Vượt qua những cú sốc năng lượng
Ngày 10/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, đồng thời công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam lần đầu tiên.
Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi ngành năng lượng phải đi trước một bước. Tự chủ năng lượng không chỉ bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn là nền tảng quan trọng của tự chủ kinh tế quốc gia.
 |
| Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Mạnh Tưởng |
Theo Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, đến năm 2030, tổng cung năng lượng sơ cấp phấn đấu đạt khoảng 150-170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất nguồn điện đạt khoảng 183-236 GW hoặc cao hơn tùy nhu cầu hệ thống; sản lượng điện đạt 560-624 tỷ kWh. Các cơ sở lọc dầu trong nước phải đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu, dự trữ xăng dầu hướng tới mức tương đương 90 ngày nhập ròng.
Những mục tiêu này được đặt ra trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới diễn biến phức tạp. Năm 2026, eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, làm gián đoạn tuyến vận tải dầu khí chiến lược, đẩy giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Trong nước, nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño khiến nhu cầu điện tăng cao kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện dự kiến giảm khoảng 18,5 tỷ kWh so với năm 2025.
Theo Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam, trong số 177 quốc gia được khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 quốc gia, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng; chỉ 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, hệ thống năng lượng Việt Nam vẫn duy trì được nguồn cung điện, xăng dầu, không phải cắt điện luân phiên trên diện rộng và chưa xảy ra tình trạng thiếu hụt xăng dầu.
Công suất cực đại toàn hệ thống điện đạt 57.537 MW vào ngày 24/6/2026, riêng miền Bắc đạt 30.248 MW. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu cả năm ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm 2025. Kết quả này có được nhờ chủ động xây dựng phương thức vận hành, tích nước các hồ thủy điện, sửa chữa tổ máy trước mùa nắng nóng và đẩy nhanh đầu tư lưới điện. Trong 9 tháng năm 2026, ngành điện đã khởi công 136 công trình lưới điện và đóng điện 131 công trình.
Ở lĩnh vực dầu khí, hai nhà máy lọc dầu trong nước được huy động vận hành ở mức cao để bù đắp nguy cơ gián đoạn nguồn cung nhập khẩu. Trong 9 tháng, hai cơ sở sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu; Nhà máy Lọc dầu Dung Quất vận hành ở mức khoảng 123%, Nghi Sơn đạt khoảng 112% công suất thiết kế quy đổi. Sản lượng khai thác dầu và condensate của Petrovietnam đạt 115% kế hoạch 9 tháng, sản lượng khí về bờ đạt 120%. Nguồn dầu thô phục vụ chế biến cũng được đa dạng hóa từ một lên hơn 10 loại.
Cùng với bảo đảm nguồn cung, các công cụ điều hành giá tiếp tục được sử dụng nhằm giảm áp lực chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Tại ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước chỉ bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới.
 |
| Các đại biểu thực hiện nghi thức công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026. Ảnh: Mạnh Tưởng |
Áp lực cung ứng điện gia tăng trong giai đoạn 2027-2028
Những kết quả đạt được trong năm 2026 cho thấy năng lực ứng phó của hệ thống năng lượng đã được cải thiện. Tuy nhiên, các rủi ro về phụ thuộc nhập khẩu, năng lực dự trữ và tiến độ đầu tư nguồn điện vẫn là những điểm nghẽn cần sớm giải quyết.
Theo Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam, tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã lên tới 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025. Trong khi đó, dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng, thấp hơn mục tiêu 90 ngày; dầu thô chưa có dự trữ quốc gia. Điều này khiến khả năng chống chịu của nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung và các tuyến vận tải quốc tế.
Đặc biệt, giai đoạn 2027-2028 được dự báo sẽ tạo áp lực lớn đối với khả năng cung ứng điện. Nhu cầu điện dự kiến tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền phụ tải đã tăng cao trong năm 2026, trong khi nhiều nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành. Hiện tượng El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước cho thủy điện trong mùa khô.
Riêng miền Bắc, công suất cực đại năm 2027 được dự báo đạt khoảng 32.693-34.865 MW, cao hơn từ 2.445 đến 4.617 MW so với mức cực đại năm 2026. Đây là sức ép lớn đối với khả năng đáp ứng phụ tải, nhất là trong những thời điểm nắng nóng cao điểm.
Tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu trong mọi tình huống phải bảo đảm cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, phục vụ phát triển kinh tế và đời sống nhân dân. Các công trình nguồn và lưới điện bắt buộc đưa vào vận hành trong năm 2027 phải được thực hiện đúng tiến độ, không để những vướng mắc trong quá trình triển khai ảnh hưởng đến an ninh cung ứng điện.
Đáng chú ý, Bộ Công Thương yêu cầu hoàn thiện phương thức vận hành hệ thống điện năm 2027, đưa công nghệ bản sao số vào vận hành chậm nhất trong quý I/2027; tích nước tối đa các hồ thủy điện đến ngày 31/12/2026 và duy trì lượng nước đến hết ngày 31/3/2027. Cùng với đó là bảo đảm đủ than, khí, dầu cho phát điện, duy trì công suất khả dụng của các nhà máy và đẩy nhanh tiến độ các công trình lưới điện trọng điểm, đặc biệt là các trạm biến áp 500 kV cấp điện cho miền Bắc.
Những yêu cầu này cho thấy bài toán an ninh năng lượng không chỉ nằm ở việc bổ sung công suất nguồn điện mà còn phụ thuộc vào năng lực truyền tải, điều độ và khả năng huy động linh hoạt các nguồn lực. Nếu tiến độ dự án tiếp tục chậm do vướng mắc về cơ chế, giải phóng mặt bằng và thu xếp vốn, nguy cơ mất cân đối cung - cầu điện sẽ gia tăng trong những năm tới.
 |
| Quang cảnh diễn đàn. Ảnh: Mạnh Tưởng |
Tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao năng lực tự chủ
Tại Diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị tập trung thảo luận năm nhóm vấn đề trọng tâm, gồm hoàn thiện thể chế; bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2028; nâng cao năng lực tự chủ nhiên liệu và dự trữ; cải thiện chất lượng dự báo, điều hành dựa trên dữ liệu; huy động vốn dài hạn cho các dự án năng lượng.
Trong đó, tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, chính sách là yêu cầu cấp thiết nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án, tạo điều kiện để các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư hạ tầng năng lượng. Đối với ngành điện, cần ưu tiên các giải pháp bảo đảm cung ứng cho miền Bắc trong mùa khô năm 2027, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các công trình nguồn và lưới điện trọng điểm, chủ động phương án cho năm 2028.
Bên cạnh đó, đa dạng hóa nguồn cung, thị trường nhập khẩu và tuyến vận chuyển nhiên liệu cần được xem là giải pháp dài hạn. Bài học từ sự gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz cho thấy, phụ thuộc vào một nguồn cung hoặc tuyến vận chuyển có thể tạo ra rủi ro lớn. Vì vậy, nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu, phát triển nguồn cung trong nước và củng cố chuỗi cung ứng là những nhiệm vụ không thể chậm trễ.
Một hướng đi quan trọng khác là ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, vận hành hệ thống năng lượng. Công nghệ bản sao số, hệ thống pin lưu trữ năng lượng, điện mặt trời mái nhà và các giải pháp quản lý nhu cầu phụ tải có thể góp phần nâng cao tính linh hoạt, giảm áp lực cho hệ thống điện trong giờ cao điểm.
Đáng chú ý, mục tiêu đặt ra là giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc trong năm 2027. Để đạt được mục tiêu này, bên cạnh phát triển các nguồn điện bổ sung, cần thúc đẩy tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải và khuyến khích doanh nghiệp sử dụng năng lượng hiệu quả. Đây cũng là giải pháp giúp giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới và nâng cao hiệu quả vận hành toàn hệ thống.
Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam đề xuất sáu nhóm giải pháp trung và dài hạn, gồm giảm phụ thuộc nhập khẩu; phát triển hạ tầng năng lượng; ứng phó với các nguy cơ an ninh phi truyền thống; hoàn thiện thể chế; phát triển khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực; tăng cường hợp tác quốc tế. Việc huy động vốn dài hạn, thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp, tổ chức tài chính và viện nghiên cứu cũng có ý nghĩa quan trọng trong triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ trong nước.
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu ngày càng cao về năng lượng, Việt Nam cần chuyển mạnh tư duy từ bảo đảm đủ nguồn cung sang xây dựng hệ thống năng lượng an toàn, ổn định, tự chủ và bền vững. Tiến độ đầu tư hạ tầng, năng lực dự trữ, khả năng làm chủ công nghệ và hiệu quả điều hành sẽ là những yếu tố quyết định sức chống chịu của hệ thống năng lượng quốc gia, tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.
