Nâng cấp lưới điện trở thành vấn đề trọng tâm tại hội nghị khí hậu toàn cầu

Ảnh minh họa

Hệ thống lưới điện lạc hậu đang trở thành một trong những rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, khi nhiều quốc gia không thể khai thác hết sản lượng điện từ các nguồn năng lượng sạch mới được phát triển.

Tại COP31, hai nước đồng chủ trì là Thổ Nhĩ Kỳ và Australia thúc đẩy các mục tiêu tham vọng hơn về cắt giảm nhiên liệu hóa thạch, mở rộng năng lượng tái tạo và nâng cấp lưới điện. Vấn đề này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh các quốc gia tăng cường bảo đảm an ninh năng lượng sau những tác động của cuộc chiến tại Iran.

Ông Selwin Hart, Cố vấn đặc biệt của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc về hành động khí hậu, cho rằng cần gia tăng mạnh mẽ đầu tư vào lưới điện nếu thế giới muốn tiến gần đến các mục tiêu về khí hậu, năng lượng và phát triển.

Đầu tư lưới điện chưa theo kịp tốc độ phát triển năng lượng tái tạo

Tại hội nghị diễn ra ở thành phố Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, ban tổ chức xác định lưới điện hiện đại và đáng tin cậy là nền tảng của hệ thống năng lượng sạch. Tuy nhiên, việc nâng cấp hạ tầng hiện có đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, có thể ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án năng lượng tái tạo.

Tháng 9/2026, trong khuôn khổ Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, sáng kiến Global Grids Accelerator đã được công bố nhằm thúc đẩy việc huy động nguồn vốn quốc tế cho hạ tầng điện tại châu Phi và Đông Nam Á.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đầu tư hằng năm vào các công trình phát điện, bao gồm xây dựng nhà máy điện mới, đã tăng gần 70% kể từ năm 2015, đạt khoảng 1.000 tỷ USD mỗi năm. Trong khi đó, tốc độ tăng đầu tư vào lưới điện chưa bằng một nửa mức này.

IEA tính toán rằng để đáp ứng nhu cầu điện đến năm 2030, đầu tư hằng năm vào lưới điện cần tăng khoảng 50% so với mức 400 tỷ USD hiện nay. Việc chậm trễ trong việc nâng cấp hạ tầng có thể khiến lượng phát thải toàn cầu tăng đáng kể do kéo dài sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Giáo sư Jan Rosenow, chuyên gia chính sách năng lượng và khí hậu tại Đại học Oxford, nhận định lưới điện chưa được chuẩn bị đầy đủ cho tốc độ mở rộng của năng lượng tái tạo và hiện đã trở thành điểm nghẽn thực sự trong quá trình chuyển đổi năng lượng.

Nhiều hệ thống lưới điện hiện nay được xây dựng theo mô hình truyền tải một chiều, đưa điện từ các nhà máy điện tập trung đến người tiêu dùng. Cấu trúc này ngày càng gặp khó khăn trước nhu cầu điện tăng cao và sự phát triển nhanh chóng của điện mặt trời, điện gió.

Khi khả năng truyền tải và phân phối đạt giới hạn, các nhà máy năng lượng tái tạo có thể buộc phải giảm công suất phát điện, dẫn đến lãng phí nguồn năng lượng đã đầu tư.

Trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc phải cắt giảm 360 TWh sản lượng điện gió và điện mặt trời, tương đương gần bằng nhu cầu điện hằng năm của Vương quốc Anh, theo Global Energy Monitor và Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch.

Tại Ấn Độ, công suất truyền tải và lưu trữ không đáp ứng được nhu cầu, khiến khoảng 11 TWh điện mặt trời bị cắt giảm trong 15 tháng thuộc giai đoạn 2025–2026. Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, lượng điện này đủ để cung cấp cho khoảng 10 triệu hộ gia đình.

Ông James Abraham, thuộc Hội đồng Năng lượng, Môi trường và Nước có trụ sở tại New Delhi, cho rằng việc phải cắt giảm điện tái tạo trong khi các nhà máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch vẫn hoạt động là một trở ngại lớn đối với các mục tiêu khí hậu, đặc biệt khi Trung Quốc và Ấn Độ nằm trong nhóm các quốc gia phát thải lớn nhất thế giới.

Hiện đại hóa lưới điện và tăng cường kết nối khu vực

Một trong những giải pháp quan trọng là nâng cấp lưới điện theo hướng linh hoạt hơn, cho phép điều chỉnh dòng điện phù hợp với nguồn cung và nhu cầu tiêu thụ.

Hệ thống này có thể giúp các khu vực dư thừa điện mặt trời, điện gió truyền tải điện đến các địa phương có nhu cầu cao nhưng nguồn năng lượng hạn chế. Lưới điện hiện đại cũng tạo điều kiện để các công ty điện lực trao đổi điện năng với các hộ gia đình sở hữu hệ thống điện mặt trời hoặc thiết bị lưu trữ năng lượng.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư lớn và yêu cầu triển khai trong thời gian ngắn đang gây khó khăn cho nhiều quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế có nguồn lực tài chính hạn chế.

Tại châu Á, những biến động năng lượng liên quan đến cuộc chiến tại Iran đã thúc đẩy nhu cầu chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, nhất là ở Đông Nam Á. Dù vậy, tốc độ phát triển nguồn điện sạch vẫn vượt xa tiến độ nâng cấp lưới điện.

Bà Gahee Han, đại diện tổ chức phi lợi nhuận Solutions for Our Climate có trụ sở tại Seoul, cảnh báo rằng nếu không hiện đại hóa lưới điện, các quốc gia châu Á sẽ tiếp tục phải phụ thuộc vào các nhà máy điện truyền thống sử dụng khí đốt hoặc than đá, bất chấp những rủi ro về an ninh năng lượng.

Trong bối cảnh đó, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng lưới điện liên kết khu vực, cho phép các quốc gia trao đổi điện năng thuận lợi hơn và tăng khả năng ứng phó trước các cú sốc năng lượng trong tương lai.

Theo ông Abdul Razib Dawood, Giám đốc điều hành Trung tâm Năng lượng ASEAN, kế hoạch này vẫn đang ở giai đoạn đầu nhưng ngày càng nhận được sự quan tâm từ các quốc gia thành viên.

Ông cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay cũng tạo cơ hội để các nước Đông Nam Á tăng cường hợp tác, tận dụng nguồn lực của các quốc gia láng giềng nhằm xây dựng hệ thống điện có khả năng chống chịu tốt hơn.

The Globe and Mail