Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị có 3 ý nghĩa lớn đối với lĩnh vực tự động hóa

PGS.TS. Lê Hoài Quốc - Chủ tịch Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch Chi hội Robot Việt Nam (thuộc Hội Tự động hóa Việt Nam)

PV: Trên cương vị Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA), Chủ tịch Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh (HAuA), ông đánh giá như thế nào về Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đối với sự phát triển của lĩnh vực tự động hóa tại Việt Nam?

PGS. TS. Lê Hoài Quốc: Nghị quyết 57-NQ/TW tạo ra một “xung lực chính sách” rất rõ cho tự động hóa Việt Nam, vì lần đầu tiên đặt khoa học & công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vai trò đột phá quan trọng hàng đầu, với các trụ cột trọng tâm như thể chế - nhân lực - hạ tầng số - dữ liệu - công nghệ chiến lược.

Với lĩnh vực tự động hóa, tôi nhìn thấy 3 ý nghĩa lớn:

Mở đường về cơ chế: Tư duy “không quản được thì cấm” được yêu cầu loại bỏ; đồng thời nhấn mạnh hoàn thiện thể chế để khuyến khích đổi mới sáng tạo, giúp các mô hình thử nghiệm công nghệ (sandbox), đặt hàng - giao nhiệm vụ, mua sắm công cho sản phẩm công nghệ trong nước có thêm nền tảng để triển khai.

Xác định rõ công nghệ mũi nhọn: Nghị quyết nêu định hướng ưu tiên nguồn lực cho các công nghệ chiến lược, trong đó có AI, IoT và “robot và tự động hoá”; điều này trực tiếp mở “đầu bài quốc gia” cho nghiên cứu - ứng dụng tự động hóa thông minh.

Đặt hạ tầng số và dữ liệu là điều kiện nền: Hạ tầng số hiện đại, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, liên thông dữ liệu,… là cơ sở để nhà máy thông minh/chuỗi cung ứng số vận hành bền vững, đồng thời gắn với yêu cầu an ninh, an toàn dữ liệu.

Tóm lại, Nghị quyết 57 không chỉ là “khuyến khích”, mà là định hướng chiến lược để tự động hóa chuyển từ phong trào sang năng lực lõi của năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đồng thời, Nghị quyết 57 không phải mệnh lệnh hành chính; nó là bệ phóng để doanh nghiệp dám làm mới, dám thử, dám sai trong khuôn khổ, và tiến nhanh từ ý tưởng đến sản phẩm.

PV: Xin ông cho biết lĩnh vực tự động hóa tại Việt Nam hiện nay đang phải đối mặt với những thách thức gì và chiến lược giải quyết hiệu quả các thách thức đó?

PGS. TS Lê Hoài Quốc: Không nằm ngoài quy luật chung của những quốc gia đang phát triển, lĩnh vực tự động hóa tại Việt Nam đang đối mặt với một số thách thức lớn, nổi bật là chi phí đầu tư ban đầu cao và bài toán hoàn vốn, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ; thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng chuyên sâu về tự động hóa và AI; dữ liệu và hạ tầng số còn phân mảnh, chưa đủ đồng bộ để phát triển nhà máy thông minh. Bên cạnh đó, khó khăn trong tích hợp hệ thống hiện hữu, bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật, cùng với yêu cầu ngày càng cao về an toàn, môi trường và sự chấp nhận công nghệ, nhất là đối với robot, cũng là những rào cản đáng lưu ý.

Để giải quyết hiệu quả, cần tiếp cận theo hướng hệ sinh thái, trong đó Nhà nước đóng vai trò hoàn thiện thể chế, hạ tầng và dữ liệu; doanh nghiệp triển khai tự động hóa từ các bài toán cụ thể, hiệu quả rõ ràng; trường, viện tập trung đào tạo nhân lực và thử nghiệm công nghệ; còn các hiệp hội nghề nghiệp làm cầu nối, chuẩn hóa tri thức và lan tỏa các mô hình ứng dụng hiệu quả, bền vững.

PV: Nhìn lại chặng đường 30 năm của Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh (HAuA), ông đánh giá như thế nào về những đóng góp của Hội đối với sự phát triển của lĩnh vực tự động hóa, công nghiệp thông minh tại TP. Hồ Chí Minh?

PGS. TS Lê Hoài Quốc: Nhìn lại 30 năm, tôi cho rằng đóng góp bền bỉ nhất của Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh là vai trò kết nối và lan tỏa tri thức:

Kết nối “4 nhà”: Nhà quản lý - Nhà khoa học - Nhà trường - Doanh nghiệp, tạo môi trường để công nghệ đi vào sản xuất và bài toán sản xuất quay trở lại định hướng nghiên cứu.

