| Năng lực làm chủ công nghệ: mắt xích quyết định của chuyển đổi số tại TP.Hồ Chí Minh Chính sách, nhân lực, dữ liệu - Bộ ba cần tháo gỡ để Việt Nam làm chủ công nghệ |
Ngày 8/10/2026, Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh tổ chức hội nghị triển khai các cơ chế, chính sách phát triển, hỗ trợ hoạt động đổi mới sáng tạo liên quan đến Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh Thành phố đang đồng thời triển khai một loạt nghị quyết mới nhằm hoàn thiện hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong tháng 9/2026, HĐND TP.Hồ Chí Minh đã ban hành 6 nghị quyết liên quan trực tiếp đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, Nghị quyết 62/2026/NQ-HĐND tập trung vào nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ; Nghị quyết 64/2026/NQ-HĐND quy định cơ chế hỗ trợ chi phí ươm tạo dự án khởi nghiệp sáng tạo; còn Nghị quyết 65/2026/NQ-HĐND tập trung vào phát triển hạ tầng, trung tâm đổi mới sáng tạo và trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.
Chú trọng tạo chuỗi giá trị công nghệ
Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Trọng Tuyên - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh, cho rằng sau khi Luật Phát triển đô thị được ban hành, Thành phố đã khẩn trương xây dựng các cơ chế, chính sách nhằm tạo động lực phát triển trong giai đoạn mới.
Theo ông Tuyên “điểm quan trọng là đổi mới sáng tạo cần được đặt trong tổng thể phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, thay vì triển khai riêng lẻ từng lĩnh vực. Các chính sách mới vì vậy không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc hiện hữu mà còn hướng tới tạo đột phá, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số của Thành phố.”
Trong thực tế, một kết quả nghiên cứu chỉ có thể tạo ra giá trị kinh tế khi vượt qua được nhiều “cửa ải”: từ nghiên cứu và thử nghiệm, xác lập quyền sở hữu trí tuệ, hoàn thiện công nghệ, tìm kiếm nguồn lực, hình thành doanh nghiệp cho đến thương mại hóa và phát triển thị trường. Nghị quyết 62/2026/NQ-HĐND vì thế đóng vai trò ở lớp đầu của chuỗi này, khi đặt trọng tâm vào nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và khai thác tài sản trí tuệ.
 |
| Ông Trần Trọng Tuyên - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh hát biểu tại hội nghị. Ảnh: Nart Thái |
Tiếp đó, Nghị quyết 64 tạo thêm một lớp hỗ trợ ở giai đoạn ươm tạo. Chính sách được thiết kế theo ba giai đoạn gồm phát triển ý tưởng, kiểm chứng sản phẩm/mô hình và tăng tốc. Mức hỗ trợ tối đa lần lượt là 50 triệu đồng, 100 triệu đồng và 500 triệu đồng cho mỗi dự án, theo các điều kiện và quy trình được quy định.
Cơ chế này không phải là “rót vốn đồng loạt” cho mọi startup, mà hướng tới hỗ trợ theo từng giai đoạn phát triển của dự án. Phù hợp với đặc thù của các dự án công nghệ, khi nhu cầu nguồn lực thay đổi đáng kể từ lúc hình thành ý tưởng đến khi kiểm chứng thị trường và mở rộng quy mô.
Với hệ sinh thái công nghệ, một mắt xích khác cũng đặc biệt quan trọng là khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Cùng được ban hành ngày 22/9, Nghị quyết 66/2026/NQ-HĐND đã quy định việc thành lập, tham gia thành lập, quản lý, điều hành và góp vốn vào doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ.
Thay vì nhìn từng nghị quyết như một chính sách độc lập, có thể thấy TP.Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành một chuỗi tương đối hoàn chỉnh: nghiên cứu - công nghệ - sở hữu trí tuệ - ươm tạo - doanh nghiệp - thương mại hóa - thị trường. Đây là nền tảng để các công nghệ có hàm lượng kỹ thuật cao, trong đó có tự động hóa, có thêm điều kiện bước ra khỏi phạm vi nghiên cứu.
Đưa công nghệ tự động hóa từ phòng Lab vào nhà máy
Đối với ngành tự động hóa, khoảng cách giữa một nguyên mẫu hoạt động được và một sản phẩm có thể triển khai trong nhà máy thường rất lớn. Một robot có thể thực hiện thành công thao tác trong phòng thí nghiệm chưa đồng nghĩa với việc robot đó có thể vận hành ổn định trong môi trường sản xuất 24/7. Một thuật toán AI nhận diện được sản phẩm trên tập dữ liệu thử nghiệm cũng chưa đồng nghĩa với việc hệ thống machine vision có thể đáp ứng yêu cầu tốc độ, độ chính xác và độ tin cậy của dây chuyền thực tế.
Thực tế cho thấy doanh nghiệp cần nhiều nguồn vốn nghiên cứu. Họ cần phòng thí nghiệm, thiết bị đo kiểm, năng lực tính toán, dữ liệu, môi trường thử nghiệm, chuyên gia kỹ thuật và quan trọng hơn là một không gian đủ gần với điều kiện vận hành thực tế để kiểm chứng công nghệ.
