Gắn đào tạo với thực tiễn để rút ngắn khoảng cách nhân lực kỹ thuật

Thực tế cũng cho thấy, khoảng cách lớn nhất của sinh viên kỹ thuật hiện nay không hẳn nằm ở kiến thức lý thuyết mà ở khả năng chuyển hóa kiến thức thành năng lực giải quyết công việc.

Sinh viên chủ động làm việc trực tiếp đấu nối, lắp đặt thiết bị điện trong tủ điện tại Công ty Cổ phần Cơ khí và Tự động hóa Thái Bình Dương. Ảnh: NVH

Thực tập trở thành “cửa ngõ” tuyển dụng

Trong các lĩnh vực cơ khí chế tạo, cơ điện tử, tự động hóa, điện - điện tử, nhu cầu nhân lực ngày càng gắn chặt với yêu cầu thực tế của sản xuất. Với doanh nghiệp, một kỹ sư trẻ có nền tảng chuyên môn tốt mới chỉ là điểm khởi đầu. Quan trọng hơn là khả năng thích nghi với môi trường nhà máy, tiếp cận thiết bị, xử lý vấn đề và phối hợp trong công việc.

Theo ông Nguyễn Văn Hiệp, Cố vấn kiêm Trợ lý Giám đốc Công ty Cổ phần Cơ khí và Tự động hóa Thái Bình Dương, đây cũng là lý do doanh nghiệp duy trì việc tiếp nhận sinh viên thực tập từ các cơ sở đào tạo.

Hiện doanh nghiệp tiếp nhận sinh viên thuộc các nhóm ngành Cơ khí chế tạo máy, Cơ điện tử, Tự động hóa, Điện - Điện tử, Cơ khí từ một số trường đại học, cao đẳng, trong đó có Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, Trường Đại học Thủy lợi, Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp Thái Nguyên và Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ.

Mỗi năm, doanh nghiệp tiếp nhận khoảng 80-100 sinh viên thực tập. Đáng chú ý, khoảng 70% sinh viên có kết quả thực tập tốt được ưu tiên tuyển dụng chính thức sau khi tốt nghiệp.

Thực tập vì thế không đơn thuần là hoạt động hỗ trợ đào tạo mà trở thành một kênh để doanh nghiệp tìm kiếm và đánh giá nhân lực từ sớm. Thay vì chỉ dựa vào hồ sơ, bằng cấp hay một cuộc phỏng vấn, doanh nghiệp có thể trực tiếp quan sát năng lực, thái độ và khả năng thích nghi của sinh viên trong môi trường làm việc thực tế.

Trong quá trình thực tập, sinh viên được tiếp cận nhiều công việc như gia công CNC, lắp ráp máy, thiết kế cơ khí, lập trình PLC, đấu nối điện, kiểm tra chất lượng và triển khai các giải pháp tự động hóa. Đây là những trải nghiệm khó có thể tái hiện đầy đủ chỉ thông qua chương trình học trên giảng đường.

Doanh nghiệp cần nhiều hơn một tấm bằng

Đối với nhân sự kỹ thuật mới tốt nghiệp, doanh nghiệp không đặt nặng yêu cầu ứng viên phải có nhiều năm kinh nghiệm. Điều được đánh giá cao hơn là nền tảng chuyên môn, khả năng học hỏi và thái độ làm việc.

Một kỹ sư trẻ có thể chưa thành thạo ngay từ ngày đầu tiên, nhưng cần có khả năng tiếp thu nhanh, chủ động tìm hiểu và thích nghi với môi trường thực tế. Bên cạnh kiến thức chuyên ngành, doanh nghiệp quan tâm đến khả năng đọc hiểu bản vẽ, tài liệu và quy trình kỹ thuật; sử dụng các phần mềm chuyên môn cơ bản; phân tích, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm.

Trong môi trường sản xuất, những yêu cầu về thời gian, an toàn, 5S, chất lượng và tiến độ cũng được đặt song song với chuyên môn. Do đó, doanh nghiệp đánh giá cao những sinh viên có tinh thần chủ động, ý thức kỷ luật và khả năng tiếp cận công nghệ, thiết bị mới.

Theo ông Nguyễn Văn Hiệp, ngay từ khâu lựa chọn sinh viên thực tập, doanh nghiệp không chỉ nhìn vào điểm số mà còn xem xét sự phù hợp về chuyên ngành, thái độ, tinh thần học hỏi, trách nhiệm và tiềm năng phát triển.

Qua thực tế tiếp nhận sinh viên, doanh nghiệp nhận thấy một số sinh viên còn thiếu trải nghiệm về quy trình sản xuất, từ thiết kế, gia công, lắp ráp đến kiểm tra và nghiệm thu. Khi thiết bị hoặc sản phẩm phát sinh lỗi, khả năng phân tích nguyên nhân một cách hệ thống cũng chưa đồng đều.

Đây là khoảng trống mà quá trình thực tập có thể giúp sinh viên từng bước bổ sung. Quan trọng hơn, sinh viên được hình thành tác phong làm việc và cách tiếp cận vấn đề trong một môi trường có yêu cầu cụ thể về chất lượng, tiến độ, an toàn và hiệu quả.

