Phần mềm trung gian trở thành “bộ não” mới của nhà máy

Phần mềm trung gian đã trở thành một hệ thống điều khiển mà không kế thừa bất kỳ nguyên tắc nào

Sự phát triển của các công nghệ như OPC UA, MQTT, Unified Namespace (UNS) hay DataOps công nghiệp đã khiến lớp phần mềm trung gian (middleware) không còn đơn thuần là kênh truyền dữ liệu. Ngày nay, middleware đảm nhiệm việc chuyển đổi, điều phối và định tuyến thông tin giữa PLC, SCADA, MES và các nền tảng phân tích. Nói cách khác, nó đang thực hiện những chức năng vốn trước đây thuộc về các hệ thống điều khiển truyền thống.

Điều đáng lo ngại là sự thay đổi này chưa đi kèm với cơ chế quản trị tương xứng. Tại nhiều doanh nghiệp, chưa có đơn vị chịu trách nhiệm rõ ràng đối với lớp middleware. Nó nằm giữa ranh giới của CNTT và công nghệ vận hành (OT), khiến các thay đổi cấu hình có thể được thực hiện mà không trải qua quy trình kiểm thử, phê duyệt hay quản lý phiên bản như đối với chương trình PLC. Điều này làm gia tăng nguy cơ sai sót và tạo ra những điểm yếu khó phát hiện trong hệ thống.

Không chỉ đối mặt với rủi ro vận hành, middleware cũng đang trở thành mục tiêu hấp dẫn của các cuộc tấn công mạng. Nhiều nghiên cứu đã phát hiện hàng chục lỗ hổng trên các máy chủ OPC UA, cổng giao tiếp và broker MQTT. Trong khi đó, khả năng giám sát các lớp dữ liệu trung gian tại nhiều doanh nghiệp vẫn còn hạn chế, khiến việc phát hiện và xử lý sự cố trở nên khó khăn hơn.

Để giảm thiểu rủi ro, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần coi middleware là một thành phần của hệ thống điều khiển thay vì chỉ là hạ tầng truyền thông. Các broker, gateway và nền tảng DataOps nên được phân loại theo mô hình vùng bảo mật ISA/IEC 62443, đồng thời áp dụng quản lý phiên bản cho toàn bộ cấu hình chủ đề, bản đồ thẻ và quy tắc chuyển đổi dữ liệu bằng các công cụ như Git. Mọi thay đổi cũng cần được kiểm thử trong các giai đoạn FAT và SAT trước khi đưa vào vận hành.

Khi các nhà máy ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu thời gian thực và kiến trúc kết nối mở, middleware đã trở thành mắt xích quyết định hoạt động của toàn bộ hệ thống. Việc quản lý lớp hạ tầng này bằng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt tương tự PLC không chỉ giúp tăng tính ổn định mà còn là yếu tố quan trọng để bảo đảm an toàn và khả năng vận hành bền vững của nhà máy thông minh.

Theo automation.com