Nhà nước đóng vai trò quyết định trong phát triển ngành ô tô điện tại Việt Nam

Biến đổi khí hậu toàn cầu là một vấn đề nóng đang được Chính phủ các nước thảo luận mới đây tại hội nghị Thượng đỉnh khí hậu toàn cầu COP26. Hệ thống năng lượng mới và sáng tạo có tỷ trọng cao năng lượng tái tạo và sự kết hợp của xe điện cùng các công nghệ đột phá đang đóng góp và sự phát triển bền vững, giảm khí thải CO₂ trên toàn cầu. Đồng thời, việc này cũng mở ra cơ hội phát triển cho các quốc gia. Đây cũng là cơ hội cho Việt Nam thúc đẩy phát triển hệ thống năng lượng tiên tiến, bắt kịp các công nghệ hiện đại trên thế giới.

• Một số thách thức của công nghệ sạc nhanh ô tô điện
• Tại sao một số chủ sở hữu ô tô điện lại quay trở lại mua xe chạy bằng xăng?

Ô tô điện là một trong những giải pháp để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tiết kiệm nguồn nhiên liệu hóa thạch. Xe điện được kỳ vọng không những là một phương tiện giao thông hiện đại, tiện nghi mà còn mang đến những tác động tích cực trong hệ sinh thái năng lượng xanh. Các nước công nghiệp phát triển đều đã có lộ trình quốc gia để thay thế dần các phương tiện giao thông sử dụng xăng truyền thống bằng phương tiện sử dụng năng lượng điện (như xe điện), tiến tới dừng sản xuất hoàn toàn xe chạy bằng xăng vào giai đoạn 2035 – 2045.

Với thông điệp “Hãy bảo vệ hành tinh của chúng ta!”, phát biểu tại phiên hội thảo với chủ đề “Hệ thống Năng lượng mới và Sáng tạo cho mục tiêu phát triển bền vững”, PGS.TS. Tạ Cao Minh (Đại học Bách Khoa Hà Nội), hiện đang là giáo sư thỉnh giảng, Đại học Sherbrooke, Canada, cho biết: Trong thời gian gần đây, các nhà sản xuất xe hơi đã lần lượt cho ra mắt các mẫu ô tô điện rất hiện đại. Kỷ nguyên mới của ô tô đã và đang giải quyết các vấn đề về giao thông, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm không khí, đóng góp cho công cuộc chống lại biến đổi khí hậu toàn cầu.

Các dự báo về tốc độ phát triển của ngành xe điện phải liên tục thay đổi vì lĩnh vực này đang tăng trưởng quá nhanh. Đến năm 2019, trên Thế giới có tổng cộng 7,2 triệu chiếc xe điện và con số này ở năm 2020 là hơn 10 triệu chiếc.

Mức độ “sạch” của xe điện còn phụ thuộc nhiều yếu tố

Ô tô điện không phát thải tại chỗ. Tuy nhiên mức độ “sạch” lại phụ thuộc vào nguồn sơ cấp: điện nạp cho xe được sản xuất từ nguồn than đá (ô nhiễm mạnh), hay điện mặt trời, điện gió (không ô nhiễm)? Do vậy, hàm lượng của năng lượng tái tạo trong hệ thống điện quốc gia là một chỉ số quan trọng.

Nghiên cứu của Radiant Energy Group chỉ ra mức giảm thiểu CO₂ của xe điện so với xe xăng như sau: xe điện ở Thụy Sĩ sử dụng nguồn điện từ năng lượng hạt nhân và thủy điện giúp giảm thiểu 100% so với xe xăng các chỉ số này các nước khác lần lượt là Na Uy (98%), Pháp (96%), Thủy Điển (95%), Áo (93%). Tuy nhiên, ở Kosovo và Ba Lan, mức phát thải của xe điện còn nhiều hơn xe chạy xăng, do điện được sản xuất từ than đá.

