Hydrogen mở ra cơ hội hình thành ngành công nghiệp năng lượng sạch mới cho Việt Nam

Hydrogen đang được xem là một trong những giải pháp chiến lược của quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Không chỉ có khả năng thay thế nhiên liệu hóa thạch trong các ngành công nghiệp nặng, giao thông vận tải, sản xuất điện và hóa chất, hydrogen còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, mở ra cơ hội hình thành các chuỗi giá trị công nghiệp mới, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tạo động lực cho tăng trưởng xanh.

Những tiềm năng đó đã được các chuyên gia chia sẻ tại Diễn đàn "Năng lượng Hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải" do Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam, Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) và Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh tổ chức ngày 29/7.

Quang cảnh diễn đàn

Nhiều dư địa để phát triển ngành công nghiệp hydrogen

Phát biểu tại diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam cho biết, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển ngành công nghiệp hydrogen nhờ nguồn tài nguyên năng lượng tái tạo phong phú như thủy điện, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời cùng nhiều nguồn năng lượng sạch khác.

Bên cạnh lợi thế về tài nguyên, vị trí địa lý thuận lợi và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng cũng giúp Việt Nam có điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư, tiếp nhận công nghệ tiên tiến, mở rộng hợp tác quốc tế và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường hydrogen toàn cầu.

Theo PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch VCEA, công nghiệp hydrogen của Việt Nam hiện vẫn đang ở giai đoạn sơ khai. Sản lượng hydrogen hiện nay khoảng 500.000 tấn mỗi năm, chủ yếu là hydrogen nâu được sản xuất từ than và hydrogen xám từ khí tự nhiên không thu hồi carbon, phục vụ chủ yếu cho hai lĩnh vực là lọc hóa dầu và sản xuất phân bón.

Trong khi đó, Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen của Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sản xuất từ 100.000-500.000 tấn hydrogen xanh và hydrogen từ các quá trình khác có thu giữ carbon mỗi năm; đến năm 2050 nâng sản lượng lên 10-20 triệu tấn mỗi năm.

Theo PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, với tiềm năng lớn về điện gió và điện mặt trời, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu trên. Hydrogen không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng cho nhiều ngành công nghiệp trong tương lai, tạo động lực phát triển nền kinh tế carbon thấp.

Tháo gỡ các "nút thắt" để hiện thực hóa mục tiêu

Mặc dù có nhiều lợi thế, các chuyên gia đều cho rằng quá trình phát triển ngành công nghiệp hydrogen tại Việt Nam vẫn còn nhiều rào cản cần được tháo gỡ.

Theo TS. Mai Duy Thiện, chi phí sản xuất hydrogen hiện vẫn ở mức cao, trong khi nhu cầu đầu tư cho công nghệ và hạ tầng rất lớn. Hệ thống lưu trữ, vận chuyển hydrogen còn hạn chế, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, đồng thời các tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế tài chính và chính sách hỗ trợ vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Đồng quan điểm, PGS. Phạm Hoàng Lương cho rằng ba điểm nghẽn lớn nhất trong giai đoạn từ nay đến năm 2030 là hạ tầng truyền tải điện, năng lực sản xuất thiết bị điện phân trong nước và khung pháp lý liên quan đến tiêu chuẩn cũng như cơ chế định giá hydrogen xanh.

Theo các chuyên gia, để hydrogen thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy kết nối giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức quốc tế. Đồng thời, cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, triển khai các dự án thí điểm và xây dựng thị trường hydrogen trong nước, tạo nền tảng cho sự phát triển của ngành công nghiệp hydrogen phát thải thấp.

Hydrogen trắng mở ra cơ hội chiến lược mới

Bên cạnh hydrogen xanh, nhiều chuyên gia đánh giá hydrogen tự nhiên (hydrogen trắng) đang mở ra một hướng phát triển đầy triển vọng cho ngành năng lượng Việt Nam.

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam chia sẻ: Việt Nam có điều kiện địa chất thuận lợi để nghiên cứu hydro tự nhiên với hệ thống đứt gãy sâu, đá siêu mafic, các khu vực núi lửa cổ và nhiều bể trầm tích ven biển

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, hydrogen trắng là loại hydrogen tồn tại sẵn trong lòng đất, có thể khai thác trực tiếp với chi phí thấp và lượng phát thải carbon rất nhỏ. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã phát hiện các mỏ hydrogen tự nhiên và bước đầu đưa vào khai thác, cho thấy đây có thể trở thành một nguồn năng lượng quan trọng trong tương lai.

Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện địa chất thuận lợi để nghiên cứu loại tài nguyên này với hệ thống đứt gãy sâu, các khu vực núi lửa cổ, đá siêu mafic, nhiều suối nước nóng và các bể trầm tích ven biển. Tuy nhiên, đến nay hoạt động nghiên cứu mới chỉ dừng ở mức khảo sát khoa học, chưa có chương trình điều tra cơ bản hay dự án thăm dò chuyên biệt.

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, nếu xác định được các mỏ hydrogen tự nhiên có giá trị thương mại, Việt Nam không chỉ có thêm nguồn năng lượng sạch phục vụ phát điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu như LNG mà còn có thể hình thành một ngành công nghiệp mới với tiềm năng xuất khẩu trong tương lai.

Tuy nhiên, việc phát triển hydrogen trắng cũng đang đối mặt với không ít thách thức. Công nghệ thăm dò và khai thác trên thế giới vẫn chưa được chuẩn hóa, chi phí khảo sát còn cao và chưa có hành lang pháp lý đầy đủ. Hiện Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen cũng như các quy định pháp luật chủ yếu tập trung vào hydrogen xanh, chưa có nội dung riêng đối với hydrogen trắng.

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, đây là nguồn "vàng trắng" còn tiềm ẩn và Việt Nam cần chuẩn bị từ sớm thông qua các chương trình nghiên cứu, điều tra địa chất và dự án thí điểm để không bỏ lỡ cơ hội trong cuộc cách mạng năng lượng toàn cầu.

Các chuyên gia thống nhất rằng, với lợi thế về năng lượng tái tạo, nền tảng của ngành dầu khí và định hướng phát triển đã được xác lập, Việt Nam đang có nhiều cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị hydrogen toàn cầu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng ngành công nghiệp hydrogen phát thải thấp, cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các cơ sở nghiên cứu và tổ chức khoa học trong việc hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ và huy động nguồn lực đầu tư. Khi những "mảnh ghép" này được kết nối, hydrogen sẽ không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn trở thành động lực mới cho tăng trưởng xanh và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam vào năm 2050.