Hình thành các diễn đàn học thuật - ứng dụng, thúc đẩy chia sẻ case study, tư vấn kỹ thuật, giúp doanh nghiệp tiếp cận lộ trình tự động hóa theo hướng “làm thật - hiệu quả thật”.

Đồng hành cùng thành phố trong định hướng chuyển đổi số công nghiệp, từ tự động hóa cấp thiết bị đến tự động hóa thông minh dựa trên dữ liệu.

Trong giai đoạn công nghiệp thông minh, “giá trị Hội” không nằm ở việc làm thay doanh nghiệp, mà nằm ở việc giảm chi phí học sai, nâng chất nguồn nhân lực, và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

PV: TP. Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những cơ hội và thách thức cả về không gian phát triển và cơ chế, chính sách. Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh vừa tổ chức thành công Đại hội lần thứ I (nhiệm kỳ 2025 - 2030) sau khi sáp nhập tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), vậy Hội hướng đến những mục tiêu, chiến lược gì nhằm gắn kết giữa nghiên cứu học thuật và ứng dụng công nghệ nhằm bắt kịp các xu hướng chuyển đổi số và tự động hóa thông minh tại TP. Hồ Chí Minh?

PGS. TS Lê Hoài Quốc: TP. Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển mới, không gian công nghiệp - đô thị mở rộng, nhu cầu chuyển đổi số và tự động hóa tăng nhanh. Với bối cảnh đó, Hội sẽ ưu tiên 4 hướng chiến lược:

Chương trình “Bài toán thật - Giải pháp thật”: Đưa doanh nghiệp nêu bài toán (năng suất, chất lượng, chi phí, an toàn, năng lượng), Hội phối hợp các trường đại học - viện/trung tâm nghiên cứu - doanh nghiệp công nghệ để thiết kế giải pháp theo từng mức độ trưởng thành, trong đó chú trọng hoạt động hỗ trợ hình thành hệ sinh thái làm chủ công nghệ lõi.

Chuẩn hóa lộ trình chuyển đổi: Hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là SME, đi theo lộ trình từ tối ưu quy trình đến số hóa dữ liệu, tự động hóa, AI/robot, vì “cốt lõi là ổn định quy trình trước khi áp dụng công nghệ.

Không gian trình diễn/đào tạo ứng dụng: Tăng cường các hoạt động kết nối từ phòng thí nghiệm (labs) - trưng bày/trình diễn kết quả (demo) - sản xuất thử nghiệm (pilot) để kỹ sư và nhà quản lý “thấy - chạm - đo hiệu quả”, giảm tâm lý e ngại đầu tư.

Thúc đẩy trục dữ liệu và an ninh: Vì khi hệ thống kết nối nhiều hơn, yêu cầu an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu và tài sản trí tuệ trở thành điều kiện bắt buộc của nhà máy thông minh.

Ngày 26/12/2025, Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh (HAuA) tổ chức Đại hội lần thứ I (nhiệm kỳ 2025 - 2030). Đại hội đã bầu PGS. TS Lê Hoài Quốc làm Chủ tịch HAuA nhiệm kỳ 2025 – 2030

Trong các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp, Hội xác định thúc đẩy đổi mới công nghệ và sáng kiến nội bộ như thế nào để chủ động thích ứng với xu hướng tự động hóa, nhà máy thông minh trong tương lai?

PGS. TS Lê Hoài Quốc: Trong đào tạo cho doanh nghiệp, Hội định hướng theo cách “đào tạo để làm được việc”, do đó HAuA sẽ tập trung vào 4 nhiệm vụ:

Nâng năng lực vận hành hệ thống tự động hóa theo dữ liệu: Đo lường, giám sát, bảo trì dự đoán, tối ưu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Đào tạo theo vị trí công việc: Từ kỹ sư hiện trường, kỹ sư tự động hóa, kỹ sư dữ liệu công nghiệp đến quản lý sản xuất.

Khuyến khích sáng kiến nội bộ (Kaizen/CI) gắn KPI: Bắt đầu từ các mục tiêu cụ thể như giảm lỗi, giảm dừng máy, giảm chi phí bảo dưỡng,… để tạo “giá trị tức thì”, rồi mới mở rộng các dự án AI/robot.

Học qua trải nghiệm: Tăng thực hành trực tiếp với robot/thiết bị, vì “chỉ khi trải nghiệm thực tế, tư duy mới có thể thay đổi”.

PV: Hội xây dựng kế hoạch hỗ trợ các kỹ sư trẻ, startup và các nhà sáng tạo trong lĩnh vực tự động hóa như thế nào trong 5 năm tới?

PGS. TS Lê Hoài Quốc: Trong 5 năm tới, Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh tập trung hỗ trợ kỹ sư trẻ, startup và các nhà sáng tạo theo hướng làm thật - giải quyết bài toán thật - tạo giá trị thật cho doanh nghiệp.