Các công nghệ như robot công nghiệp, trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, Internet vạn vật công nghiệp (IIoT), thị giác máy, digital twin, hệ thống SCADA/MES hay các nền tảng điều khiển thông minh đều có đặc điểm chung: giá trị cuối cùng không nằm ở bản thân công nghệ mà ở khả năng tích hợp công nghệ vào một hệ thống sản xuất cụ thể. Một giải pháp AI cho kiểm tra chất lượng sản phẩm phải có khả năng kết nối với camera, PLC, hệ thống điều khiển và phần mềm quản lý sản xuất. Hay giải pháp IIoT phải thu thập được dữ liệu từ các thiết bị khác nhau, bảo đảm tính liên tục của dữ liệu và có khả năng tích hợp với hệ thống hiện hữu. Trong khi đó, robot phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về độ chính xác, tốc độ, an toàn và khả năng bảo trì.
 |
| Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND mở rộng các nội dung hỗ trợ từ nhân sự, tuyển chọn dự án đến chuyên gia, dịch vụ đổi mới sáng tạo và hạ tầng phục vụ khởi nghiệp. |
Điều này cho thấy chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo chỉ thực sự phát huy tác dụng khi tạo được môi trường thử nghiệm công nghệ. TP.Hồ Chí Minh đang hỗ trợ phát triển hạ tầng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể tạo ra tác động đáng kể đối với lĩnh vực tự động hóa. Theo thông tin được công bố tại hội nghị, Nghị quyết 65 cho phép hỗ trợ phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo với mức hỗ trợ tối đa từ 50 - 100 tỷ đồng tùy cấp độ; trong khi các nhóm hạ tầng như phòng thí nghiệm, thiết bị nghiên cứu, nền tảng dữ liệu, năng lực tính toán và hạ tầng phục vụ công nghệ chiến lược có thể được hỗ trợ tới 25 tỷ đồng, tùy nội dung và quy mô dự án.
Hạ tầng đổi mới sáng tạo cần trở thành “bệ thử” công nghệ
Khi nguồn lực nghiên cứu là điều kiện cần, thì hạ tầng thử nghiệm và kết nối với doanh nghiệp mới là điều kiện đủ để công nghệ có thể phát triển.
Nghị quyết 65/2026/NQ-HĐND đã đặt vấn đề hỗ trợ phát triển hạ tầng, trung tâm đổi mới sáng tạo và trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn Thành phố. Chính sách này hướng tới hỗ trợ các tổ chức, doanh nghiệp có hạ tầng dùng chung phục vụ nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; mức hỗ trợ có thể lên tới 25 tỷ đồng cho một dự án, tùy nội dung, quy mô và điều kiện.
Khái niệm “hạ tầng dùng chung” có thể được hiểu là phòng lab robot, trung tâm thử nghiệm AI công nghiệp, hệ thống mô phỏng dây chuyền, hạ tầng dữ liệu công nghiệp, thiết bị đo kiểm hoặc các nền tảng cho phép doanh nghiệp thử nghiệm giải pháp trước khi đầu tư vào dây chuyền thực tế. Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh TP.Hồ Chí Minh đang thúc đẩy các lĩnh vực công nghệ chiến lược như AI, dữ liệu lớn, IoT, bán dẫn và an ninh mạng.
Bài toán tiếp theo của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không chỉ là có bao nhiêu startup được thành lập, mà còn là có bao nhiêu công nghệ được kiểm chứng, bao nhiêu sản phẩm được đưa vào doanh nghiệp và bao nhiêu giải pháp có thể mở rộng quy mô. Chính ông Trần Trọng Tuyên cũng lưu ý rằng “hiệu quả của các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và trung tâm đổi mới sáng tạo không chỉ thể hiện ở số lượng doanh nghiệp được hình thành, mà còn ở khả năng tạo việc làm, doanh thu và tỷ lệ doanh nghiệp duy trì hoạt động sau những năm đầu.”
Đây là một sự chuyển dịch quan trọng trong cách đánh giá hiệu quả chính sách: từ đo lường đầu vào sang đo lường năng lực tạo ra giá trị thực tế. Đối với tự động hóa, thước đo cuối cùng càng cần gắn với sản xuất: năng suất tăng bao nhiêu, tỷ lệ lỗi giảm thế nào, mức tiêu hao năng lượng được tối ưu ra sao, thời gian dừng máy giảm bao nhiêu và doanh nghiệp có thể nâng cao năng lực cạnh tranh đến mức nào.
Thực tế cho thấy, chính sách chỉ thực sự tạo ra giá trị khi công nghệ được đưa vào đời sống kinh tế. Với TP.Hồ Chí Minh, việc đồng thời thúc đẩy nghiên cứu, ươm tạo, hạ tầng đổi mới sáng tạo và thương mại hóa đang mở ra cơ hội hình thành một chuỗi liên kết mới cho công nghệ. Từ phòng lab đến nhà máy, từ nguyên mẫu đến sản phẩm và từ sản phẩm đến thị trường, đây sẽ là phép thử quan trọng đối với hiệu quả của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới.