Xe điện cũng đặt ra một số vấn đề khác: các trạm sạc điện, việc xử lý ắc qui đã qua sử dụng. Nếu được điều tiết tốt, xe điện còn có thể được sử dụng như một phần tử trong hệ sinh thái giúp cân bằng hệ thống điện (khi một số lượng lớn các xe tại parking được nối với lưới điện, có khả năng trao đổi năng lượng theo 2 chiều).

Kinh nghiệm phát triển xe điện tại các nước tiên tiến

Các nước tiên tiến đều đã có lộ trình trung hạn và dài hạn phát triển xe điện. Ở Canada, để phát triển lĩnh vực ô tô điện, các nhà quản lý và chuyên gia đã nghiên cứu các vấn đề về lưu trữ năng lượng, tích hợp phương tiện, mô hình kinh doanh, cơ hội phát triển; đề ra các chính sách hỗ trợ giá mua xe cho người dân; xây dựng các cơ sở hạ tầng cho các trạm sạc xe; giải quyết các vấn đề về nguồn nhân lực; giáo dục cộng đồng về những lợi ích của ô tô điện.

Ở Mỹ, năm 2009, Quốc hội đã thông qua gói hỗ trợ đầu tư trị giá 25 tỷ đô la dành cho lĩnh vực xe điện. Những khoản đầu tư này nhằm tạo ra việc làm, giải quyết vấn đề an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và đảm bảo tương lai ngành công nghiệp ô tô. Ngoài ra, có rất nhiều chương trình hỗ trở của các tiểu bang địa phương dành cho ngành xe điện. Chúng bao gồm các ưu đãi tài chính cho người mua, các chương trình R&D và nhiều sáng kiến hỗ trợ khác.

Một số khu vực khác trong đó có Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Isarel,.. luôn quan tâm đến việc tham gia mô hình dịch vụ EV với các điểm sạc, trạm chuyển đổi pin và phần mềm quản lý tương tác giữa EV và lưới điện.

Về phát triển xe điện ở Việt Nam, mới đây, tại triển lãm Los Angeles Auto Show 2021, hãng xe Vinfast đã cho ra mắt hai mẫu ô tô điện VF e35 và VF e36, mang đến những dấu ấn nhất định trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, sự phát triển ô tô điện của Vinfast chỉ mang quy mô của một doanh nghiệp và chưa thành quyết sách của cả Nhà nước.

Cũng theo PGS.TS. Tạ Cao Minh, các nước tiên tiến đều đã có lộ trình trung hạn và dài hạn phát triển xe điện, từ cách đây 15 – 20 năm. Việt Nam là nước đi sau về công nghiệp ô tô hiện đại, có thể học hỏi rất nhiều ở các quốc gia đi trước, đồng thời, trong lộ trình phát triển xe điện, Nhà nước đóng vai trò quyết định, thông qua các chính sách, định hướng,…

Ngoài ra, Việt Nam cần nâng cao hàm lượng năng lượng mới nhằm phát huy hiệu quả của xe điện, cần có thêm nhiều doanh nghiệp hơn nữa đầu tư vào sản xuất ô tô điện, cần thúc đẩy các nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu tham gia vào nghiên cứu và chuyển giao công nghệ cho các lĩnh vực năng lượng mới cũng như ô tô điện.

Duy Anh

Hội thảo chủ đề “Hệ thống Năng lượng mới và Sáng tạo cho mục tiêu phát triển bền vững” nằm trong khuôn khổ diễn đàn Trí thức Việt Nam tại Nhật Bản lần thứ 2 được tổ chức dưới hình thức trực tuyến thông qua nền tảng Zoom và livestream vào các ngày 20-21/11/2021.

Diễn đàn Trí thức Việt Nam tại Nhật Bản 2021 có chủ đề chung là “Chuyển mình: Giá trị mới – cách thức mới”. Với chủ đề này, diễn đàn mong muốn là một cầu nối để kết nối và quy tụ cộng đồng trí thức Việt tại Nhật, cùng chia sẻ và thảo luận về thời cơ cũng như vấn đề Việt Nam hiện đang phải đối mặt sau đại dịch COVID-19 và đề xuất giải pháp.