Sinh viên trải nghiệm buổi đầu thực tập tại Công ty Cổ phần Cơ khí và Tự động hóa Thái Bình Dương. Ảnh: NVH

Đưa bài toán doanh nghiệp vào giảng đường

Từ thực tế tuyển dụng và đào tạo nhân lực, ông Nguyễn Văn Hiệp cho rằng sự tham gia của doanh nghiệp không nên chỉ bắt đầu khi sinh viên đến thực tập hoặc khi doanh nghiệp phát sinh nhu cầu tuyển dụng.

Doanh nghiệp mong muốn được tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, thông qua các chương trình tham quan nhà máy, tiếp cận dây chuyền và dự án thực tế; đưa bài toán của doanh nghiệp vào bài tập, đồ án, đề tài tốt nghiệp; đồng thời phát hiện và tuyển chọn sinh viên tiềm năng từ sớm.

Khi những bài toán thực tế được đưa vào quá trình học, kiến thức chuyên ngành sẽ có thêm “địa chỉ” để vận dụng. Một bài toán thiết kế không chỉ dừng ở yêu cầu kỹ thuật mà còn phải tính đến khả năng gia công, lắp ráp, kiểm tra, chi phí và tiến độ. Tương tự, một bài toán tự động hóa phải gắn với thiết bị, an toàn, vận hành và hiệu quả sản xuất.

Từ phía nhà trường, sự tham gia của doanh nghiệp cũng ngày càng được chú trọng.

TS. Quách Đức Cường - Phó hiệu trưởng Trường Điện - Điện tử (Đại học Công nghiệp Hà Nội), Trưởng khoa Tự động hóa, cho biết, nhà trường xây dựng hệ sinh thái hợp tác với doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp và chuyên gia được mời tham gia các hoạt động đào tạo, đồng thời sinh viên có cơ hội đến doanh nghiệp học tập, trải nghiệm thực tế.

Theo TS. Quách Đức Cường, chương trình đào tạo được xây dựng theo hướng công nghiệp, chú trọng yêu cầu về thiết kế, vận hành và ứng dụng; nội dung cũng được cập nhật theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

“Nhà trường không chỉ dừng ở việc truyền đạt lý thuyết mà còn chú trọng rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề cho sinh viên”, TS. Quách Đức Cường nhấn mạnh.

Sự kết nối này tạo ra tác động hai chiều: nhà trường có thêm thông tin về yêu cầu thực tế của sản xuất để cập nhật đào tạo, trong khi doanh nghiệp có cơ hội tham gia vào quá trình hình thành năng lực nghề nghiệp của sinh viên và chủ động xây dựng nguồn nhân lực phù hợp.

Từ thực tập đến nguồn nhân lực cho doanh nghiệp

Theo ông Nguyễn Văn Hiệp, sinh viên kỹ thuật cần được tiếp cận nhiều hơn với môi trường sản xuất thực tế, đặc biệt là những yêu cầu về chất lượng, tiến độ, chi phí, an toàn và cải tiến liên tục.

Từ thực tế của Công ty Cổ phần Cơ khí và Tự động hóa Thái Bình Dương có thể thấy, liên kết nhà trường - doanh nghiệp không nên chỉ được đo bằng số lượng sinh viên thực tập hay số chương trình hợp tác được ký kết. Quan trọng hơn là doanh nghiệp có thể tham gia vào quá trình hình thành năng lực nghề nghiệp, còn sinh viên có cơ hội chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng và năng lực giải quyết công việc.

Khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào đào tạo, nhà trường có thêm điều kiện cập nhật yêu cầu của sản xuất; sinh viên được tiếp cận sớm với công nghệ, thiết bị và bài toán thực tế; còn doanh nghiệp có thêm một kênh tuyển dụng nguồn nhân lực đã được làm quen với môi trường làm việc.

Đây cũng là hướng kết nối cần được thúc đẩy trong phát triển nhân lực cho lĩnh vực tự động hóa, với sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức hội.

Từ giảng đường đến nhà máy, khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng nhân lực chỉ có thể được thu hẹp khi hai bên cùng tham gia vào quá trình này. Nhà trường cung cấp nền tảng kiến thức và tư duy; doanh nghiệp tạo môi trường để sinh viên vận dụng, kiểm chứng và hoàn thiện năng lực. Khi thực tập trở thành bước chuyển tiếp từ học tập sang làm nghề, khoảng cách giữa “người học” và “người lao động” cũng được rút ngắn.

Hoạt động kết nối đào tạo, thực tập và tuyển dụng trên cũng được đặt trong định hướng xây dựng Hệ sinh thái doanh nghiệp của Hội Tự động hóa Việt Nam, trong đó tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức hội là một trong những hướng quan trọng để phát triển nguồn nhân lực cho ngành tự động hóa.

Khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, các cơ sở giáo dục có thêm điều kiện cập nhật yêu cầu của sản xuất, còn sinh viên được tiếp cận sớm với công nghệ, thiết bị và những bài toán thực tế. Qua đó, mối liên kết nhà trường - doanh nghiệp không chỉ tạo ra nguồn tuyển dụng cho doanh nghiệp mà còn góp phần hình thành đội ngũ nhân lực kỹ thuật có khả năng vận dụng kiến thức, làm việc và giải quyết vấn đề trong môi trường sản xuất hiện đại.