Nhà khoa học nữ Việt Nam ghi dấu ấn tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ 2026

AI mở hướng tiếp cận mới cho hệ thống y tế

Chiều 14/10, tại Đà Nẵng, trong khuôn khổ phiên toàn thể Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (COSTI-90), Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới năm 2026 (ASEAN-U.S. Science Prize for Women) đã được trao cho các nhà khoa học xuất sắc trong khu vực.

Tại hạng mục giữa sự nghiệp (Mid-Career), PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương của Việt Nam giành Giải Nhất. TS. Latifah Nurahmi của Indonesia nhận giải vinh danh. Ở hạng mục cấp cao (Senior), Giải Nhất thuộc về TS. Joanne Ngeow của Singapore, trong khi TS. Wai Yie Leong của Malaysia nhận giải vinh danh.

PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương đoạt giải nhất Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới 2026. (Ảnh: MOST)

Giải thưởng năm nay mang chủ đề “AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN” (AI for Advancing Inclusive and Resilient Healthcare in ASEAN). Chủ đề hướng tới thúc đẩy các nghiên cứu ứng dụng AI nhằm giải quyết những thách thức y tế chung, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân.

Các hướng nghiên cứu được quan tâm gồm ứng dụng AI trong chẩn đoán hình ảnh, y học cá thể hóa, cải thiện công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, phát triển thuốc, y tế số, ứng phó đại dịch và chăm sóc sức khỏe tâm thần. Đây đều là những lĩnh vực có tiềm năng ứng dụng công nghệ để cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống y tế, đồng thời tăng khả năng thích ứng trước các thách thức mới.

Việc lựa chọn AI làm trọng tâm giải thưởng tiếp tục cho thấy xu hướng gắn kết nghiên cứu khoa học với các vấn đề thực tiễn. Trong lĩnh vực y tế, AI không chỉ hỗ trợ phân tích dữ liệu và nâng cao năng lực chẩn đoán mà còn mở ra cơ hội phát triển các giải pháp chăm sóc sức khỏe phù hợp hơn với nhu cầu của từng nhóm dân cư.

Lan tỏa vai trò phụ nữ trong khoa học và công nghệ

Được tổ chức từ năm 2014 trong khuôn khổ hợp tác ASEAN - Hoa Kỳ, Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới nhằm ghi nhận những thành tựu nghiên cứu nổi bật, thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), đồng thời tăng cường hợp tác khoa học trong khu vực.

Giải thưởng có hai hạng mục: giữa sự nghiệp dành cho các nhà khoa học từ 45 tuổi trở xuống và cấp cao dành cho các nhà khoa học từ 46 tuổi trở lên. Mỗi hạng mục có một Giải Nhất trị giá 12.500 USD và một giải vinh danh trị giá 5.000 USD.

Điểm đáng chú ý trong cơ chế xét chọn là giải thưởng không chỉ đánh giá thành tích nghiên cứu mà còn xem xét đóng góp của các nhà khoa học trong việc dìu dắt phụ nữ tham gia STEM và tác động của nghiên cứu đối với cộng đồng, khu vực. Trong tổng thang điểm 100, thành tích khoa học chiếm 50 điểm; hoạt động dìu dắt phụ nữ trong STEM chiếm 25 điểm; hợp tác và tác động khu vực chiếm 25 điểm.

Theo quy trình xét chọn, mỗi quốc gia ASEAN lựa chọn ứng viên ở từng hạng mục để tham gia vòng tuyển chọn khu vực. Các ứng viên xuất sắc tiếp tục bước vào vòng chung khảo, trình bày nghiên cứu trước hội đồng đánh giá.

Trước PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương, Việt Nam từng có nhà khoa học nữ giành giải thưởng này là TS. Nguyễn Thị Hiệp vào năm 2017. Kết quả năm 2026 tiếp tục khẳng định sự hiện diện của các nhà khoa học nữ Việt Nam tại sân chơi khoa học cấp khu vực, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của nghiên cứu khoa học trong nước.

Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng sâu rộng vào các lĩnh vực thiết yếu, việc tôn vinh những nhà khoa học theo đuổi nghiên cứu có giá trị thực tiễn mang ý nghĩa quan trọng. Giải thưởng không chỉ ghi nhận năng lực và đóng góp của cá nhân mà còn khuyến khích thế hệ nữ nghiên cứu tiếp tục theo đuổi con đường khoa học, tăng cường hợp tác quốc tế và đưa tri thức vào giải quyết các vấn đề của xã hội.