Nam vì các đơn vị chưa thực hiện tốt chuyển đổi xanh. Nếu doanh nghiệp quyết tâm chuyển đổi xanh thì chỉ 3-4 năm tới sẽ đi vào hoạt động tốt, có lợi nhuận vì được hưởng nhiều chính sách ưu đãi.

Cũng theo bà Thủy, song song với thực hiện ESG, các doanh nghiệp có đơn hàng xuất khẩu châu Âu, tham gia chuỗi cung ứng EU, hay chỉ đơn giản là đang tìm hiểu thị trường châu Âu thì nhất định phải quan tâm đặc biệt đến thực thi CBAM (Cơ chế Điều chỉnh Biên giới carbon - một chính sách của Liên minh châu Âu áp dụng thuế carbon cho hàng hóa nhập khẩu có lượng khí thải carbon cao trong quá trình sản xuất, nhằm ngăn chặn "rò rỉ carbon" và đảm bảo cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp EU).

Doanh nghiệp muốn xuất khẩu, hội nhập thì phải tuân thủ những yêu cầu về ESG của các nước, từ xi măng, sắt thép, may mặc đến logistics, máy bay,… tuân thủ yêu cầu CBAM của châu Âu. Tiêu chuẩn CBAM rất khó, vô cùng áp lực và chi tiết.

“Nếu các doanh nghiệp có một chút liên quan đến chuỗi châu Âu thì phải bắt tay vào thực hiện ngay ESG và tuân thủ CBAM. Nếu các doanh nghiệp chỉ xác định "chơi" với ASEAN, tìm kiếm thị trường trong nước thì không cần ráo riết chuẩn bị CBAM. Tuy nhiên, nếu các nước trong khu vực lại nằm cuối chuỗi châu Âu thì chúng ta vẫn phải tuân thủ CBAM”, bà Thủy khẳng định.

(Bài tiếp: Kinh nghiệm và lợi ích nhận được của một số doanh nghiệp Việt
trong hành trình thực hiện ESG và CBAM)