Trọng tâm là kết nối bài toán thực tiễn của doanh nghiệp với đội ngũ kỹ sư trẻ và startup, thông qua các dự án thử nghiệm, pilot tại nhà máy, có sự đồng hành của chuyên gia và Hội. Song song đó, Hội thúc đẩy chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp, bồi dưỡng kỹ năng thực hành về tự động hóa, robot, dữ liệu công nghiệp và an toàn hệ thống, giúp kỹ sư trẻ nhanh chóng đáp ứng yêu cầu sản xuất hiện đại.

Với các startup, Hội định hướng hỗ trợ thử nghiệm công nghệ quy mô nhỏ, kết nối hệ sinh thái Doanh nghiệp - Viện/trường - Khu công nghiệp, qua đó giúp các ý tưởng công nghệ sớm được kiểm chứng và thương mại hóa, góp phần hình thành lực lượng sáng tạo kế cận cho ngành tự động hóa Việt Nam.

PV: Xin ông cho biết Hội xây dựng kế hoạch gì nhằm thúc đẩy hợp tác, trao đổi kiến thức với cộng đồng tự động hóa quốc tế?

PGS. TS Lê Hoài Quốc: Trong thời gian tới, Hội định hướng tăng cường hợp tác quốc tế một cách thực chất và có chiều sâu, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, robot và tự động hóa thông minh trong cả lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp. Hội sẽ đẩy mạnh hợp tác học thuật - nghiên cứu với các quốc gia và tổ chức có trình độ phát triển cao, đồng thời tổ chức các chương trình trao đổi chuyên gia, hội thảo và đào tạo chuyên đề, nhằm cập nhật tri thức mới và chuyển giao các mô hình phòng thí nghiệm, Testbed tiên tiến.

Song song đó, Hội chú trọng kết nối với các Hiệp hội và chuẩn mực quốc tế, giúp cộng đồng doanh nghiệp và kỹ sư Việt Nam tiếp cận kịp thời xu hướng công nghệ, tiêu chuẩn an toàn và các thực hành tốt, qua đó từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập của ngành tự động hóa Việt Nam.

PV: Nhiều năm nay, Hội Tự động hóa Việt Nam cũng như Hội Tự động hóa TP Hồ Chí Minh luôn trăn trở với việc phải xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật cho ngành Tự động hóa, nhân lực tự động hóa. Xin ông cho biết, trong 5 năm tới Hội có kế hoạch gì cho chương trình này?

PGS. TS Lê Hoài Quốc: Theo tôi, Việt Nam rất cần cách tiếp cận “chuẩn hóa theo năng lực” thay vì chỉ theo phong trào. Trong 5 năm tới, Hội có thể xây dựng/đồng xây dựng các khung chứng nhận theo hướng:

1. Chứng nhận năng lực nhân lực tự động hóa (theo vai trò: kỹ sư PLC/SCADA, robot, an toàn máy, dữ liệu công nghiệp,…).

2. Khung đánh giá mức độ sẵn sàng nhà máy thông minh (maturity model) cho SME, giúp doanh nghiệp biết mình đang ở đâu và nên đầu tư bước nào trước.

PV: Năm mới Bính Ngọ 2026, ông muốn gửi thông điệp gì nào đến đội ngũ nhân sự cùng các doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực tự động hóa tại Việt Nam?

PGS. TS Lê Hoài Quốc: Năm 2026, tôi mong đội ngũ làm tự động hóa Việt Nam giữ 3 tinh thần:

Làm chủ nền tảng: Chuẩn hóa quy trình, dữ liệu, an toàn và kỷ luật vận hành - đó là nền để AI/robot phát huy giá trị.

Đổi mới có đo lường: Mỗi dự án cần gắn chỉ tiêu cụ thể về năng suất, chất lượng, tiết kiệm năng lượng, an toàn; bắt đầu từ việc nhỏ nhưng tạo giá trị thật.

Cùng nhau đi xa: liên kết Nhà trường - Doanh nghiệp - Hiệp hội để học nhanh hơn, làm đúng hơn, và nâng vị thế của sản phẩm - dịch vụ tự động hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chúc cộng đồng tự động hóa một năm mới bền bỉ - đổi mới - hiệu quả, và cùng góp phần đưa công nghiệp Việt Nam tiến nhanh trên con đường chuyển đổi số và công nghiệp thông minh.

PV: Trân trọng cám ơn ông đã trả lời phỏng vấn Tạp chí Tự động hóa Ngày nay!

Kính chúc ông luôn dồi dào sức khỏe, cùng lãnh đạo Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA) và Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh (HAuA) có những đóng góp ngày càng to lớn hơn nữa nhằm thúc đẩy ứng dụng tự động hóa, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp thông minh tại TP. Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung.

Đạm Lê Quang (thực hiện)